Jerdiń qadirin jermen aınalysqandar ǵana biledi

Sońǵy ýaqyttary Jer zańnamasyna qatysty ártúrli alypqashpa áńgimelerdiń beleń alǵany ras. Elbasy Jer kodeksiniń qoǵamdyq rezonans týdyrǵan birqatar normalaryna belgili bir kezeńge deıin toqtaý saldy. Bul halyqtyń oı-pikirimen sanasqandyqtan týǵan qadam boldy. Biz osy máselege qatysty oıyn bilmek bolyp, «Stepnoe» JShS dırektory Amanǵos TО́LEÝOVKE jolyǵyp, áńgimelesken edik. – Buny Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń kóregendigi deý oryndy. Jer kodeksine engizilgen ózgeristerdi atqarýshy bılik halyqqa jete túsindirmedi. Bul belgili bir deńgeıde qarapaıym adamdardyń túsinispeýshiligin týǵyzdy. Sondyqtan, ártúrli áńgimelerge arqaý boldy. Elbasynyń ózi «Qabyldanǵan zań­nyń tetikteri men normalary jurt­shylyqty keńinen qatystyrý arqyly talqylanbady», dep qadap aıtty. Iаǵnı, bul máselede asyǵystyq bolǵany anyq. Asyǵystyq júrgen jerde qashanda bir shıkilik tabylyp jatady. Jerge qatysty máselelerdi egjeı-tegjeıli qarastyrýdy tapsyrdy. – Jyl aıaǵyna deıin talqylaý tym uzaq emes pe? – Mundaı shetin máselede asy­ǵystyq tanytýǵa bolmaıdy. Onyń ústine Úkimet janynan Komıssııa qurylatyn boldy. Ol Jer kodeksin talqylaý jáne túsindirý jumysyn júrgizýge barlyq múddeli organdar men qoǵamdyq birlestikterdi tar­tatyn bolady. Rezonans týdyrǵan normalardy keńinen talqylap, ortaq ustanym ázirlep, Parlamentke berýi tıistigi aıtylǵan. Elbasy talqylaýdan keıin ortaq sheshimge keletin bolsa, moratorııdiń alynyp tastalatynyn, olaı bolmasa, kúshinde qalatynyn ashyq aıtyp otyr. Iаǵnı, bul máselede atústilikke jol berilmeıdi. Halyqtyń usynys-pikirleri jınaqtalyp, zertteledi, salmaqtalady degen sóz. Bul óte oryndy, sebebi, ortaq oılasyp sheshkende ǵana keıbireýlerdiń kúńkildegen kúmán-kúdigine negiz qalmaıdy. – Jalpy, jerdiń ıesi bolmaıyn­sha aýyl sharýashylyǵy maqsa­tyn­daǵy jerdiń tıimdilik bermeıtini ras qoı. Osymen kelisesizbe? – Álbette. Men ózim aýyl sharýa­shylyǵy salasynda 42 jyl eńbek etip kelemin. Sonyń otyz jylynda osy sharýashylyqty basqardym. Sondyqtan, aýyl sharýashylyǵyn, sonyń ishinde jer jaıyn, mal qamyn bir kisideı bilemin desem artyq aıtqandyq bolmas. Bul baǵytta alaýlatyp-jalaý­latatyndaı eshteńe búlinip qalǵan joq. Elbasy N.Nazarbaev Qazaq­stan halqy Assambleıasynyń HHIV sessııasynda sóılegen sózinde Qazaq­stannyń aýylsharýashylyq jerlerin shetel azamattaryna, kompanııalaryna satý týraly másele joq ekenin, talqylanbaıtynyn qadap turyp aıtty ǵoı. Onda jerdi burynnan paıdalanyp kele jatqan sharýa qojalyqtary nemese jaýapkershiligi shekteýligi seriktestikter óz jerlerin onyń kadastrlyq qunynyń 50 paıyzy mólsherindegi baǵaǵa 10 jyl boıyna bólip tóleý shartymen satyp ala alatyny, olar sonymen qatar, jerdi jalǵa alýdy ári qaraı jalǵastyrý quqyǵyna da ıe ekeni kórsetilgen. Jeme-jemge kelgende tańdaý bar, jeńildikter qarastyrylǵan. Buny shyndyǵynda aýyl sharýashylyǵymen aınalysatyndarǵa jekemenshikke jer alý múmkindigin ashý dep túsiný durys. Elbasynyń jerdiń ıesi bolýy kerek degen ýájine kóńil qoıamyn. Qashanda tegin nárseniń olja zattaı kórinetini shyndyq. Jerdi alyp, paıdalanbaı júrgender barshylyq. Jermen tikeleı