«Damý» salǵan damý joly

Batys Qazaqstan oblysynda «Damý» qorynyń fılıaly belsendi jumys jasaıdy. 2015 jyly óńirde 4,2 mlrd. teńge somaǵa barlyǵy 83 qarjylandyrý sharttaryna qol qoıyldy. Baǵdarlamany iske asyrýdyń basynan bas­tap qarjylandyrý boıynsha nesıelik beıindi jalpy somasy 50,2 mlrd. teńgege 471 joba qoldaý tapty. Ekinshi deńgeıli bankterde qarjylandyrý kezinde kepil­zattyq qamsyzdandyrý jetispegen jaǵdaılarda, kásipker atalǵan baǵdarlama sheńberinde qordyń kepildigin paıdalana alady. Iаǵnı, kásipker bankte óz kepilzatynyń qunynan eki ese kóp nesıe ala alady, al jańa bastap júrgen kásipker nesıe somasynan 85%-ǵa deıin mólsherde qordyń kepildigin alýy múmkin. 2011 jyldan bastap 98 kásipker nesıelik qorjynnyń jalpy somasy 3,3 mlrd. teńgege kepildendirý quralyn paıdalanǵan, kepildik somasy – 1,3 mlrd. teńge. 2015 jyl ishinde BQO-da nesıe­lik qorjynnyń 1,5 mlrd. teńge somasyna kepildendirý boıynsha 58 joba maquldandy, kepildik somasy – 552 mln. teńge. Mysalǵa, osy baǵdarlama sheńberinde qarjylyq qoldaý alǵan, oblystaǵy jańa bastap kele jatqan Start-Up jobalardyń biri – «Ashyǵalıev S.S.». JK qutyǵa quıylǵan aýyz sý óndirisi boıynsha jelini qurý ıdeıasyn kópten beri oılastyrǵan. 2014 jyly Serjan Ashyǵalıev, óndiristik seh qurylysyna 0,15 ga jer telimin alyp, qurylys ju­mystaryn bastady. Quny shamamen 11 mln. teńge bolatyn jobaǵa qarajatty kásipker «Sber­bank Rossıı» AQ-tan aldy. Sonymen qatar, ol paıyzdyq mól­sherlemeden 7% kóleminde memleketten qar­jylandyrý aldy, sondaı-aq, oǵan kepilzat jetis­pegendikten, «Damý» qory kepilger retinde boldy. Qazir seh tolyq kúshimen jumys isteıdi. Barlyq qurylys jáne daıyndyq jumystary aıaqtaldy. Seh qajetti jabdyq­tarmen tolyq qamtylǵan. О́n­diriste 5 adam jumys isteıdi. Baǵdarlama sondaı-aq, is ústin­degi kásipkerlerge de tabysty kómek beredi. Olardyń arasynan «Batys NYK» JShS atap ótýge bolady, ol 2015 jyly kepil­dendirý baǵdarlamasyn jáne «Damý-О́ndiristi» paıdalandy. 2015 jyly kásipker «Delta bank» AQ-tan 430 mln. teńge kóle­minde qarjy aldy. Sonymen birge, kásipker 80 mln. teńgege «Damý» qorynyń kepildigin aldy. Maqsaty – Aqjaıyq aýdany­nyń aýmaǵynda et óńdeýshi keshen qyzmetin uıymdastyrý. Búginde joba qurylys satysynda tur. Paıdalanýǵa berýdiń josparly merzimi 2016 jylǵy maýsym. «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy sheńberinde kásip­kerlikti qarjysyz qoldaý sharalary da júzege asyrylady, olar – kásipkerlerge ar­nal­ǵan oqytý baǵdarlamalary jáne iskerlik baılanystar. Mysaly, «Shaǵyn jáne orta bıznestiń top-menedjmentin oqy­tý» jobasy sheteldik oqytý orta­lyqtaryn tartýmen «Nazarbaev Ýnıversıtet» AAQ bıznestiń jo­ǵary mektebi bazasynda oqytýdan ótýge múmkindik beredi. Oqytý tegin júrgiziledi. 2015 jyl ishinde atalǵan joba boıynsha shaǵyn jáne orta bıznestiń oblystaǵy 15 kompanııasynyń basshylary oqytýdan ótti. Al 2 kezeńnen turatyn «Isker­lik baılanystar» jobasy boıynsha tegin negizde sheteldik jáne otandyq bıznes-keńesshilerdiń basshylyǵymen 10 kúndik oqytý kýrsy jáne Germanııada 4 aptalyq taǵylymdama qarastyrylǵan. Taǵylymdama ýaqytyndaǵy trans­­fert jáne turǵyn-jaı bo­ıyn­sha barlyq shyǵyndar res­pýb­lıkalyq bıýdjet esebinen tólenedi. 