Mılıtarızm de meńdýana sekildi

* Syrt kóz – synshy Adamnyń sanasy men mıyn meılinshe ýlaıdy Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń «Álem. XXI ǵasyr» atty manıfesi Qazaqstannyń kóp vektorly syrtqy saıasatynyń tereńdigin taǵy da baıqatyp berdi. Muny halyqaralyq sarapshylardyń basym kópshiligi qadap aıtyp otyr. Andreı KAZANSEV, MGIMO sarapshysy, saıası ǵylymdar doktory (Reseı): – Qazaqstan Pre­zı­denti Nursultan Nazarbaevtyń Iаdro­lyq qaýipsizdik jóninde­gi IV sammıtte sóı­legen sózi onyń uzaq jyl­dar­dan beri álem­degi beı­bitshilikti saq­taýǵa baılanysty us­tanyp kele jatqan pozı­sııasyna berik ekenin taǵy bir márte tanytty. Ol tutastaı alǵandaǵy adamzattyń aldynda turǵan orasan zor mańyzy bar problemany qozǵady. Manı­feste kóterilgen máseleniń planetalyq deńgeıde mańyzy men máni bar. Al qazirgi halyqaralyq aýqymdaǵy shıelenis pen janjaldyń órisi barynsha keńip, onyń qaýiptiligi sharyqtaý shegine jetip turǵan, sonyń ishinde ıadrolyq qarý qoldaný jolymen bolyp qalýy yqtımal soǵystyń lańy kórinip qalyp turǵan kezeńde, ásirese, Koreı túbe­gindegi ahýaldyń qatty ýshyǵa bastaǵan ýaqytynda mundaǵy jurt nazaryna usynylyp otyrǵan baıypty bastamalardyń salmaǵy eselep arta túser edi. Sóz joq, Nazarbaev qazirgi tańdaǵy álemdegi eń ózekti de shetin máseleni qozǵap otyr. Shynyn aıtý kerek, manıfeste aıtylǵan usy­nys­tar­dyń kópshiligi birden sheshile salatyn máseleler emes. Ony oryndap shyǵýǵa ýaqyt kerek. Biraq qalaıda bireý olardy halyqaralyq qaýym­dastyqqa jetkizýi kerek edi ǵoı. Áıtpese, adamzat balasynyń tirshiligi toqtap qalatyn ýaqyt ja­qyndaı beredi. Osy bastamany Nursultan Ábishuly­nyń qolǵa alǵany qandaı jaqsy bolǵan! Men ózim bul kisiniń ınısıatıvasyn qyzý qoldaımyn. Atalmysh qundy qujatty progresshil adamzat balasynyń túgel qoldap jatqany da baıqalady. Onyń BUU Bas Assambleıasy men Qaýipsizdik Keńesi sekildi halyqaralyq asa bedeldi uıymdarda resmı qujat retinde qabyldanýynyń ózi manıfestiń salmaǵy men mańyzyn baıqata túsedi. Aıta ketýimiz kerek, Nursultan Nazarbaev uzaq jyldar boıy halyqaralyq deńgeıde osyndaı san alýan ınısıatıvalardy usynýmen keledi. Bul jolǵy manıfest solardyń zańdy jalǵasy ispettes. Muny meniń kóptegen sarapshy áriptesterim de aıtyp otyr. Qazaqstan udaıy keń aýqymdy bastamalar kóterý arqyly óziniń syrtqy saıasatyn jaqsy qalyptastyryp keledi. Onyń jurttyń bárimen dos, tatý-tátti jaǵdaıda ómir súrýge degen umtylysy maqtaýǵa turarlyq. Sonymen birge, bárin ashyq ta búkpesiz aıtatynymen erekshelenip otyr. Iýrıı POPOV, «Kolokol Nagasakı» AQ jetekshisi (Belarýs): – Men álemniń Nursultan Nazarbaev­tyń bastama­syna qulaq túretinine, onyń ma­nıfest