Durys paıdalana bilgen baılyqqa keneledi

Elbasynyń Jer kodeksiniń jekelegen normalaryna moratorıı jarııalaý týraly sheshimin qordaılyq sharýalar da jyly qabyldady. О́ıtkeni, sońǵy kezderi jer máselesine qatysty alypqashty áńgimeler kóńilge kirbiń salyp, alańdaýshylyqqa negiz bolǵany ras. Tarıhqa úńilsek, «jer daýy» men «jesir daýy» qazaq arasynda eń basty másele sanalǵan. Abaıdyń ákesi Qunanbaı keıde bolystyǵyn paıdalanyp, ózgeniń jerin alyp qoıatyn ádeti bolǵan desedi. Sony betine basqandarǵa «Mal da ósedi, jan da ósedi, al jer óspeıdi ǵoı» dep aǵynan jarylǵan eken deıdi. Sol aıtpaqshy, jer óspeıdi, ony qoldan jasap kóbeıte almaısyń. Sondyqtan, qazaqtyń mańdaıyna bitken jerdiń ár súıemin qyzǵyshtaı qoryp, jat qolyna bermeı, óz urpaǵymyzǵa muraǵa qaldyrý – paryzymyz. Jersiz Otan da joq. Al týǵan jerdi túletip, odan ónim alyp óz otbasynyń, aýyldastarynyń, qala berdi qalyń eldiń ıgiligine jaratý sol jerdiń qadir-qasıetin jete baǵalaıtyndardyń basty muraty bolýy tıis. Bile-bilgenge jer – asyraýshy, jer – baılyqtyń kózi. Oǵan men óz sharýa qojalyǵymnyń mysalynan aıqyn kóz jetkizip otyrmyn. Táýelsizdiktiń bizge bergen kóp ıgilikteriniń biri ár adamnyń oıy men is-qımyl erkindigin damytyp, kásipkerlik qyrlarynyń barynsha ashylýyna múmkindik týǵyzýy der edim. Aýylda bolsyn, qalada bolsyn – erinbegen jáne istiń kózin taba biletin jan shaǵyn óndiris oryndaryn ashyp ózine de, ózgege de paıdaly ispen aınalysýda. Máselen, biz sııaqty jer emgen sharýa adamdaryna memleket tarapynan jan-jaqty qamqorlyq kórsetilýi egis dalalary men mal fermalarynda tabysty eńbektiń óristeýine jol ashyp otyr. Stepnoe aýyldyq okrýgindegi bizdiń «Mereı» sharýa qojalyǵymyz táýelsizdik jyldarynyń eleń-alańynda nebári toǵyz gektar egistik jer aýmaǵynda qurylǵan bolatyn. Birtindep tájirıbe jınap, sátsizdikterden sabaq ala otyryp, sharýashylyǵymyzdy nyǵaıttyq. Bul arada uldarym da erjetip, sharýanyń birjaǵynan shyǵa bastady. Jer úlesterin bizdiń basqarýymyzǵa senip tapsyrýshylar sany jyldan-jylǵa kóbeıdi. Sondaı qyryqshaqty adamnyń úlesi esebinen qazir egistik jerimizdiń aýmaǵy 800 gektardan asty. Bıyl onyń 100 gektaryna arpa, 100 gektaryna dándik júgeri sebildi. Biraz jerdi parǵa qaldyrdyq. Kópjyldyq shóp egistigimiz de bar. Endi júz gektarǵa pııaz, qyzanaq, sábiz tárizdi kókónis egip, tamshylatyp sýarý ádisimen ósirgeli otyrmyz. Bıylǵydaı mol jaýynnyń arqasynda ónimdilik jaman bolmaýy tıis. Ásirese, tamshylatyp sýarý tehnologııasy qoldanylǵan jerdiń túsimi joǵary bolaryna senim zor. Byltyr dándik júgeriniń 30 gektaryna sheteldik tańdaýly tuqym sebilip, onyń ár gektarynan 100 sentnerden ónim alynǵan bolsa, osyǵan súıenip bıyl da qandaı daqyldy da sapaly tuqymnan ósirip ári ylǵal únemdeý tehnologııasyn keńinen qoldanýdy uıǵaryp otyrmyz. Aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa baılanysty usynylyp otyrǵan kómektiń túrleri kóp. Sony utymdy paıdalana bilgenderdiń sharýasy eselep alǵa basýda. Osydan onshaqty jyl buryn ǵana tehnıka ataýlydan jurdaı bolyp, árkimge bir jalynyp júrgen bolsaq, búginde ózimizdiń úsh dońǵalaqty traktorymyz, sheteldik jańa tuqym sepkishterimiz, kýltıvatorymyz bar. Oǵan qosa, byltyr lızıngke 3,5 mıllıon teńgege baǵalanǵan úsh jańa traktor aldyq. Sondaı-aq, Aýyl sharýashylyǵyn qoldaý qorynan alynǵan 5 mıllıon teńge nesıe qarajaty óndiristi damytýǵa jumsalýda. Memleket tarapynan tamshylatyp sýarylatyn egistik kólemine, astyq, júgeri, qant qyzylshasy tárizdi strategııalyq mańyzdy daqyldardy ekkenge beriletin sýbsıdııa qarjysy da dıqandardy yntalandyra túsýde. Adal eńbegińniń janyp, jurttyń alǵysyna bólengennen artyq qandaı abyroı bolsyn? Bizge jer úlesterin qosqandardyń barlyǵyna jyl saıyn tıisti dıvıdendteri beriledi. Kómek surap kelýshilerdiń meselin qaıtarmaýǵa tyrysamyz. Sharýashylyq isin durys júrgizýdiń arqasynda otbasymnyń jaǵdaıy jaqsara túskenin jasyrmaımyn. Shúkir, ulymdy – uıaǵa, qyzymdy qııaǵa qondyrdym. Aýdan ortalyǵynan sáýletti úı salyp jatyrmyz, jeńil kólikterimiz bar. Al ózime byltyr aýdannyń qurmetti azamaty ataǵy berildi. Munyń barlyǵyna Táýelsizdiktiń arqasynda qol jetip otyr. Munyń barlyǵy ıeligimizge tıgen jerdi durys paıdalanýdyń arqasy der edim. Qysqasy, jerdi baǵalaı bilip, qamqorlyqpen paıdalana bilgen­ge ol baryn jomarttyqpen ıip bere­di. Sondyqtan, aýylsharýashylyq jer­lerin kim-kóringenge emes, onymen jumys isteýdi biletin sharýa adam­daryna berý kerek. Qoǵamda dúr­beleń týǵyzǵan jerdi satý jáne jal­ǵa berý tárizdi shetin másele ábden búge-shigesine deıin jarııaly túrde talqylanýy kerek. Bul turǵyda Prezı­denttiń moratorıı jarııalaýy der mez­gilindegi óte durys sheshim boldy.  Mels ASANQULOV, «Mereı» sharýa qojalyǵynyń tóraǵasy, Qordaı aýdanynyń qurmetti azamaty.  Jambyl oblysy