О́tken aptada Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde «Astana EKSPO-2017» UK» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Erbol Shormanov baspasóz máslıhatyn ótkizip, osy jyldyń sońynda halyqaralyq kórmege qatysýyn rastaǵan memleketterdiń pavılondary ózderine tapsyrylatynyn, soǵan oraı bul elder jyldyń sońynan bastap pavılondaryn toltyra bastaıtyndyqtaryn habarlaǵan edi. Osyǵan baılanysty kompanııa basqarma tóraǵasynyń orynbasaryn áńgimege tartyp, kórme pavılondarynyń taqyryptyq mazmunmen toltyrylýy týraly aıtyp berýin ótingen edik.
– Qazirgi ýaqytta Qazaqstan pavılonynyń tujyrymdamasy ázirlendi jáne bekitildi. Salanyń taqyryptyq tujyrymdamasy «Bolashaq energııasy murajaıy» retinde usynylady, – dep bastady áńgimesin basqarma tóraǵasynyń orynbasary. – Qazaqstan pavılony ǵımaratynyń 7 qabatyna «Bolashaq energııasy» taqyryby jeke-jeke bólinedi. Iаǵnı árbir qabat energııa túriniń belgili bir túrine beriledi. Máselen ǵarysh, kún, bıomassalar, jel, sý energııasy jáne kınetıkalyq energııa. Segizinshi qabat tutastaı «Astana – Bolashaq qalasy 2050» ekspozısııasyna arnalady.
5000 sharshy metr aýdanǵa Ulttyq pavılon ornalastyrylady, ol eki negizgi aımaqqa bólinedi: Qazaqstanmen tanysý aımaǵy; «Jasampazdyq energııa» aımaǵy. Pavılonnyń birinshi bóliginde Qazaqstannyń kóz tartar tabıǵı landshafty, mádenıeti, tarıhy, qazirgi ýaqyt tynysy jáne bolashaǵy usynylady. «Jasampazdyq energııa» aımaǵynyń kontentin qalyptastyrý boıynsha jumys Energetıka mınıstrligimen birlese júrgizilýde. Energetıka jáne qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy otandyq ǵalymdardyń úzdik jobalaryn jáne Memleket basshysynyń bastamalaryn, respýblıka óńirlerinde iske asyrylatyn jáne sátti iske asyrylǵan «Jasyl ekonomıka» jobalary jáne Tokamak qazaqstandyq termoıadrolyq reaktory úlgisin usyný josparlanýda.
– Kórme qalashyǵynyń taqyryptyq pavılondarynyń mazmuny týraly ne aıtasyz?
– «Bolashaq energııasy» kórmesiniń taqyrybyn ashýdyń kelesi ýchaskesi 2 taqyryptyq pavılon bolady, olardy mazmundy toltyrý kórmeniń «Bolashaq energııasy» taqyrybymen jan-jaqty úılesim tabýǵa tıis. Eger basty pavılonda, Qazaqstan pavılonynda kelýshiler jańǵyrtylǵan energııanyń barlyq túrlerimen tanysatyn bolsa, taqyryptyq pavılonǵa kelýshilerge energııa evolıýsııasy tanystyrylady. Energııanyń qazirgi kezeńi men bolashaǵyn zerdeleýge jáne túsinýge, HHI ǵasyrdyń energetıkalyq problemalaryn kórýge, tehnologııalyq jáne zııatkerlik jetistikti, bizdiń planetaǵa áser etetin energııany tutyný problemalaryn kórýge múmkindik beredi.
Sonymen qatar, uıymdastyrýshylar kórmeniń basty maqsatyna tolyq qol jetkizý mindetin qoıýda. Olar jaýapkershilikke shaqyrady, adamdardyń tabıǵatqa zııan keltirýdi azaıtyp, planetada energııa tutynýdy josparlaýdy jáne baqylaýdy úırenýge úndeıdi.
Kórmeniń taqyryptyq mazmunynda úzdik tájirıbeler aımaǵy pavılony erekshe mánge ıe. Atalǵan pavılon kásibı qatysýshylar jáne týrıst-kelýshiler úshin de kórmeniń kórkine aınalady dep kútilýde. Munda jańǵyrtylǵan energııa kózderin óndirý, saqtaý jáne tasymaldaý salasyndaǵy álemdik 25-30 úzdik tájirıbeler usynylady. Ozyq sheshimder men tehnologııalar mynandaı 5 negizgi sanatta usynylady: Jańǵyrtylǵan jáne balama energııa; energııalyq tıimdilik; energııany saqtaý; energııany taratý jáne tasymaldaý; tabıǵı qorlardy ońtaıly qoldaný. Irikteýdi arnaıy qurylǵan halyqaralyq irikteý komıteti júzege asyrady, onyń quramyna birneshe Nobel syılyǵy laýreattary jáne álemdik energetıka salasynyń belgili qaıratkerleri men kórnekti ǵalymdar kiredi. Bul jumysty Ulttyq kompanııa halyqaralyq komıtet hatshylyǵy fýnksııalaryn ózine alǵan Nazarbaev Ýnıversıtetpen yntymaqtastyqta júrgizedi.
Tirkeý qujattamasyna sáıkes EKSPO-2017 taqyryptyq mazmuny pavılon sheńberinen shyǵyp, kórme kesheniniń ashyq aımaqtarymen tolyqtyrylýy tıis. Qoǵamdyq aımaqtar «Bolashaq energııasy» tujyrymdamalyq negizderine arnalady jáne EKSPO taqyrybyn ashýdy jalǵastyrady. Kórmege kelýshiler úshin jaıly, rekreasııalyq aımaqtar qurý josparlanýda, onda olar demalyp, EKSPO taqyryby boıynsha qosymsha, qyzyqty aqparat alady, sondaı-aq, qazaqstandyq jáne halyqaralyq sýretshilerdiń taqyryptyq ekspozısııalary men ınstallıasııalaryn jáne ınteraktıvtik obektilerdi kóre alady.