júzinde atap kórsetken proble­ma­laryn sheshýge at­sa­­­lysatynyna bek sene­min. Qazir halyq­ara­lyq qaýymdastyq Qazaq­stannyń bastama­syn qoldap otyr. Kezinde Qazaqstan lıderi búkil álem úshin jáne beıbitshilik úshin asa mańyzdy qadamdy – ıadrolyq synaq polıgonyn jabýǵa batyl sheshim qabyldaýymen erekshelengen bolatyn. Iаdrolyq qarýǵa ıe bolý – jan-jaǵyńdy ajal oǵyn sebýge daıyn otyrýmen qorqytýǵa teń nárse. Bul – basqa jurttyń únemi úreıge berilýine jol ashatyn túıt­kildi tetik. Odan sanaly túrde bas tartqan Qazaqstan sol kezde álem qaýymdastyǵynyń ystyq yqylasyna bólenip edi. Endi jer betin ıadrolyq apattyń aranynan alyp qalý jolyndaǵy taǵy bir tyń bastamasymen jurt nazaryn aýdardy. Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev ıadrolyq qarýlary bar elder basshylaryn Pandora jáshigi ishinde saqtalyp turatyn qaýip-qater kiltin qurtýǵa shaqyryp otyr. Darıo ChITATI, Joǵary geosaıası «Eýrazııa» baǵdarlamasynyń jetekshisi (Italııa): – Bizdiń ınstıtýt­tyń ǵalymdary Qazaq­stan­nyń beıbitshilik jónindegi bastamasyn qyzý qoldaıdy. Ol óte der kezinde jáne naq­ty aıtylǵan usynys boldy. Osy arqyly Nursultan Nazarbaev álem halyqtarynyń kópshiliginiń kóńilinde júrgen oıdy dóp basyp, olardyń tolǵanǵan máselelerin alǵa shyǵardy. Qazaqstannyń Vashıngtonda ótken sammıtke qaty­sýynyń ózi onyń kóp vektorly syrtqy saıa­satty óte tabysty júrgizip kele jatqanynan habar beredi. Al onyń lıderi qaı kezde de Batys álemimen únqatysýǵa kele alatynyn taǵy da aıqyn kórsetip berdi. Ortalyq Azııa memleketiniń basshysy qazirgi zamanǵy soǵys vırýsynyń tarap bara jatýynyń qaýpin óte aıshyqty tilmen sýrettep berdi, mılı­tarızmniń kúsheıip kele jatqanynan jurttyń bárin saqtandyrdy. Rasynda da, mılıtarızm degen meńdýana sııaqty, onyń ýyna eltigen adam sanasy men mıyna zor zaqym keltiredi. Osy turǵydan kelgende, Qazaqstan Prezıdentiniń usynystary óziniń kókeıkestiligimen bizdiń erkimizdi bılep aldy. Barynsha adal da shynshyldyqpen aıtylǵan sózdi sol qalpynda qabyldamaý múmkin emes. Osy rette bizge Qazaqstan eki álemniń ortasyndaǵy dıalogtyń alańy bola alatyndaı qalyp tanytty. Munyń atyn eki ortadaǵy altyn kópir retinde de ataýǵa bolady. Dmıtrıı VERHOTÝROV, Qazirgi zamanǵy Aýǵanstandy zertteý ortalyǵynyń sarapshysy (Reseı): – Qazaqstan Pre­zıdenti Nursultan Nazarbaev qurastyrǵan «Álem. XXI ǵasyr» manıfesiniń paıda bolýy – álemdegi óte bir este qalarlyq ta­ny­mal oqıǵa. Ol sońǵy jyl­dary álemniń saıası arenasynda eshbir mem­lekettiń, tipti, BUU-nyń óziniń jurtty ashyq­tan ashyq beıbitshilikke, qarýsyzdanýǵa shaqyrýdy qoıyp turǵan ýaqytynda shyqty. Munyń arǵy jaǵynda ıadrolyq qarýdan bas tartýǵa