Serpindi damýdyń senimdi tuǵyry

*Astananyń órkendeýi – Qazaqstannyń órkendeýi Sáni men saltanaty jarasyp, táýelsiz elimizdiń aıbary men aıdynyna  aınalǵan Astana tórtkúl dúnıe túgel tanyǵan beıbitshilik pen izgilik ordasyna aınaldy. Búginde elordamyz qaı salada bolmasyn serpindi damyp keledi. Astanada júzege asyrylyp jatqan túbegeıli damý jetistikteri álemdik qaýymdastyqtyń nazarynan tys qalmady. HHI ǵasyrdyń megapolısi retinde qalamyzdyń qol jetkizgen jetistikteri álemdik sarapshylardyń laıyqty baǵa­syna ıe bolýda. Jaqynda «Moody’s Investors Service» atty dúnıejúziniń jetekshi reıtıng­tik agenttigi elordamyzǵa Vaa3 kredıttik reıtıngin usyndy. Iаǵnı, bas qalamyz álemniń Barselona, Ystanbul, Madrıd sııaqty qalalarymen birdeı osy joǵary reıtıngke ıe boldy. Memleket basshysy atap kórset­kendeı, elorda sońǵy jyldary el ekonomıkasynyń lokomotıvine aınaldy. Jyl saıyn barlyq baǵyt­tar boıynsha kórsetkishterin jaq­sarta otyryp, 2015 jyly Astana áleý­mettik-ekonomıkalyq damý deń­geıi boıynsha óńirler arasyn­da kósh bastady. О́tken jyly jalpy­óńir­lik ónim burynǵy jylmen salys­­tyr­ǵanda 5 paıyzǵa artty. Elo­r­da­nyń res­pýb­lıkalyq kólemdegi úlesi 10 paıyz nemese 4,5 trıllıon teńgeni qurady. Bas qaladaǵy jan basyna shaq­qandaǵy IJО́ kólemi respýb­lı­ka boıynsha orta kórsetkishten 2 ese asyp, 5,2 mıllıon teńgege jetti. Búginde Astananyń taza paıdasy 200 mıllıard teńgeden asty. Sóı­tip, ótken jyldan bastap Astana res­pýblıkalyq bıýdjettiń tórt donorynyń birine aınaldy. Iаǵnı, elordanyń tabysy óziniń qaje­tin óteýden artyp, ózge óńir­ler­diń ekonomıkasyn kóterýge jum­salatyn boldy. 2015 jyly elor­da­nyń respýblıkalyq bıýdjetke aýdarǵan qarjysy 850 mıllıard teńgeden asyp, 2014 jylǵy kórset­kish­ten 11 paıyzǵa ósti. Bul rette res­pýb­lıkalyq bıýdjetke kelip túsken jospardan tys túsimderdiń úshten bir bóligi bizdiń qalamyzǵa tıesili. Qazirgi tańda Astananyń aldynda turǵan basty mindet – qala­nyń osynaý damý úrdisinen taı­maı ilgeri basyp, álemniń úzdik shahar­larynyń qataryna qosylý. Ol úshin birinshi kezekte bıznes ortanyń senimine kirip, olar­dyń ınvestısııalyq áleýetin ınnova­sııa­lyq jobalarǵa tartý qajet. Sondyqtan da, qanatyn keńge jaıyp kele jatqan bas qalamyzǵa molynan ınvestısııa tartý máselesi árqashan ózekti bolyp otyr. Bul másele Úkimettiń jáne qala ákim­diginiń nazarynan tys qalyp kórgen joq. Osy maqsatpen sońǵy jyldary Astana ekonomıkalyq forýmy sheńberinde turaqty túrde «Astana Invest» halyqaralyq ınvestısııalyq forýmyn ótkizý dástúrge aınalǵan. Kúni keshe ǵana Elbasynyń tikeleı qatysýymen IH AEF sheńberindegi kezekti «Astana Invest» halyqaralyq ınves­tısııa­lyq forýmy tabyspen ótti. Mine, osyndaı maqsatty jumys­tardyń nátıjesinde mejelegen asýlar júıeli túrde alynyp keledi. О́t­­ken jyly elordaǵa tartylǵan ın­­ves­­tısııa kólemi 773 mıllıard teń­­geni qurady. Bul 2014 jylǵy kór­­set­­kishke qaraǵanda 15 paıyzǵa a­r­tyq. Sońǵy ýaqytta elordadaǵy In­­dýs­trııalyq parkte 28 jańa jo­ǵa­­ry tehnologııalyq óndiris iske qo­sy­­lyp, 800 jańa jumys orny ashyl­dy. Jalpy, №1 Indýstrııalyq park aýmaǵynda jalpy quny 187,5 mıl­lıard teńgeni quraıtyn 62 ın­ves­tı­­­sııa­­­­lyq joba is-júzine asy­ryldy. Osy ká­siporyndardyń bıýd­jetke tó­le­­­gen salyqtarynyń esebi­nen park ınf­­­ra­­qurylymy qury­ly­sy­na jum­­s­al­ǵan qarjy tolyǵymen aqtaldy. Qala ákimdiginiń júıeli túrde júrgizip kele jatqan qyzmeti­niń basty baǵyttarynyń biri kásip­kerlikti damytý bolyp tabylady. Búginde shaǵyn jáne orta bıznestiń Astanadaǵy jalpyóńirlik ónimdegi úlesi 62 paıyzdy qurap otyr. Bul elimizdiń óńirleriniń ishindegi eń joǵarǵy kórsetkish. Ústimizdegi jyly elordada qyzmet etetin shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileriniń sany 105 myńǵa jetti. 