2015 jyly oblystyń 14 kásip­keri Almaty jáne Astana qala­larynda 10 kúndik oqytý kýrstarynan jáne 1 kásipker atalǵan jobanyń ekinshi kezeńi sheńberinde Germanııada taǵylymdamadan ótti. Taǵy bir qyzyqty joba – «Aǵa senorlar», ol kompanııalarǵa sheteldik sarapshylardyń kómegin paıdalanýǵa múmkindik beredi. Sheteldik sarapshylardy tartý, jolyna jáne qyzmetterine aqy tóleý shyǵyndary respýblıkalyq bıýdjet esebinen júzege asady. 2013 jylǵy jeltoqsanda Oral qalasynda kásipkerlerge qyzmet kórsetý ortalyǵy ashyldy, ol jańadan bastap jatqan jáne is ústindegi kásipkerlerge bıznes ashý jáne júrgizý úshin barlyq qajetti keńesterdi «bir tereze» rejiminde alýǵa múmkindik beredi. 2015 jyl ishinde ortalyqta jańadan bastap jatqan jáne is ústindegi kásipkerlerge 4846 qyzmet kórsetildi. «О́ńirde kásipkerlikti damytý sheńberinde, keńester tek qalada ǵana emes, sonymen birge, oblys aýdandarynda da kórsetiledi. 2013 jylǵy mamyrda kásipkerlikti qoldaýdyń mobıldi ortaly­ǵy óz jumysyn bastady. 2015 jyl ishinde mobıldi ortalyq keńesshisi oblys aýdandaryna 38 ret bardy, 1500 keńes berildi», deıdi ba­tysqazaqstan­dyq «Damý» qorynyń dırektory Erbol Idenov. Aıtpaqshy, 2015 jyly «Start-Up jobalardy oqytý» jobasy iske asyryldy, ol jańadan is bastaǵan jas kásipkerlerge bıznes júrgizýdiń qyr-syryn ıgerýge kómektesti. 2015 jyly oqytýdan keıin jańadan is bas­taǵan 10 jas kásipker qazylar alqasynyń músheleri aldynda óz bıznes-ıdeıa­laryn usyndy. Bul baıqaýda Almat Jubanyshqalıev «Tasqala kentindegi metall bu­ıym­darynyń óndirisi» bıznes-jobasymen jeńimpaz atandy. Sondaı-aq, qor janynda múm­kin­digi shekteýli adamdarǵa kómek kórsetý býyny bar, bul «Damý-Kó­mek» baǵdarlamasy jáne «Jul­dyz­darǵa qara» – «Posmotrı na zvezdy» qaıyrymdylyq joba­sy. «Damý» qory tikeleı qarjy­landyrmaıdy, biraq osy adam­darǵa kómek kórsetýge daıyn demeýshiler tabýǵa kómektesedi. Al «Juldyzdarǵa qara» jobasy sheńberinde bıznes-ıdeıalar baıqaýy ótkiziledi, onda jeńim­pazdar úshin «Qazkommersbank» AQ demeýshi bolady. Eki joba da dene múmkindikteri shekteýli adamdarǵa súıikti isimen aına­lysý­ǵa jáne óz bıznesin ashýǵa múmkindik beredi. 2015 jyly kásipkerlikti qar­jysyz qoldaý múmkindikterin keńeıtetin biryńǵaı baǵdarlama qabyldandy. Onyń sheńberinde kásipkerlerdi oqytý boıynsha jańa baǵyttar bekitildi. Osy jyly startap-jobalarǵa basa kóńil bólinbek. Iаǵnı, bıznes-ıdeıa­sy bar kez kelgen adam qalaýy boıynsha «Damýda» oqýǵa ótinish bere alady. Áleýmettik-kásipkerlik kor­po­ra­sııalar Prezıdenttiń 2007 jylǵy 8 qazandaǵy Jar­ly­ǵy ne­gizinde qurylǵan, ol kásip­ker­likti damytýdyń biregeı ınstı­týt­tary jáne memleket pen jeke sektordyń (MJS) aımaqtaǵy birlesken jáne ózara tıimdi seriktestigi qa­ǵı­dattaryndaǵy memlekettik ınves­tısııalyq jobalardy iske asyrýdyń jalǵyz quraly bolyp tabylady. Oblysta ÁKK qatysýymen jalpy somasy 14 mlrd. teńge bo­latyn 21 ınvestısııalyq joba júzege asyrylǵan, onyń ishin­de 393 mln. teńge somaǵa jer qoı­naýyn paıdalaný salasynda 14 joba bar, ÁKK tarapynan ınves­tısııalaý somasy 821 mln. teń­geni qurady (onyń ishinde, jer qoına­ýyn paıdalaný salasyndaǵy joba­larǵa ınvestısııalaý 93 mln. teńge, AО́K-te 641 mln. teńge). 