Jyldar belesindegi berekeli ister

Táýelsiz Qazaqstannyń kórkeıgen kelbetine ajar berip, abyroıyn bıiktete túsetin ıgilikterdiń biri – elimizdiń órkendeýine ózderiniń súbeli úlesin qosyp kele jatqan eńbek tuǵyryndaǵy tolaıym tabystarymyz ben eleýli jetistikterimiz. Elimizdiń qoǵamdyq-saıası damýymen, ózgeristerimen, jańartýlarymen qatar qozǵalysqa túsip, eńbek etip kele jatqan salanyń biri – respýblıkalyq Ardagerler uıymy dep aıtýǵa ábden negiz bar. Qurylǵanyna 30 jylǵa jýyq ýaqyt bolǵan irgeli uıymnyń búgingi tynys-tirshiligi talapqa saı, is-sharalary aýqymdy ári mazmundy. Aldyńǵy tolqyn ardagerlerdiń qoldaýymen ótetin el Prezı­dentin, Parlament depýtattaryn, jergilikti bılik organdaryn saılaý – memle­kettik iri is-qımyldarǵa qozǵalys beretin mańyzy zor, aýqymy keń saıası oqıǵalar. Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńis­tiń 70 jyl­dyǵy, Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııanyń 20 jyldyǵy, Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵy, t.b. el ómirinde ótip jatqan ma­ńyzdy oqıǵalardyń barlyǵy qarttardyń ún qosýymen ótip, elimizdiń ilgeri damýyndaǵy kózge túsetin eleýli artyqshylyqtar ekenin tanytty. Elbasynyń Qazaqstan halqyna jyl saıyn arnaıtyn Joldaýyna sáıkes jasalǵan irgeli is-qımyl­dardyń turaqtylyǵynyń nátı­jesinde táýelsizdigimizdiń tuǵy­ry bıiktep, áleýmettik-ekono­mıkalyq jaǵdaıy órkendep kele­di. Oǵan naqty dálel, búgingi ekonomıkalyq daǵdarys ke­zin­de qıynnan qıystyryp, ty­ǵyryqtan shyǵýdyń amal-aılasy qarastyrylǵan. О́ndiristerdiń bu­rynǵy qalpynan ajyramaı jumys jasap, kásipkerliktiń óz yrǵaǵynan jańylmaýy osynyń dáleli. El ómirine qatysty osy aı­týly oqıǵalardyń, is-shara­lardyń sheńberinde ardagerler uıym­darynyń qaldyrǵan óz izi bar. Qazaqstannyń osy ýaqytqa deıingi ósip-órkendeýine súbeli úlesterin qosyp, halyqty tárbıeleýge, jas­tar jasaıtyn ıgilikti isterdiń baıan­dy bolýyna jol kórsetip turýǵa ábden daǵdylanǵan qarııalar saıa­sı qozǵalystan syrt qalǵan emes. Táýelsiz elimizdiń ómirinde mańyzdy ról atqaratyn qoǵamdyq is-sharalarǵa óz únderin qosyp, baı tájirıbelerin úlgi retinde kórsetip keledi, áli de kórsete bermek. «Qarty bar el – qazynaly el» degen tushymdy sóz osy isterge qarap aıtylsa kerek. Negizi 1987 jyly qalanǵan res­pýblıkalyq ardagerler birles­tigi­niń qurylýy zeınetkerlik jastaǵy qarııa­lardyń kóptegen ózekti máse­lelerin sheshýge kómektesti. Atap aıtqanda, olardyń quqyqtary men múddelerin qorǵaý, materıaldyq jaǵdaıyn jaqsartý, halyqpen baılanysyn nyǵaıtý, patrıottyq ba­ǵytta jastarmen jumys isteý, t.b. tárizdi sharalardyń júıeli túr­de jolǵa qoıylýyna yqpal jasady. Baı tájirıbe negizinde qol jetkizgen uıymnyń úlken jetis­tikteri birlestiktiń bedelin kóterip, ataǵyn tanytty. Qazaqstanda tura­tyn 1,7 mıllıon ardagerge qyz­met kórsetetin irgeli mekemeniń qu­rylymyn elimizdiń barlyq zeı­netkerleriniń 85 paıyzy quraıdy. Uıymnyń quramynda 16 óńirlik, 216 qalalyq jáne aýdandyq – barlyǵy 9960 bastaýysh bólimsheleri bar. 40 myńǵa jýyq belsendiler eńbek etetin Ardagerler uıymynyń jáne oǵan qaraıtyn bólimshelerdiń bedelin kóterip otyrǵan mol tájirıbesi bar, el bolashaǵy úshin jany ashıtyn, bilimdi, bilikti azamattar. Altynshy sezden keıin Ortalyq keńes óz jumysyna qazirgi zamannyń talaptaryna saı, adamdardyń qo­ǵamdyq sanasynda bo­latyn ózge­ris­terge aı­tarlyqtaı jaýap beretin, istiń jaı-kúıin obektıvti túrde taldaý, jańa