jáne ýrandy sondaı qarý jasaý dárejesine deıin jetkizbeýge úndeý jatyr. Manıfest halyqaralyq salada qysym, sanksııa, teketires kúsheıip turǵan, básekeles jaqtardyń júıkeleri juqaryp, ár nárseden kúdik alyp turǵan kezinde jarııalandy. Osynyń bári álem úshin de, bizdiń árbirimiz úshin de asa mańyzdy nárse. Sammıtte Qazaqstan lıderiniń sózi barynsha dáleldi de tujyrymdy estildi. Áıtpese, ballıstıkalyq raketalardyń iske qosylyp ketýine jarty qadamdaı qalǵan kezder de bolyp qalyp jatyr. Al búkil álem bir-birimen qyrǵı-qabaq bolyp, soǵysyp jatqan kúnniń ózinde belgili bir tulǵalardyń beıbit ómirdi úndeıtin abyz bolýy qajet-aq jaıt. Mine, sol róldi óziniń Astanasyn áldeqashan álemdegi beıbitshilik úshin kúrestiń ortalyǵyna aınaldyryp alǵan lıder alyp ketti. Nursultan Nazarbaev qashannan beıbit bastamalardy kóteretindigimen, beıbitshilik pen qarýsyzdanýdy qoldaıtyndyǵymen belgili bolǵan tulǵa retinde bul joly da ózin óte jaqsy qyrynan kórsetti. Álbette, belgili bir sebeptermen jer beti jappaı soǵystyń lańyna taǵy enip ketpeıtinine, onda qıratýshy qarý-jaraqtyń eń qýatty túrleriniń qoldanysqa qosylmasyna qazir eshkim kepildik bere almaıdy. Alaıda, soǵan qaramastan, Nursultan Nazarbaev syndy bitimgerdiń úni mańyzdy bola túsedi. Omer OZKAIа, saıasattanýshy (Túrkııa): – Qazaqstan Pre­zıdenti Nursultan Nazarbaevtyń ýrandy jappaı qyryp-joıatyn qarý jasaý deńgeıine deıin jetkizbeý jónin­degi ıdeıasy kóńilge qonymdy. Iá, ýrandy múl­­dem óndir­meı qoıý­ǵa bolmas. Al Qazaq­stannyń ony atom ener­­gııasy maqsatynda ǵana paıdalaný jónindegi bas­­tamasy bizdiń bárimizdi bir tuıyqtan shyǵaryp jibe­redi. Alańdaýshylyq týdyryp otyrǵan jaıt­tyń – qarý jasaýǵa múmkindik beretin deńgeıge deıin ýrandy baıytý isiniń tamyryna balta shabý qajettigin aıryqsha atap ótken. Osy rette, Qazaqstannyń álemde birinshi bolyp tómen baıytylǵan ýran bankin qurýǵa umtylýy bul eldiń geosaıası rólin eselep arttyra túsedi. Vashıngtonda ótken sammıtte bul bastama qyzý qoldaý tapty. Ony birden 17 eldiń qoldap shyǵýy da osyny kórsetedi. Biz ótken júzjyldyqty munaı ǵasyry retin­de tanydyq. «Qara altyn» sol kezden bas­tap qazirge deıin bizdiń ómirimiz ben tynys-tirshiligimizge orasan zor áserin tıigizip keledi. Biraq bolashaqtaǵy energııa kózi ol emes, atom stan­salary bolǵaly tur. Endi tek atom elektr stan­salary ǵana bizdiń energııaǵa degen sura­nysy­­myzdy óteı alady. Al Qazaqstan álemdegi ýran qorynyń kóptigi jaǵynan kósh basyndaǵy mem­­le­ketterdiń birinen tabylady. Osynyń negi­zin­de bul eldiń áleýeti jańa ǵasyrda da jo­ǵary bolmaǵanyn ańǵarý qıyn emes.  Shetel aqparat agenttikteriniń materıaldary boıynsha daıyndaldy