2010 jyldan bastap Astanada shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerine maqsatty qarjylyq kómek kórsetý qolǵa alyndy. Osy kezeńde «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda orta jáne shaǵyn bıznes sýbektileriniń jalpy quny 84,7 mıllıard teńgeni quraıtyn 480 jobasyna qarjylaı kómek kórsetil­di. Onyń ishinde 2015 jyly jalpy quny 12,1 mıllıard teńgeniń 67 joba­sy maquldandy. Bul elordada sha­ǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa qo­sym­sha serpin bermek. Jyl saıyn elordanyń ekonomı­kalyq áleýetiniń ósýine baılanys­ty áleýmettik salany damytýǵa da jan-jaqty múmkindikter jasalýda. 2016 jyly Astanada turatyn 3 – 6 jas aralyǵyndaǵy balalardyń 84,5 paıyzy mektepke deıingi tárbıemen qamtyldy. Bul máseleni keshendi túr­de sheshýge betburys jasalýda. Jyl saıyn qalada kóptegen bala­baq­shalar paıdalanýǵa beriledi. Sony­men birge, elordadaǵy bala týý men kóshi-qon deńgeıi de joǵary. Kún saıyn elordada 60 sábı ómirge ke­l­ip, mektepke deıingi tárbıe me­ke­­­me­lerine 90 – 100 bala kezekke tu­ra­­­dy eken. 2015 jyly qalamyzda 10 jańa balabaqsha paıdalanýǵa berildi. Búginde Astanada 188 mek­tepke deıingi tárbıe mekemesi jumys isteıdi. Olarda 34 myńnan as­tam búldirshin bilim jáne tárbıe alý­da. Bıyl elordada alǵash ret kezek­te turǵan búldirshinderge 8 myńǵa jýyq jańa oryn berilmek. Jyl saıyn elordada jalpy bilim berý mektepteriniń sany da artyp otyr. 2014 jyly qalada 88 mektep bolsa, bıylǵy oqý jylynda olar­dyń sany 94-ke jetti. Jańa mek­tep­terdi paıdalanýǵa berý esebinen elordada ótken jyly 3 aýysymdyq oqý júıesi túbegeıli joıyldy. Qazir elordada 870 myńnan astam turǵyn bar. Qala halqynyń sany jyl saıyn 20 myńǵa artýda. Osyǵan baılanysty qala halqyna medısınalyq qyzmet kórsetý barysynda emdeý mekemelerine túsetin salmaq joǵary. Qalalyq densaýlyq saqtaý basqarmasy oryn alǵan osy máselelerdi sheshý úshin keshendi is-sharalar qabyldap, júzege asyrýda. О́tken jyly Astanada 5 iri zamanaýı densaýlyq saqtaý mekemesi ashyldy. Jedel medısınalyq járdem qyzmetin jańǵyrtý maqsatynda naqty sharalar is-júzine asyryldy. Búginde Astanada jedel járdem brıgadasynyń kelý ýaqyty 10 mınýttyq mejeden aspaıdy. Jyldan-jylǵa qanatyn keńge jaıyp, ekonomıkalyq damýdyń ortalyǵy bolyp sanalatyn Astana jalpyǵa ortaq eńbek qalasyna aınalýda. О́tken jyly elordada 18 myń jańa jumys orny ashyldy. Sońǵy jyldary joǵary kásibı kadrlardy eńbekke jumyldyrǵan jańa jumys oryndarynyń ashylýy nátıjesinde elordadaǵy jumys­syzdyq deńgeıi 4,6 paıyzǵa deıin tómendedi. Bul respýblıkalyq ortasha kórsetkishten de tómen. Qazir jumyssyz júrgender retinde 1898 adam tirkelse, eńbekpen qamtý ortalyǵyna tirkelgen bos oryndar sany 2315 jumys ornyn quraıdy. Osy rette erekshe atap ótetin másele, EKSPO-2017 halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesine daıyn­dyq elordanyń tutastaı eko­no­mıkalyq damýyna tyń serpin berý­de. Búgin kórmege daıyndyq qyzý qarqynmen júrgizilýde. Mine, osyndaı tarıhı iri jobalardyń nátı­jesinde elordanyń tynys-tir­shi­liginiń barlyq salalaryna ın­­no­vasııalar belsendi túrde engizilýde. Astanada bilim, densaý­lyq saq­taý, mádenıet, kólik júıesi sala­larynda «aqyldy qala» qanatqaqty joba­lary is júzine asyrylýda. Elor­danyń tynys-tirshiligin keshen­di qam­­tamasyz etý maqsatynda – TKQJ baǵdarlamasy júzege asy­ryl­­dy. TKQJ baǵdarla­ma­sy­nyń maq­saty – elorda tur­ǵyn­­dary men qonaq­tarynyń qaýip­siz­­dik deń­geıin arttyrý, quqyq buzý­shy­lyq­­tar­dyń aldyn alý jáne qala­daǵy jaǵ­daılardyń naqty ýaqyt rejiminde monıtorıng júrgizý bolyp tabylady. Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan»