Ǵabıtter bar qazaqta

Eger de búgingi kúnderi jýrna­lıstıka fakýltetiniń stýden­tine emtıhanda «táýelsizdik jyl­daryndaǵy qazaq baspasóziniń eń tanymal ókilderiniń esimin ata» degen suraq kelse, egemendiktiń eleń-alańynda tilshilik tirshiligimizdi bastaǵan bizdiń býynnyń ishinen Ǵabıt Músireptiń de esimi atalatyn shyǵar dep oılaımyz. Bul kózkórgen adamdy maqtap jazýdyń jóni osy eken dep tym jasandy, jalpaqshesheı oılardy beıbereket toǵytýdyń berekesiz áreketi emes. Shyn má­ninde de, Ǵabıt osy shırek ǵasyrda qazaq baspasózine qaltqysyz, adal qyzmet etip kele jatqan qalamı jaýyngerlerdiń biri. Adaldyǵy sol, baıypty jazyp, baılamdy pikir aıta biletin Ǵabıtke buqa­ralyq aqparat quraldarynan da ózge talaı-talaı myqty mekemeler nesheme ret «quda túskenimen», «tańdaǵanym sen jalǵyz» dep gazetten ózge ólkege bir adym da aıaq baspady. Jýrnalıstıka da dúbirli báıge tárizdi, tulpary ozady, shabany qalady. Bylaısha aıtqanda, jazǵan-syzǵanyń kópshiliktiń kóz aldynda saırap turǵan soń, mártebeli oqyrman ózine etenesin ózi ekshep beredi. Ǵabıt sondaı jazǵysh soıqandardyń qatarynan. Jaz degenge, japalaqtatyp, qaǵaz betin úımeqarǵa aınaldyrýǵa asa úıir emes. Taqyrypty talǵammen tańdaıdy, sóıtip, sózdi kirpish qalaǵandaı sóreleıdi de, tyń ıdeıa­ny asa sheberlikpen ıirimmen jetkize otyryp, teńiz oıdyń túbinen marjan teredi. Ǵabıttiń jazǵyshtyǵy týraly oıdy obrazǵa salsań, Qyzylqumnyń quladúzinde túbine janaryńnyń jaryǵy ázer jetetin tereńdiktegi shyńyraýdan shilińgir shildede shekeńdi shyp-shyp terletetin jánnattyń káýsar sýyn usynyp turǵan dárýish kóz aldyńa keledi. Dárýish degende, jaqsy maǵynada, ıakı, onyń oqyrmanyna rýhanı ot syılaı biletin orny bólek oǵlandyǵyn aıtyp otyrmyz. Uly Ǵabeńmen esimdes bol­ǵandyqtan atyma zatym saı bolsyn dedi me, stýdent kezinde Ǵabıt ózin asa baısaldy, aǵaminez qalypta ustady. Úshinshi kýrsta-aq jastar gazeti «О́rkenniń» óz tilshisine aınalyp, burqyratyp jazýǵa kiristi. Ne nársege de teńeý iliktirip, kópirip sóıleýdi jaqsy kóretin jýr­nalıster bul qubylysty qalamger Ǵabıt Músirepovtiń qaıta jańǵyrǵan rýhy dep kósemsidi. «О́rkenniń» órkenin ósirýge kelgen Ǵabıt tyrnaqaldy maqalasyn anaý-mynaý emes, Qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtynan bastady. Daraboz aqyn Ǵafý Qaıyrbekovtiń «Almatyda kóshesi bar Gogoldiń» degen óleń joldaryn taqyryp etip alyp, toptama maqalalaryn gazettiń ár sany saıyn toǵytty. Sóıtsek, qyzdar ınstıtýtyndaǵy «qydyrýdyń» ózindik máni bar eken. Gazettegi osy tuńǵysh saparynda-aq aldynan Kerekýdiń keremet qyzy jolyǵyp, búginde shańyraǵyn shattyqqa bólep otyrǵan Perızat jeńgeıge degen sezimi sol kúni-aq búr jaryp qoıǵan eken. Sol jyldary turaqty oqyr­manyn jınaı bastaǵan Ǵabıt ózim ǵana jazyp, ózim ǵana ataq-abyroıǵa bólensem degen pen­deshilik oıdan boıyn aýlaq ustap, jemin shashyp jeıtin suńqarlardaı, mańaıyndaǵy maqala jazǵyshtardyń jazǵan-syzǵandaryn baıaǵynyń baqal­shylaryndaı áıgili qara papkisine jınastyryp júretin. Kópshiligi tárizdi ádettegideı áýelgide óleńmen áýeıilengen bizdiń bir­qatar jyrlarymyzdy birde sol qara papkisine súńgitip, sońynan gazette birinshi kezekte poezııadan góri maqalalar basylatynyn maǵan nyǵarlaı jetkizip, biraq kelesi nómirde-aq óleńderimdi bir bet qyp gazetke bastyrǵany esimde. Búginde Ǵabıt Iskenderuly dep gazet jýrnalıstıkasyna jańa ımıdjben, tyń tynyspen qaıta engen Ǵabekeń ýnıversıtettiń besinshi kýrsynda el gazeti – «Egemen Qa­zaqstannyń» bildeı tilshisi bolyp bekitildi. Ulttyq basylymda odan ári aǵa tilshi, sholýshy, bólim meńgerýshisi, bas redaktordyń orynbasary qyzmetterin atqardy. Ǵabıttiń qulashyn jaza shabatyn, quladyn kórse atatyn naǵyz aqmyltyq jýrnalıst bolatyn shaǵy osy tus. Elbasynyń, Úkimet basshysynyń sheteldik saparlarynda birge júrip, álemniń túkpir-túkpirinen shuǵyl reportajdar berdi, ekiniń biriniń oıyna kirip-shyqpaıtyn taqyryptardy qaýzap, saıası saraptamalardy salmaqtaýǵa kiristi. Jýrnalıstik jolynyń bir belesine esep berip qoıaıyn degen oımen «Egemen Qazaqstanda» jáne basqa da basylymdarda jarııalanǵan maqalalarynyń súbelilerin toptastyryp, 2010 jyly «Rýhyńdy túsirme, ulym», 2012 jyly «Tarıhty tulǵalar jasaıdy» atty pýblısıstıkalyq shyǵarmalar jınaqtaryn jaryqqa shyǵardy. Keı kezde onyń kitaptaryn paraqtap otyryp, Ǵabıt osy qaı basylymda jumys isteıdi degen oı keledi. Resmı gazette eńbek ete júrip, «Qazaq rýhy qalǵyp ketken sekildi...», «Oıdan shyǵarylǵan «orys máselesi», «Arylý», «Qazaq mektebi qaǵajý qala bere me?» dep keletin kileń órshil taqyryptarǵa qalam tartqan. Sóıtesiń de, ultqa degen uǵymynyń keń, ustanymynyń nyq ekenine tánti bolasyń. Máselen, respýblıkalyq basylymdardyń birine bergen suhbatynda ol: «ulttyq sanany oıatýǵa yqpal etetin de, jańa ómirge beıimdeıtin de, jahandaný básekesinde qazaq ultynyń namysyn jyrtatyn da – buqaralyq aqparat quraldary, onyń ishinde qazaq basylymdary. О́ıtkeni, olar 70 paıyzdyń aýylyna qaraı aıańdaǵan ulttyń san ǵasyrlyq úmitin aıaqasty ete almaıdy», degen keleli pikirin bildiredi. Ulttyq namys degende Ǵa­­bekeńniń jony kújireıip, rýhy aspandap, ózgeden bólek degbirsizdenip ketetini bar. Oılana kelsek, ol Qaraqalpaqstannyń Taqtakópir aýdanynda ósip, atajurtty bala júrekpen alystan ańsap jetilgen eken. Sondyqtan, ol úshin búkil Qazaq eli týǵan ákesindeı ardaqty, týǵan anasyndaı aıaýly kórinetindeı. Bul jóninde ákesi Iskender aqsaqalmen aradaǵy áńgimeni qaǵazǵa túsirgen «Rýhyńdy túsirme, ulym» atty novellasynda ol shynaıy jetkizedi. Shartarapqa shashyrap ketken qazaqtyń atamekenine degen saǵynyshyn endi túsingendeımin, dep bastaıdy áńgimesin Ǵabıt. Odan ári sábı kóńilmen ákesinen Sáken, Ilııas, Beıimbettiń bir jylda týyp, bir jylda qaıtys bolý sebepterin suraıtynyn aıtady. Áke qabaǵy qatýlanyp, «balam, seni mazalaǵan saýaldyń ózindik syry bar. Bilmekke umtylǵanyń jaqsy. Biraq bul suraqtyń jaýa­byn uǵyný saǵan qazir qıyndaý. Qalaı bolǵanda da úsheýiniń de qazaq halqy úshin qurban bolǵanyn umytpa, balam»... Odan ári áke men bala arasyndaǵy áńgime «Qaırat» pen «Pahtakor» arasyndaǵy oıyn nátıjelerine oıysady. Ákesi aqmunarly Alataý kóz aldyna kelgendeı alysqa kóz júgirtip, «Bizdiń «Qaırat» Tashkentke kelip, «Pahtakordy» tas-talqan etip jeńýshi edi ǵoı. Árbir kezdesý jan alysyp, jan berisetin arpalyspen ótetin. «Qaırat» gol soqqan saıyn Tashkenttegi qazaq stýdentteri aıqaıǵa basyp, bórkin aspanǵa atyp bir dúrildep