Máselege aýyldar alańdaýly

Búginde jer máselesi eldiń qaı túkpirinde de ózekti taqyrypqa aınalǵany anyq. Torǵaı óńirine saparymyzda da jergilikti halyqtyń bul máseleni jiti nazarda ustap otyrǵanyn baıqadyq. Negizgi maqsat Ult-azattyq kóterilistiń 100 jylǵyna oraı uıym­dastyrylǵan birqatar is-sharaǵa qatysý bolsa da, saparymyzda jergilikti halyqpen kezdesip, jer máselesine qatysty aýyl jurtynyń usynys-pikirin tyńdap qaıttyq. Bul jıyndarǵa Jer reformasy boıynsha respýblıkalyq komıssııanyń múshesi Berik Ábdiǵalı uıytqy boldy. «Komıssııanyń jumysy bı­liktegilerdiń esebin tyńdaý emes, jer reformasyna qatysty bar­lyq taraptyń pikirin tyńdap, sony taldap, Parlamentke usy­nys ótkizý. Eń bastysy – halyq pi­kirin jınaqtaıyq», degen edi komıssııa tóraǵasy Baqytjan Saǵyntaev úshinshi otyrysta. Ásirese, jer-jerdi aralap, aýyl-aımaqtardaǵy halyqtyń pikirin tyńdaý ózekti ekenin aıtqan bolatyn. Osy ustanymdy betke ustanǵan Berik Ábdiǵalı Qos­tanaı oblysynyń Jangeldın, Aman­­geldi aýdandarynyń halqy­men júzdesti. Jıyn barysynda Jer komıs­sııa­nyń múshesi aldymen qazirgi jaǵdaıdy túsindirip, Jer kodeksi aıasyndaǵy máselege, Elbasy moratorıı jarııalaǵan tórt bapqa toqtaldy. Qazirgi kúni Pre­zı­dent­tiń tapsyrmasymen Úkimet janynan qurylǵan komıssııa qyzý jumys júrgizip jat­qanyn, nátıjesinde halyqqa, elge tıimdi sheshim qabyldanaryna senim mol ekenidigin atap ótti. Jergilikti turǵyndar Jer reformasy boıynsha res­pýb­lıkalyq komıssııanyń ju­my­syn buqaralyq aqparat qural­dary arqyly jiti qadaǵalap otyrǵandaryn jetkizdi. Árbir otyrysty muqııat tyńdap, basylymdardan oqyp, saralap, salmaqtap, oı túıgenderin aıtty. Osy rette ózderiniń de aıtary baryn alǵa tartty. Máselen, Amangeldi aýdany ar­dagerler keńesiniń múshesi Saı­laý Seıdildın Jer reformasyna qatysty jergilikti halyqtyń pikirin eskerý asa mańyzdy deıdi. «Jer reformasy jónindegi ko­mıs­sııanyń árbir otyrysyn kórip júrmin. Komıssııa jaqsy jumys istep jatyr. Almatyda zııaly qaýym ókilderi jınalyp, olar da aqyldasty. Bul úlken kúrdeli másele bolyp tur. Qazaqta «shól­mek myń kúnde emes, bir kúnde synady» degen sóz bar. Jer má­se­lesi qaıdan týyndap qaldy? Jer kodeksin bizdiń saılaǵan depýtattarymyz halyqtyń talqylaýynsyz qabyldap jiberdi. Basqa emes, dál jer týraly sheshim qabyldarda halyqpen sanasý kerek edi», dedi ardager. Sondaı-aq, ol jer satý álem elderiniń tájirıbesinde bolǵanyn, biraq onyń sońy qaıda soqtyrǵanyn bizdiń halyq bilip otyrǵandyǵyn aıtty. «Árıne, jaqsy nátıje kórgenderi de bar, biraq bizdiń Qazaqstan oǵan daıyn emes. Jalpy, jer máselesinde bizde zańdar solqyldaq. О́zgeris­ter men tolyqtyrýlar kóp en­giziledi. Taǵy bir aıtarym, jer bos jatsa azyp-tozyp, qurıdy eken de­gen jaı sóz. Mine, bizdiń kó­keıde osyndaı máseleler bar. Árıne, jer máselesiniń durys sheshiletinine senimdimiz. О́ıtkeni, joǵarydaǵylar, Elbasynyń ózi bul máselege qatty mán berip jatyr. El aman bolsa, Elbasymyz aman bolsa, bul tyǵyryqtan da shyǵarmyz. Budan da zorynan shyqqanbyz», dedi