aınalyspaı, tıip-qashyp jumys isteıtinderdiń zııanyn biz tartamyz. Olar qýańshylyqty jyldary jerge egis ekpeıdi. Sondaı-aq, ege qalǵanda da agrotehnıkalyq sharalardy saqtamaıdy, tyńaıtqysh engizbeıdi. Biz joǵary agrotehnıkalyq tehnologııany saqtap, jyl saıyn jerimizdi kútip-baptap, qunaryn kemitpeýge tyrysamyz. Kóktemde tuqymdy seýip, kúzde mol astyqqa kenelip, paıda kórsem deý qur áýreshilik ekenin ómirdiń ózi dáleldep otyr. Jer azady, ónimdiligi azaıady. Bizdiń óńirde úsh-tórt jyl qatarynan qýańshylyqty bolatyn kezder de kezdesedi. Bos jatqan jerge aramshóp qaptap, qaptaldas jatqan bizdiń alqaptarymyzdy búldiredi. Jer halyqtyń basty baılyǵy, ony rásýa etýge eshkimniń quqy joq. О́tken jyly oblysta 407,8 myń gektar jerdiń óz maqsaty boıynsha paıdalanylmaı otyrǵany anyqtalyp, olar memleket menshigine keri qaıtarylǵan. Ústimizdegi jyldyń alǵashqy toq­sanynyń ózinde mundaı 167 myń gektar jer anyqtalyp otyr eken. – Siz «Stepnoe» JShS-ni basqar­ǵanyńyzben, sol óńirdegi «Qosestek-Agro», «Qaıraqty» JShS-leriniń de quryltaıshysysyz ǵoı. Jal­py, osy úsh sharýashylyqta qansha gektar jer bar? Olardy qansha­lyqty tıimdi paıdalanyp otyrsyz? – Bizdiń úsh seriktestikte 80 myń gektardaı aýylsharýashylyq jer bar. Sonyń 60 myń gektary eginshilikke jaramdy alqap bolyp tabylady. Qazirgi tańda 35-40 myń gektaryna egis salamyz. Qalǵan jerlerge ártúrli daqyldar egip, tyńaıtamyz, par kóteremiz degendeı. Odan qalǵany malǵa jaıylym, shabyndyq bolyp keledi. Egistik alqaptarynda barlyq agrotehnıkalyq talaptardy saqtaımyz. Qazir elimizde tyńatqysh shyǵaratyn kásiporyndar kóbeıip keledi. Sondaı-aq, otandyq tyńaıtqyshtardy jeńildikpen berý jolǵa qoıyldy. Sharýashylyqtardaǵy jerlerdi bankrotqa ushyraǵan, tehnı­kalyq bazasy joq sharýa qojal­yq­tarynan qosyp aldyq. Aýdanda áli de paıdalanylmaı bos jatqan jerler bar. Munyń ózi jerdiń ıesi bolmasa tıimdilik bermeıtinin ańǵartady. Olardyń ıeleri qalada turady, jerdi kútip-baptaýǵa enjar, aıaq astynan paıda tabýǵa qumar. Ol úshin jermen etene jumys isteý kerek. Sonda ǵana jer-ana ıgiligin kórsetedi. Áıtpese, jerdiń nárin syǵyp alyp, azdyrý etek alyp barady. Sondyqtan jerdiń naqty ıesi bolýy dáleldeýdi qajet etpeıtin aksıoma. Jınaǵan astyǵymyzdy ózimizdiń elevatorymyzda saqtap, bıdaı óndiremiz. Qaladaǵy «Atameken» nan zaýytynda nan-bólke ónimderiniń 40-tan astam túrin shyǵaramyz. Sharýashylyqtarda 2,5 myń iri qara, 2200 myń qoı, 800 jylqy ustaımyz. О́zimizdiń shaǵyn mal soıý sehynda et-shujyq ónimderiniń 30-ǵa jýyq túrin óndiremiz. Bizdiń seriktestikter men óńdeý óndiristerimizde 1 myńǵa jýyq adam eńbek etedi. Osynyń bári jerdi tıimdi paıdalanýdyń arqa­synda múmkin bolýda. Jerdiń biz­diń asyraýshymyz ekenin osydan-aq kórýge bolady. Bul jóninen Elba­synyń Jer kodeksiniń keıbir normalaryna moratorıı jarııalaýy oryndy. Halyqtyń oıymen sanasqan­nan utpasaq, utylmaımyz. Nursultan Ábishulynyń «Halyqa unamaıtyn zańǵa zárý emespiz» deýi de sondyqtan. Biz Jer kodeksine baılanysty baılamdy oılarymyzdy ortaǵa salyp, usynys-pikirimizdi bildirýimiz kerek. Olardyń barlyǵy eldik múdde turǵysynan aıtylýy tıis, árıne. Áńgimelesken Satybaldy SÁÝIRBAI, «Egemen Qazaqstan» Aqtóbe oblysy