ju­mystardyń nysandaryn izdestirýdi negiz etip alyndy. Buryn­ǵy is-tájirıbemen qatar búgingi únqatýlardy eskerip, soǵan baılanysty tyń sharalardy jasaýǵa daǵdylandy. Osy baǵytta jasalǵan sharýalar Ortalyq keńes qyzmetiniń ózekti baǵyttaryn aıqyndap, ardagerler uıymynyń bedelin kóterdi, jasalǵan is-sharalardyń oń baǵytyn tanytty. Jasalǵan jumystardyń nátıje­sinde qajetti aqparattardyń kóle­mi ulǵaıyp, qujattar sany 2000-ǵa jetti. Kompıýterlendirý men elektrondy poshta negizinde al­masýdyń jyl­damdyǵy artyp, 10 aqparattyq bıýlleten shyǵaryldy. 50 ardagerlik qurylymynyń qyzmeti jınaqtalyp, maquldandy. Birlestik tarıhynda tuńǵysh ret «Ardager aınasy» gazeti men «Veteran ı obshestvo» jýrnaldary dúnıege keldi. Jańasha baǵytqa bet túzegen qo­ǵamdyq uıymdy basqarý ádisteri de túbegeıli ózgerip, jumystyń naqty formýlasyna kóshti. Bul áreket maqsatty aıqyn is-qımyl jasaýǵa, jergilikti jerdegi aktıvterdi oqytýǵa jáne praktıkalyq jumystardy uıymdastyrýǵa múmkindik týǵyzdy. Bes jylǵa jýyq ýaqytta Ortalyq keńes basshylyǵynyń, onyń qyz­metkerleri men belsendileriniń ob­lystarǵa jasaǵan issaparlary bir­lestik tarıhynyń basqa kezeńde jasaǵan kórsetkishterinen asyp tústi. Bul – jańartylǵan, jedeldetilgen, bir júıege keltirilgen nátıjeli ju­mystyń jemisi. Jańa mazmunda atqarylǵan sharalardyń qatarynda Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy Novo­mı­haılov aýyldyq okrýgi arda­gerleriniń bastaýysh uıymyna jasaǵan kóshpeli otyrysy bar. Tyń mazmundaǵy bul shara keıin jalǵasyn taýyp, oń nátıjesin kórsetti. Qaı ýaqytta da jumystyń je­misti bolýy ishki, syrtqy baılanystar damyp, júıelengen soń ǵana tu­raq­talatyn áreket. Osy oraıda Or­talyq keńes ishki sharýalaryn bir qalypqa keltirgen soń, syrtpen – memlekettik organdarmen, Prezıdent Ákimshiligimen, Úkimettiń áleýmettik kýratorlarymen, Par­lament de­pý­tat­­ta­rymen ózara is-qı­myly arqyly baılanysyn nyǵaıtty. Bilim jáne ǵylym, Mádenıet jáne sport mınıs­trlikterimen Yntymaqtastyq týraly memorandýmdar jasaldy. Memlekettik qurylymdarmen, Den­­saýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý, Qorǵanys mınıstrlikterimen, «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qorymen birlesken josparlar negizinde mańyzdy qoǵamdyq is-sharalar ótkizildi. «Nur Otan» partııasymen ynty­maqtastyq praktıkasy iske asyrylýda. Tuńǵysh ret dinı birlestiktermen baılanys ornatylyp, Ulttyq kásip­kerler palatasymen, úkimettik emes sektormen ózara is-qımyldar jasaý jolǵa qoıyldy. Ortalyq keńestiń II (2012) plenýmynan keıin 3 aýdandyq, 1369 bas­taýysh jáne 1867 sehtyq ardagerler uıymdary qurylyp, oǵan taǵy da 200 myń zeınetkerdi tartýǵa múmkindik týdy. Ardagerlerdiń materıaldyq baza­syn jaqsartýǵa tuńǵysh ret naq­ty qadam jasalyp, oblys orta­lyq­tarynda – 8, qalalar men aýdandarda 63 ardagerler úıi salyndy. Qart adamdardyń bos ýaqytyn tıimdi uıymdastyrýǵa jasalǵan bul ıgilikterdiń ardagerler ómirinde alatyn orny erekshe. Oblystyq, qalalyq, aýdan­dyq jáne bastaýysh uıymdardyń qyzme­tine basshy bolyp saı­lanǵandar úlken ómir mektebi bar, sharýanyń mán-jaıyn anyq­tap, baǵdarlap biletin qarttar. Olardyń qataryn­daǵy K.Úkın, S.Shaýhamanov, E.Shaı­hýtdınov, K.Rızýanov, A.Ábil­qaıyrov, I.Ko­mıssarov, N.Vahı­tova, M.S­aparbaev, S.