Qazirgi tańda elimiz munaı baǵasynyń turaqtaýyna óte múddeli bolyp otyr. Bul jóninde Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken baspasóz máslıhatynda Qazaqstandaǵy munaıservıs kompanııalary odaǵy tóralqasynyń tóraǵasy Rashıd Jaqsylyqov aıtty.
Baspasóz máslıhatynyń ekinshi bóliminde tilshiler suraǵyna jaýap bergen tóraǵa eger munaı baǵasy budan ári arzandaı berip, onyń sońy sala kásiporyndarynyń toqtaýyna ákelip soqsa, onda myqty mamandardan aıyrylyp, keıinnen bilikti maman tapshylyǵyna ulasýy yqtımal ekenine nazar aýdartty. Áıtse de, elimizdiń munaıshylary álemde eshkimnen osal emes kórinedi. Mysaly, Iran memleketi ózine eki myqty strategııalyq seriktes qarastyryp otyrǵanyn ańǵartypty. Onyń biri Úndistan bolsa, ekinshisi Qazaqstan eken. «Táýelsizdiktiń 25 jylynda transulttyq kompanııalar men ınvestorlardyń arqasynda biz sheberligimizdi, kəsibı mamandarymyzdyń deńgeıin kóterdik. Qazir ózimizdiń Otanda ǵana qyzmet etpeı, bilim men ónerimizdi basqa elge eksporttaı bastadyq. Mysaly, Túrikmenstan, Əzerbaıjan, Reseı, Iran elderi bar. Osy tórt memlekettiń ishinde bizge eń qyzyǵy ári qolaılysy Iran memleketi bolyp otyr. Qazir jeti kompanııamyz Iranmen naqty kelisimshartqa otyryp, jumystaryn bastap jiberdi. Iran memleketi ekonomıkasy qarqyndy damyp jatqan el, sondaı-aq, bul jumystardy júrgizýge qarjylary da jetkilikti», dedi R.Jaqsylyqov.
Taıaýda Iranda ótken iskerlik forým barysynda Iran Qazaqstandy eki strategııalyq seriktesiniń biri dep belgilegenin bildirgen spıker, eki el arasyndaǵy áriptestikke qatysty birqatar mańyzdy sharalardy alǵa tartty. «Jaqynda Iranda iskerler forýmy ótti, oǵan biz de baryp qatystyq. Iran memleketi ózine eki myqty strategııalyq seriktes qarastyryp otyr, onyń biri Úndistan dese, ekinshisin Qazaqstan dep belgiledi. Sondyqtan, bizben qoıan-qoltyq jumys isteý yńǵaıly bolmaq. Oǵan qosa Irannyń da bizge bereri óte kóp. Birinshiden, Iran otyz jyl tóńireginde munaısyz ómir súrip úırengen el. Buryn munaıǵa qyzmet kórsetken kompanııalar basqa salalarǵa ketip, qazirgi kúnde memleketine qajet taýarlardyń 98 paıyzyn ózderi óndirip otyr. Bul óte jaqsy kórsetkish. Ekinshiden, bizge úıretetini – qaldyqsyz ónim shyǵarý men aýyl sharýashylyǵyn ıgerý», degen tóraǵa Iran elinde kásipkerliktiń óte joǵary deńgeıde damyp jatqanyn aıtty.
Onyń sózine ılansaq, Iranda eshqandaı sheteldik, ıaǵnı transulttyq ınvestorlarǵa birde-bir jeńildik qarastyrylmaǵan. Bul sharýaǵa tipti, memleket múlde aralaspaıdy da eken. О́z isin sheteldik ınvestorlarmen birge damytqysy keletin kásipkerler ózderi ǵana ınvestorlar taýyp, óz qalaýymen is júrgizetinin aıtyp berdi. Al bizdiń elde munyń bári kerisinshe bolyp jatqanyn da ańǵartyp qaldy.
Shara barysynda «SentrAzııa Grýpp» kompanııasy basqarmasynyń tóraǵasy Almas Qudaıbergen aldaǵy mamyr aıynda Qazaqstannyń munaıservıs salasynda birlesken úsh kəsiporyn qurylatynyn aıtty. «Daǵdarys tek problema ǵana emes, jańa múmkindikter kózi. Mamyr aıynyń 4-shi kúni Atyraýda jyl saıynǵy Qazaqstan munaı-gaz servıs konferensııasy ótedi. Konferensııaǵa keminde 300 adam qatysady. Sondaı-aq, əlemniń otyzdan astam iri merdigeri de bul konferensııaǵa qatysady. Eń bastysy, konferensııa aıasynda 3 birlesken kəsiporyn qurylady, ol jóninde taǵy da habarlaımyz», degen ol konferensııaǵa Kanada, Túrkııa, Reseı men AQSh-ta óndiristerin quratyn əleýetti ınvestorlar qatysatynyn bildirdi.
Brıfıng barysynda R.Jaqsylyqov atap ótkendeı, Dohada ótken OPEK-ke múshe jáne uıymǵa kirmeıtin elderdiń kezdesýi bizdiń el kútkendeı nətıje bermegeni málim. Sebebi, Iran memleketi munaıdyń óndirisin azaıtýǵa kelisimin bergen joq. Jyl basyn kúnine 500 myń barrel óndirýmen bastaǵan Iran, eki-úsh aıdyń ishinde munaı óndirisin kúnine 1,5 mln. barrelge jetkizdi. Jyl sońyna deıin 4 mln. barrelge jetkizýdi kózdep otyr. Osyǵan oraı, Qazaqstan bıyl óndiriletin munaı kólemin 74 mln. tonna kóleminde ustaýy kerek eken. «Eki jyl buryn biz bir jylda 80 mln. tonna munaı óndirgen edik, bıyl óndiristi 6 mıllıonǵa qysqartyp, 74 mln. tonna óndiremiz dep mejelep otyrmyz. 74 mln. tonna degenimiz, bir barrel munaıdyń baǵasy 35 dollar kezinde 1,5 mlrd. teńge. Bul qyrýar aqsha dep oılaımyn. О́ndiriletin munaı kólemin budan tómendetýge kelispeý kerek shyǵar. Sebebi, bizdiń memlekettiń negizgi qarjysy munaı eksportynan keletini belgili. Eger budan da qysqartatyn bolsaq, ózimizdiń óndiristi damytý, aımaqty damytý, budan ózge əleýmettik damý baǵdarlamalary qarjy tapshylyǵyn kóretin bolady. Sondyqtan, qazirgi deńgeı bizge de jəne dúnıejúzilik munaı qaýymdastyǵyna da yńǵaıly bolady dep oılaımyz», dedi R.Jaqsylyqov.
Nurbaı ELMURATOV,
«Egemen Qazaqstan»