2015 jyldyń basynan bas­tap «Oral» ÁKK» UK» AQ jalpy somasy 29 mlrd. teńgege 7 ınvestısııalyq jobany iske asyrýda. Kórsetilgen kezeńde ÁKK atalǵan jobalardy iske asyrýǵa 467 mln. teńgeden astam qarjy saldy, 3,8 mlrd. teńgeden astam jeke ınvestısııalar tartyldy. «Qazaqstan-2050» Strategııa­synda Prezıdenttiń Qazaqstandy álemdegi eń damyǵan 30 eldiń qataryna qosý jóninde uzaq merzimdi maqsat qoıǵany belgi­li. Osy maqsatqa qol jetkizý úshin eldiń ınvestısııalyq tar­tymdylyǵyn arttyrý, shaǵyn jáne orta bıznesti damytý qajet. Jekeshelendirýdiń ekinshi tolqyny respýblıka Úkimeti be­kitken, 2014-2016 jyldarǵa ar­nalǵan jekeshelendirýdiń keshendi jospary sheńberinde júzege asa bastady. Osy sheńberde oblys boynsha 2014 jyly úsh kommýnaldyq menshik nysanyndaǵy jáne «Oral» ÁKK» UK» AQ 2 nysanyndaǵy memlekettik úlester satyldy. 2016 jyly Úkimettiń 2016-2020 jyldarǵa arnalǵan jekeshe­lendirýdiń jańa keshendi jospary belgilendi jáne oblys ákimdiginiń qaýlysymen básekelestik ortaǵa be­rýge jatatyn kommýnaldyq men­­shik nysandarynyń tizbesi ­be­ki­tildi. Tizbege sáıkes 12 uıym bá­se­kelestik ortaǵa beriletin bola­dy. Múlikti zańdastyrý aza­mat­tardyń aktıvterin zańdy ekono­mı­kalyq aınalymǵa tartý baǵyt­tarynyń biri bolyp tabylady. Múlikti zańdastyrý – bul tulǵa­nyń jasyrylǵan, ne bolmasa Qazaq­stan Respýblıkasynyń zańna­masyna sáıkes resimdelmegen nemese basqa adamnyń atyna resim­delgen múlikke degen quqyqtaryn memlekettiń moıyndaý rásimi. «О́tken kezeńde Oral qalalyq jáne aýdandar ákimdikteriniń janyndaǵy jergilikti komıssııalar 1,7 mlrd. teńgege, tıisti túrde resimdelmegen 235 jyljymaıtyn múlik nysanyn zańdastyrdy, onyń ishinde turǵyn úı nysany – 101, bos nysandar – 134», dep habarlady ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý basqarmasynan. Batys Qazaqstan oblysynyń Qazaqstan halqy Assambleıasy «Máńgilik El» jalpyulttyq pat­rıottyq ıdeıasyn belsendi túrde iske asyrýda. «Oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasynyń quramynda 49 etnomádenı birlestik bar. Oblys aýdandarynda qazaq, orys, tatar, uıǵyr, koreı, ýkraın, nemis jáne belorýs ortalyqtary jumys isteıdi. Azamattyq negizde qazaqstandyq sáıkestikti jáne birlikti nyǵaıtý jáne damytý QHA memlekettik etnosaıasatty qalyptastyrý boıynsha qyzmetiniń negizgi basymdyqtary bolyp tabylady», dep atap ótti oblystyq QHA tóraǵasynyń orynbasary Gaısa Qapaqov. 2016 jyly mádenıet salasyn qarjylandyrý somasy 5,9 mıllıard teńgeni qurady. Eńbekke aqy tóleý júıesiniń jańa úlgisin engizýmen baılanysty, mádenıet jáne óner qyzmetkerleriniń jalaqysy salystyrmaly túrde 20%-dan 40%-ǵa deıin artty. 2015 jyly mádenıet uıymdarynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtý úshin 288 mln. teńge baǵyttaldy.Bul kórsetkish 2014 jylmen sa­lystyrǵanda 139 mln. teńgege kóp, ıaǵnı 93% ósimdi quraıdy. «2015 jyly murajaılar 375 is-shara ótkizildi, 2014 jyldyń kórsetkishterimen salystyrǵanda bul kórsetkish 20 birlikke kóbeıdi. 265 murajaı kórmeleri resimdeldi, bul 2014 jylmen salystyrǵanda 15 birlikke kóp. 6803 ekskýrsııa júrgizildi. Murajaıǵa kelýshiler sany 2015 jyly 101514 adamdy qurady, bul 2014 jylǵa qaraǵanda 15490 adamǵa kóp. Esepti jyly murajaı qorlaryna 3 mln.teń­gege 5612 jańa eksponat satyp alyndy», deıdi oblystyq mádenıet basqarmasynyń basshysy Daýletkereı Kýsaınov. Mereke TAŃATAROV Batys Qazaqstan oblysy