qalatyn. Ǵabıt: Papa, jerlesterińizge, «Pahtakorǵa» nege jankúıer bolmadyńyz? Ákesi: «Qaırat» bar ǵoı, «Qaırat». «Qaı­rat» turǵanda...». Ǵabıt Músirep – Jeltoqsan oqıǵasynda alańnyń bel ortasynda júrip, sol oqıǵaǵa kýá bol­ǵan jandardyń biri. Áńgime keıipkeri sol bir tula boıyńdy titirkendiretin qasapty sátti bylaısha eske alady: «17 jeltoqsan kúni Pýshkın kitaphanasynan saǵat keshki jetilerde shyqtym. Bir qarasam, eldiń bári shubyryp Brejnev atyndaǵy alańdy betke alyp barady. Men de ilestim bir lekke. Barsaq top-top jastar. Muzdaı qarýlanǵan soldattar. Jastar SK-nyń ǵımaratyna jetýge jantalasyp, basshylarmen kezdesýge umtylady. Sarbazdar sál sheginedi de, bir kezde qaıta shabýyldap, jalań qol batyrlardy soqqynyń astyna alady. Sol kúni ekijaqty arpalys 5-6 saǵatqa sozyldy. Tún jarymyna qaraı alań tórindegi eki jaq ta saıabyrsydy. Jastar jaǵy da damyldap, tańerteń kelemiz dep tarqasty...». Ǵabıttiń aıtýynsha, kelesi kúni keńes áskeriniń jaýyzdyǵyn óz kózderimen kórip, boılaryn yzǵar­ly yza-kek býǵan. Qazaq qyz­darynyń shashynan súırelep, ba­synan saper kúrekshesimen soqqylaý, qyzyl qanǵa boıalǵan alań, qansyraǵan jigitter, ustal­ǵan­dardy dirdektetip ákelip, ma­shı­naǵa tıeý sııaqty kózge jas úıiretin qasiretti kórinister Ǵabe­keńniń áli kúnge deıin esinen ket­peıdi. Keıinnen ol jeltoqsan oqıǵa­synyń mazmunyna tereńdep «Qyr­shynnan qıylǵan ǵumyrlar», «Qal­tarysta qalǵan qaharmandar», «Dara turar datalar» jáne basqa da taqyryptardaǵy sıkldy maqalalar toptamasyn oqyrmanǵa usyndy. Ol jýrnalıstıka salasyndaǵy osy jáne basqa da jemisti eńbegi úshin birneshe márte túrli deńgeıdegi marapattaýlarǵa, «Daryn» Mem­leket­tik jastar syılyǵyna, Qazaq­stan Res­pýblıkasy Prezı­den­tiniń BAQ sa­lasyndaǵy syılyǵyna ıe boldy. Ǵabıt qazaq jýrnalıstıkasynda qalamy tóselgen qarymdy qalamger bop qalyptasyp qana qoımaı, otandyq mass-medıanyń bilgir menedjeri retinde de ózin tanyta bildi. Biraz jyl «Nur Astana» gazetiniń bas redaktory, «Raýan» jaýapkershiligi shekteýli serik­testiginiń bas dırektory sııaq­ty jaýapty laýazymdardy abyroımen atqardy. Elimizde mem­lekettik tildegi elektrondy aqparat quraldarynyń damýyna qajyr-qaırat tanytyp, birqatar veb-portaldardyń iske qosylýyna uıytqy boldy. Osydan týra jarty ǵasyr buryn 6 maýsymda orystyń uly aqyny Aleksandr Pýshkınmen bir kúnde dúnıege kelgen Ǵabıt Músirep ózi úshin «alty» sanynyń orny bólek ekenin aıtady. Iаǵnı, 1966 jyly 6 aıdyń 6-sy kúni ómirge kelgen. Jýrnalıstıka fakýltetine 6-shy márte degende oqýǵa túsken. QyzPI-diń jataqhanasyndaǵy №6 bólmede turǵan Perızat degen arýdy ómirlik serigine aınaldyrdy. Elordaǵa qonys aýdarǵanda 26 úı, 76 páterge ornalasty. Mine, osylaısha jalǵasa beredi... Ásili, din musylman balasy 6 sanyn ardaq tutyp, alty ıman nemese Allanyń barlyǵyna kámil senip ıman keltirýdiń alty joly retinde baǵalaıdy. Erdiń jasy – elýdiń bıigine kóterilgen Ǵabıt endi ózi jaqsy kórip, yrymdap júretin osy altylyqtyń aýylyna qaraı, ıaǵnı alystan munarlana kórinetin abyroıly alpystyń saraly soqpaǵyna aıaq basty. Áriptesimizge altylyǵyna qaraı jortqan joly jarqyn, Alashqa bergeninen bereri kóp bolsyn degen tilegimizdi bildiremiz. Qýat BORASh, jýrnalıst