S.Seıdildın. Al Ramazan aqsaqal bul má­selede qyzbalyqqa salynbaý kerek dep eskertti. «Biz talaıdy kórgen adamdarmyz. El basynan ótken talaı oqıǵanyń kýási bolǵanbyz. Biraq bir ǵana nárse mańyzdy, ol – eldiń tynyshtyǵy. Mundaı máselede qyzbalyqqa salynýdyń qajeti joq. Qazirgi komıssııa quramynda da eldiń jaıyn biletin aqyldy azamattar otyr. Jumys júrip jatyr. Másele oń sheshimin tabaryna senimdimiz. Tynyshytyǵy buzylǵan elderdi kórip otyrmyz. Solardyń jaǵdaıy ne bolyp jatyr?! Birlik bolmasa, tynyshtyq bolmasa, tirlik bolmaıdy. Torǵaı eli qasıetti jer. Biz kıeli eldiń urpaqtarymyz. Prezıdenttiń jasap jatqan jumysyn qoldaıyq. Eldiń tynyshtyǵyn buzýǵa asyq­qandarǵa sabyrǵa kelsin degen tilegimdi aıtqym keledi» dedi ol. Fermerler odaǵynyń tór­aǵasy Jolaman Tapaev óńirdegi aýyl sharýashylyǵy jerleriniń jaǵdaıyn baıandady. «Men 20 jyldan beri jermen jumys istep kelemin. Amangeldi aýdanynda bosqa jatqan jer joq. Qolynan is keler azamattar jal­­­­ǵa alyp jumys istep jatyr. Jerdiń qunarlylyǵy tozyp jatqan joq. Jaıylymdyq, shabyndyq jerlerdiń ózin sharýalar jalǵa alyp jatyr. Onyń barlyǵy quptarlyq. Azamattar eńbekterimen kórinýde. Qazirgi kúni jermen nápaqa tabýǵa bolatynyn barlyǵy túsindi. Meniń aıtaıyn degenim, bizdiń aýmaqtaǵy fermerlerdiń jerdi satyp alýǵa ázirge jaǵdaıy joq. Sondyq­tan halyqtyń qazirgi jaǵdaıda ózin-ózi asyrap otyrǵandyǵyn qup deý kerek. Eshkimge qol jaımaı, óz betimen kún kórip, salyǵyn tólep otyrǵanynyń ózi abyroı. Meniń aıtarym, shekaradan 100 shaqyrymǵa deıingi jer satylmaýy kerek. Kórshiles elderge aýyl sharýashylyǵy jerlerin múlde berýge bolmaıdy. Jerdi qazaqstandyqtarǵa jalǵa berý kerek. Sebebi, bizdiń kópultty memleket ekenimizdi eskergenimiz jón. Jer satyp alatyndardyń bári qazaq emes, ózge ult ókilderi erteń satyp alǵan jerlerine kimdi ák­elip, qandaı bılik júrgizetinine eshkimniń kepili joq, – dedi. «Kimde qansha jer bar, qan­­sha jer shetelge jalǵa berildi, kimderge? Aýyl sharýa­shy­ly­ǵynan ózge maqsatta bolsa da, ol jerge qatysty másele bolǵan soń bárin anyqtaý kerek, bul qupııa aqparat emes», dedi turǵyndar. Sondaı-aq, eki memlekettiń arasynda qandaıda bir kelisimshart qabyldansa, onda belgili bir talaptary bolady, sony bilip, talapty oryndaýdy talap etýimiz kerek» deıdi. Jer máselesine qatysty Jan­­­­­­­­geldın aýdanyndaǵy Kól­qamys aýylynyń aqsaqaly, otyz úıli aýyldy jumyspen qamtyp otyrǵan fermer Kákimjan Kar­bo­zovtyń da pikirin bilgen edik. Ol «jerdi sheteldikterge jalǵa ber­se, birinshiden, alǵan adam ol jerge jol salyp ber­sin. Ekin­shiden, úı salsyn. Úshin­shiden, Qa­zaq­stannyń adamyn jumysqa alsyn. Jalpy, elge ınvestısııa quıý kerek», degen usynys-pikirin aıtty. Qoınaýy tarıhqa tuńǵan qart Torǵaıǵa saparymyz, árıne, Jer máselesimen ǵana shektelgen joq. Ult-azattyq kóterilistiń 100 jyldyǵyna arnalǵan sapa­ry­myzdyń jazbasyn kelesi ma­qalamyzdan oqısyzdar. Qostanaı oblysy, Amangeldi, Jangeldın aýdandary Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan»