Alǵa basqan adymdy artqa tartqan...

Elbasymyz memlekettik organdarǵa ká­sip­­­kerlikke qol­daý bildirýdi erekshe júktegen bolatyn. Al soltús­tik­tiń keı­­­bir she­neýnikteri munyń baıybyna bara bermeıtin sııaqty. Nege? «Egemenge» hat jazǵan Jumabıke Áshimova shaǵyn bıznes­pen aınalyspaq bo­lyp, Petro­pavl qalasynyń ishinen jer ýchaskesin satyp alǵanyn aıta­dy. Qoqysqa tolyp, qýraı basyp jatqan qalanyń shetkeri aýma­ǵyn­daǵy ýchaskeni tazartyp, óz kúshimen jol tartyp, aına­la­syn tártipke keltirýdiń ózi ońaı bolmaǵan. Osy jer­de saý­da ortalyǵyn salý­­dy oılap, 240 sharshy metr­­lik qury­lys tur­ǵyz­ǵan. Alaıda, qazir mektepke de­ıingi búldirshinderdi tárbıeleý or­talyǵy je­tis­peıtindigi kóp aıty­lyp, kezekke turǵandar sanyn azaı­tý kerektigi máse­le bo­lyp jat­qanyn estip, saýda ortalyǵyn ashq­an­sha ony mını-ortalyqqa aı­nal­­dy­raıyn degen oıǵa bekı­di. Sóı­tip, kóp áýre-sar­sań­men jer ýchas­kesiniń qol­daný maq­satyn ózger­tip, qu­jat­taryn qaıta toltyrady.  Árıne, J.Áshimovanyń bastamasy qoldaý bildirýdi qajet etetin-aq sheshim. Memleketshil sheneýnikter mundaı adamǵa bar­lyq jaǵdaıdy ózderi jasap, qol­tyq­tarynan demep otyrýǵa da mindetti. О́ıtkeni, Prezıdent N.Nazarbaev bıýdjettik qarajat esebinen záýlim balabaqshalar men mını-ortalyqtar turǵyzǵansha osy máseleni eńserýge shaǵyn jáne orta bıznesti tartyp, olardyń kómegimen turǵylyqty jerlerde shaǵyn ortalyqtar ashý ar­qyly bul máseleni sheshýge bolatynyn talaı ret eskertti. Al Prezıdenttiń aıtqan talaptaryn, bergen baǵdarlaryn memlekettik qyzmetkerler birden oryndap, shaǵyn jáne orta bızneske qoldaý bildirýge mindetti ekeni haq. Sonda Petropavl qalasynda búgingi kúni kezekte turǵan 4 myńnan artyq mektep jasyna deıingi búldirshinniń birazy óz oryndaryn tabar edi. Jýyrda bolǵan «Nur Otan» partııasynyń kezekten tys HVII sezinde de Elbasy osy máselege qaıta oralyp, damyǵan sheteldikter birinshi qabattaǵy páterlerdiń 3-4 bólmesinen de balabaqsha jasaıtynyn, al bizdi­kiler bolsa shirep, tek qana alyp ǵımarat salýǵa qushtar ekenin synady. «Onyń ishine jáne mindetti túrde basseın salǵysy keletinine ne dersiń, sýǵa túsken sábıler ondaıda jıi aýyryp qalatynyn oıǵa da almaıdy», dedi Prezıdent. Eger memlekettik máseleni oılaıtyn sheneýnik bolsa búgingideı qıyn zamanda osyndaı iske kiris­keli jatqan kásipkerdi oryn jetpeı jatqan 40-50 búldirshindi ornalastyrýǵa kómektespek bol­ǵany úshin, 10-15 jańa jumys oryndaryn ashqaly jatqany úshin, bıýdjetke salyq retinde azdy-kóp aqsha túsiretindigi úshin, ıaǵnı ózi nápaqa taýyp otyrǵan jerge qarajat bergeni úshin qurmetteýi jáne barlyq kómegin jasaýy kerek edi. Biraq eldiń qamyn oılap, eńsesi eziletin sheneýnik kóp pe bizde? Osydan birer jyl buryn jazǵan «Otyzdyqtan oryn alý ońaı emes, aǵaıyn» («EQ», 08.02.14 j.) atty maqalamyzda reseılik tanymal pýblısıst Vladımır Poznerdiń óz blogyna jazǵan bir oqıǵasyn mysalǵa keltirgen edik. Onda jýrnalıst AQSh-qa barǵan saparynda qujattaryn joǵaltyp alyp, pasport beretin tıisti qyzmetke barǵanda 3-4 saǵatta jańa tólqujat alyp shyqqanyn tańyrqaı jazady. (Bizde ǵoı jańa pasport alý úshin keminde jarty aı júresiń). О́zine osyndaı tamasha qyzmet kórsetken sheneýnikke tánti bolǵan jýrnalıst alǵys aıtsa óz mindetin múltiksiz oryndap turǵan anaý: «Ser, siz bul úshin salyq tóleısiz ǵoı» dep qatqyl únmen jaýap berip, tipti onyń alǵysyn da qabyldamaǵan eken. Mine, qandaı sanalylyq! Qatardaǵy sheneýnik óziniń nápaqasyn halyqtyń bıýdjetke tólegen salyǵynyń esebinen aıyryp otyrǵanyn sezinip tur. Sondyqtan halyqtyń aldynda qurdaı jorǵalaý óziniń abzal boryshy ekenin biledi. Al bizde... Al bizde sizdiń tólegen sa­ly­ǵyńyzdyń arqasynda men eńbekaqy alyp otyrmyn ǵoı degendi eshqandaı sheneýnik, ortań­qol bastyq oıyna da almaıdy. Sonymen birge, memleketshil bolýǵa da sanasy tómen. Onyń bar «qasıeti» kásipkerdiń aqsha tap­qysy keletinine qyzyǵady, tipti qyzǵanady. Alaqanyn «maı­laǵandy» jek kórmeıtin de kezder bolady. Sondyqtan da birdeńe «qystyrǵysy» kelmegen adamnyń aıaǵynan shalýǵa umtylyp turady. Áıteýir, qazir sybaılas jemqor­lyqqa qarsy kúres birshama óristedi. Sodan qorqyp, saqtanýy múmkin, biraq endi qyzǵanysh degen qyzyl ıt ishin tyrnaǵan soń kásipkerge kedergi jasaýdy oılaıdy. Sonymen, kásipker Áshimovanyń másele­sine oralaıyq. Kóptegen áýre-sarsańmen ol mını-ortalyqqa qolaıly 7 sotyq jerine tıisti ruqsattamany alady. Ákimdik qolyna bergen jadynamadaǵy (pamıatka) barlyq qujattardy jınaıdy. Úıdiń ishin de búldirshinderdiń kózin qyzyqtyratyn órnektermen birshama ásemdep, kelgen adamnyń kóńilinen shyǵatyn halge jetkizedi. Ǵımaratty saraptamadan ótkizgen maman ony mını-ortalyqtyń barlyq talabyna saı ekendigin aıtyp, qoldanýǵa bolatyndyǵy týraly qorytyndy jasaıdy. Endi mını-ortalyqty zańdas­tyrý kerek. Áýelde  ǵımarat saýda ortalyǵyn salýǵa tirkelgen­dikten endi jarııa etý úderisinen ótip, resmı tirkelýi kerek eken. Mine, osy jerde sheneýnikter bilgenin qylady. Sanıtarlyq-epı­demıologııalyq bir nusqaý­lyqta mını-ortalyqtyń bıiktigi 3 metr bolýy kerek degen talap bar bolyp shyǵady. J.Áshimovanyń salǵan úıin syrtynan kórgen osy qyzmettiń jas sheneýnigi osynaý normaǵa súıenip, ǵıma­rat mını-ortalyqtyń talabyna saı emes dep qol qoıyp, jibere salady. Áripke tańylyp qalǵan (býkvoed) mundaılarǵa eshteńe aıta almaısyń da... Ondaılar tipti keıbireýlerdiń bıiktigi eki metrge jetpeıtin turǵyn-úılerdiń jer­tó­lelerinen de mını-ortalyq ashyp jatqanyn kórmeıdi, kórgisi de kelmeıdi. Qalalyq ákimdiktiń jarııa etý jónindegi komıssııasy óziniń otyrysynda osyǵan súıenip Áshi­movanyń qanshalyqty azappen salǵan qurylysyn jaramsyz qylyp, «obekt ne sootvetstvýet sanıtarnym pravılam sanıtarno-epıdemıologıcheskogo trebovanııa...» degen qorytyndy shyǵarady. Komıssııa tóraǵasy Z.Nurmuqanova qol qoıǵan osy jaýapta tipti, naqty qandaı ta­lapqa saı emes ekendigi de kór­setilmegen. Oǵan da erinipti. Ká­sipker óz isin qoldaýdy ótinip barlyq bastyqtardyń aldynan ótedi, alaıda esh nátıje joq. Tek máslıhattyń bir depýtaty ǵana kelip kórip, mını-ortalyqty ashýǵa bolady eken degen qoldaý bildirip, qala ákimine usynys jasaıdy. Biraq onyń sózi de sol baıaǵy satylarmen orynbasarǵa, al ol tıisti qyzmetke, olar qa­tardaǵy sheneýnikke syrǵytyp, eń tómennen baıaǵy jaýap kelgen soń aýyzdaryn qý shóppen súrtip shyǵa keledi... Mine, bul bizdiń sheneýnikterdiń enjar­lyǵynyń bir kórinisi. Eger eldiń memlekettiń órkendeýin, halyqtyń turmys-ahýalynyń jaqsarýyn, jańa jumys oryn­darynyń ashylýyn, bıýdjetke salyqtyń molyraq túsýin, eń bastysy, búldirshinderdiń oryn tabýyn oılaǵan sheneýnik bolsa qazirgi ekonomıkalyq daǵdarysqa qaramaı bireýdiń sonshalyq azappen salǵan qurylysyn bulaı aıaqsyz tastamas edi. Tym bolmasa bireýi bilikti komıssııa quryp, qurylysty tekserýden ótkizeıik, jetimsiz jerleri bolsa jóndesin, al bári durys bolsa tóbesiniń 3 metr bolýy sonshalyqty shart emes, sondyqtan jarııa eteıik degen usynys engizer edi. Sonymen... Tórt myń balaǵa oryn jetpeı jatqan qalada mını-ortalyq úshin salynǵan sap-saý qurylys paıdalanylmaı bos tur. Bálkı, qala nemese oblys ákimi bul máseleni tereń zerttep, sheshýge talpynys jasar degen úmittemiz. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»