Jer degenimiz – ata-babamyzdan kele jatqan qasıetti uǵym, qasterli dúnıe. Qazaqtyń quty – tórt túlik maly, bar baılyǵy men berekesi jerde. Sondyqtan, baıtaq dalamyzdaǵy aýyl sharýashylyǵyna jaramdy jerdi durys paıdalanýdy kózdegen Jer kodeksine qatysty halyqtyń alańdaýshylyǵyn túsinýge bolady. Osy oraıda Elbasynyń kodekstiń rezonans týdyrǵan birqatar normalaryna keler jylǵa deıin toqtaý salýy durys sheshim. Zaıyrly memlekette halyqtyń pikiri eskeriledi. Degenmen, moratorıı kúshinde qala berse, aýyl sharýashylyǵy baǵytyndaǵy jerlerdiń ıgerilýi de tómen deńgeıde qala beretindigin eskertti. Sondyqtan, Úkimet janynan qurylatyn Komıssııanyń barlyq tıisti mekemelermen birge elge qozǵaý salǵan zań normalaryn talqylaýǵa kirisetini qýantyp otyr. Jerdi mal ósirýge, egin salýǵa nemese basqa da qajetke tıimdi paıdalaný – búgingi basty mindet. Jer qashanda eldi asyraǵan, eldi saqtaǵan. Áli de asyraıdy, saqtaıdy. Al elde gektarlap alynyp, uzaq jyldan beri týsyrap jatqan jerler kóp. Muny kórip te, estip te júrmiz. Memleketimizdiń basty baılyqtarynyń birin halyqtyń ıgiligine jaratý kerek. Biraq, qalaı jaratý kerek, osy moratorıı maýsymynda egjeı-tegjeıli qarastyrylady dep senemin.
Álbette, jerdi barsha jurttyń da paıdalanǵysy keledi. Dese de tıimdi paıdalanýǵa jekelegen adamdardyń qarjylyq nemese tehnıkalyq múmkindigi jete bermeıdi. Sol sebepti Úkimet sońǵy jyldary aýyl sharýashylyǵyna kóp qoldaý kórsete bastady. Aıtalyq, jeke sharýashylyqtarǵa qarjylaı kómek, jańa tehnıkany lızıng júıesimen usyný sııaqty jeńildikter bar. Osy arqyly egin egip, mal, ámse qus ósirse de, jer qadirin biletin jannyń qolyna tıse quny da eselenip shyǵa kelmeı me! Bul rette jekelegen sharýashylyqtardy irilendirýdiń mańyzy zor.
Qazir jergilikti teledıdardaǵy, basylymdardaǵy jarnamalardy qarap otyrsańyz, qoıshy men baqtashyǵa suranys úlken ekenin kóresiz. Mal sharýashylyǵymen shuǵyldanatyn adam azaıyp ketti. Jastar mal baǵýdan qashady. Jumyssyz jastardy, bilikti aýylsharýashylyq mamandaryn aýylǵa tartýdyń jobasyn jasaý kerek. Osy baǵytta yntalandyratyn Úkimet qaýlysy bolsa dep oılaımyn. Máselen, aýyl sharýashylyǵyna bet burýshylarǵa kelisimshart negizinde baspana, tómen paıyzben nesıe berilse, balasynyń oqý oqýyna, ózin-ózi jetildirýine jaǵdaı jasalsa, zeınetaqy jasyna erte shyǵýyn qamtamasyz etse degen sııaqty keshendi baǵdarlama qabyldansa, aýyldy da kórkeıtedi, jerdi de ıgerýge septesedi. Oǵan Úkimettiń ekonomıkalyq múmkindigi bar. Bul jastardy qyzyqtyrady. Bizdiń tabysymyzdyń negizi aýylda. Et te, sút te, maı da aýylda. Sondyqtan aýyl sharýashylyǵy jerleriniń durys paıdalanylýyna, qunarlylyǵyn arttyrýǵa zańdyq turǵydan jol ashý, ıaǵnı jerdi paıdalanýshylardyń jumys júıesin retteýimiz kerek.
Jerdi sheteldikterge jalǵa berýge halyqtyń alańdaýshylyǵyn túsinýge bolady. Jerdi jalǵa alǵannan keıin, ony durys paıdalana ma, zań aıasynda kórsetilgen sharttar oryndala ma, zııandy hımııalyq qospalarmen jerdi búldirip, typ-tıpyl qylyp kete me degen qorqynysh bar. Sondyqtan, bul máseleler zańnama aıasynda jan-jaqty oılastyrylýy, Úkimet múshelerimen, zań shyǵarýshy organmen, halyqpen ábden kelisip, pisirilýi kerek. Jerdi jalǵa alsańyz, durys paıdalanasyz, qunaryn tómendetpeısiz, ónimin kópshiliktiń ıgiligine qaýipsiz deńgeıde jaratasyz degen talaptardyń barshasy oryndalýy kerek. Sol sebepti jer máselesinde saqtyqtyń bolýy, saýattylyqtyń qajettiligi zańdylyq.
Baltabek ERSÁLIMOV,
«Abaı» qorynyń prezıdenti,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri,
Semeı qalasy jáne Abaı aýdanynyń qurmetti azamaty
SEMEI