О́mirálıeva, A.Aman­baeva, S.Baıbolov, A.Moı­seeva, G.Qusanova, V.Shershneva, N.Seı­dýalıev, t.b. azamattar jańa za­man­nyń tyń talaptaryna saı óz kásibiniń sheberligin tanytqandar. Bes jylǵa jýyq ýaqyt ishin­de Ortalyq keńes oblystyq keńes­termen birigip, bir myńnan astam bel­sendiniń qatysýymen úzdik ar­da­ger uıymdardyń bazasynda 4 óńir­aralyq, 3 respýblıkalyq se­mınar-keńes uıymdastyrdy. Ju­mystardyń negizgi mazmuny jasalatyn is-sharanyń ozyq ádisteri men tásilderin kórnekti etip kórsetip, basqa uıymdardyń ilgerileýine yqpal jasaý boldy. Ortalyqtyń úlgisimen uıym­dastyrylǵan oblystyq, qala­lyq jáne aýdandyq oqýlarǵa 100 myńǵa jýyq adam qatysyp, 7 myń oqý is-sharasy ótkizildi. Qysqa merzim ishinde búkil aktıv oqýdan jáne qaıta daıarlaýdan úsh ret ótti. Bul – Ortalyq keńestiń tájirıbesinde tuńǵysh ret ótkizilgen tájirıbe. Uly Jeńistiń 70 jyldyǵyn toılaý qarsańynda ardagerler uıymdary 22 myń qoǵamdyq is-sharalar uıym­dastyryp, oǵan mıl­lıondaǵan adam tartyldy. Ardagerler uıymdarynyń qatysýymen «Máńgilik polk» atty azamattyq bastama damydy. Áskerı-saıası oqıǵalardy este qaldyrýǵa, qaıta jańǵyrtýǵa bir myń estafeta, bes myńǵa jýyq konferensııa men festıval, jastarmen júzdesýge 12 myńnan astam shara ótkiz­ildi. 255 jańa eskertkishter men saıa­baqtar ashylyp, úsh myńǵa jýyq memorıaldyq nysan qaıta jańartyldy. Uly Otan soǵysy jáne sol soǵysta erlik kórsetken batyrlar týraly 1185 kitap pen fılmder shyǵaryldy. Tuńǵysh ret ótkizilgen «Qaıran erler, qaharman ardagerler!» kórkemónerpazdardyń baıqaýyna 50 myńnan astam ardager qatysyp, nátıjesinde 41 adamǵa laýreat ataǵy berildi. 103 adam Ortalyq keńestiń, Mádenıet mınıstrliginiń Al­ǵys hatymen marapattaldy. Úzdik shyqqandar qorytyndy gala-kon­sertke jáne Astana qalasyndaǵy kórmege qatysý qurmetine ıe boldy. Al Almaty, Qyzylorda, Batys Qazaqstan oblystarynyń uıymdary baıqaýdyń jeńimpazy atandy. Ortalyq keńestiń usynysy bo­ıyn­sha ardagerler qozǵalysynda belsendilik tanytyp, qabiletin tanyta bilgen 52 adam memlekettik nagradamen marapattaldy. Táýelsizdik jyldarynda birlestiktiń 2 myń mú­shesi memlekettik dárejedegi ordender men medaldardyń ıegeri atandy. Jeńis merekesi qarsańynda buryn memleketten baspana ala almaǵan 437 maıdangerge páter bólinip, soǵys ardagerleriniń ótinishi boıynsha 910 úı jóndeýden ótkizildi. Uly Otan soǵysyna qatysýshylardyń barlyǵy jáne tyl eńbekkerleriniń bir bóligi – barlyǵy 11 myń adam kommýnaldyq tólemderden bosatyldy. 200 myńǵa jýyq zeınetker úshin qoǵamdyq kólikpen tegin nemese jeńildikpen júrý qaras­tyrylǵan. Uly Jeńistiń 70 jyldyǵyn toılaý qarsańynda UOS-tyń arda­­gerleri «Samuryq-Qazyna» UÁQ-tyń kómegimen shuǵyl kómek shaqy­rýdyń «dabyl túımelerimen» jab­dyqtaldy. Tórtkil dúnıe qyzyǵyp qaraıtyn elimizdiń baǵa jetpes baılyǵy – etnostar dostastyǵy, ıaǵnı tamyry te­reńge ketken tatýlyq. Bıylǵy jyl­ǵy Alǵys kúniniń ómirge kelýi osy tatýlyqtyń sımvolyna arnalǵan erek­she kún ispettes. Qazaqstan hal­qy­nyń basty paryzyna aınalǵan beıbitshilik pen yntymaqtyń týyn bıiktetýdiń mańyzy – Elbasymyz bastaǵan kóshtiń bel ortasynda kele jatqan jastarymyz úshin úlken ónege. Al osy ónegeniń bastaýynda aqylman abyz aqsaqaldarymyz – ardagerler tur. Elimiz táýelsizdiginiń 25 jyl­dyǵy qarsańynda ótkizilgeli otyr­ǵan respýblıkalyq ardagerler uıy­mynyń VII sezine syı-tartýlary, mine, osyndaı. Táýelsizdik tuǵy­rynda abyroıy artyp, ataǵy as­pandaǵan elimizdiń ardagerleri jasaı bersin! О́mirzaq OZǴANBAEV, Qazaqstan Respýblıkasy Ardagerler uıymy Ortalyq keńesiniń tóraǵasy