– Atqarylyp jatqan uıymdastyrýshylyq sharalardyń ózi qyrýar qarjy shyǵyndaýdy qajet etedi. Osy rette kórme jumysyna demeýshiler tartý jaıy qalaı?
– «Astana EKSPO-2017» UK» AQ áriptester jáne demeýshiler tartý boıynsha belsendi jumys júrgizip keledi. Tek qarjylyq qoldaý kórsetetin kompanııalar ǵana emes, sondaı-aq, qyzmetter túrine kómek kórsetýshi kompanııalar da demeýshi bola alady. Bul qoǵam shyǵyndaryn qysqartýǵa kómektesedi, osylaısha bıýdjetke júktemeni azaıtady. Mundaı kompanııalar qajetti materıaldar, tehnıkany usynady, belgili bir qyzmetter kórsetedi. Qazirge deıin demeýshilik qarjynyń jalpy mólsheri 111 mln. eýrony quraıtyn iri sheteldik, transulttyq kompanııalarmen memorandýmdar jasalǵan.
– Kórmeniń mádenı baǵdarlamasy týraly ne aıtasyz?
– 2017 jyly Astana qalasy «Astana EKSPO-2017» halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesiniń uıymdastyrýshysy retinde, ulttyq jáne álemdik mádenı aǵymdarǵa sáıkes keletin, biregeı, ár alýan baǵdarlama usynylatyn eldiń mádenı ómiriniń epısentrine jáne álemdik iri mádenıet alańdarynyń birine aınalady. Kórmeniń mádenı-oıyn-saýyq baǵdarlamasy EKSPO-2017 mazmunynyń negizindegi «Bolashaq energııasy» taqyrybyna baılanysty qurylǵan. Elordada ótetin halyqaralyq sharanyń ashylý jáne jabylý saltanaty, kún saıynǵy sherý, keshki shoý jáne basqa arnaıy is-sharalarmen, kórme aýmaǵyndaǵy mádenı-oıyn-saýyq baǵdarlamasy «Astana EKSPO-2017» UK» AQ jetekshiligimen uıymdastyrylady. Sonymen qatar, baǵdarlama Mádenıet jáne sport mınıstrligimen birlese iske asyrylatyn, akademııalyq, ulttyq óner baǵyttary boıynsha iriktelgen mádenı is-sharalardan turatyn bolady.
– «Astana EKSPO-2017» halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesine qatysýshy elder de óz taraptarynan mádenı is-sharalar uıymdastyratyn bolar.
– Árıne, EKSPO-2017-ge qatysatyn árbir elge ulttyq kúnder, mádenı is-sharalar jáne shoý ótkizý múmkindigi usynylady. Ulttyq kúnder EKSPO plazada ótkiziledi dep kútilýde. Is-sharalar halyqaralyq qatynastarǵa jáne mádenı almasýǵa járdemdesetindeı uıymdastyrylady. Ulttyq kúnder baǵdarlamasyna kelesi rásimderdi qosý usynylýda: toılaýshy elge quttyqtaý sózderin bildirý, ulttyq týdy kóterý jáne memlekettik ánurandardy oryndaý, resmı tulǵalardyń sóz sóıleýi, fotosessııalar, qonaq kitapshalaryna jazbalar qaldyrý. Qatysýshy eldiń mádenıetimen tanystyratyn is-sharalar baǵdarlamanyń túıini bolmaq.
Bul rette sol elderdiń belgili ártisterin jáne basqa óner ókilderin shaqyrý usynylýda. Osyǵan baılanysty bul is-sharalar formatyna jáne aýqymyna qaraı Amfıteatrda, Energııa hollynda, Kongress ortalyǵynda nemese О́ner ortalyǵynda ótkizilýi múmkin. Atap aıtqanda, barlyq is-sharalar 6 alańda shoǵyrlandyrylady: Kongress-sentr, Amfıteatr, Energııa holly, О́ner ortalyǵy, Ulttyq kún sahnasy jáne Kórme aýmaǵy. Barlyq alańdar joǵary tehnıkalyq deńgeıde jabdyqtalady, bul sońǵy tehnologııalardy qoldanýmen biregeı jáne oıyn-saýyq kórinisterin uıymdastyrýǵa múmkindik beredi. Kórme qalashyǵyndaǵy konserttik alańdardaǵy is-sharalardan basqa kórermenderge álemge áıgili Dıý Soleı sırkiniń kórinisterin kórýge, Lýna-saıabaǵyn aralaýǵa jaǵdaı jasalyp, alystan kelgen sheteldik qonaqtarǵa qazaq halqynyń qoldanbaly ónerimen, ulttyq oıyndarymen jáne ádet-ǵuryptarymen, etno-qalashyqtaǵy ulttyq as mázirimen tanysýǵa múmkindik beriledi.
Osy rette erekshe eskeretin másele, halyqaralyq mamandandyrylǵan EKSPO-2017 kórmesi Qazaqstan úshin mańyzdy ekonomıkalyq jáne ınfraqurylymdyq joba ekendigi anyq. Eń aldymen, kórmeniń «Bolashaq energııasy» taqyrybynyń mańyzdylyǵyn tilge tıek etkim keledi.
Dúnıejúzi boıynsha dástúrli energııa kózderin paıdalanýdan góri, balamaly energııa kózderine basymdyq tanytý baıqalady. Álemdik daǵdarystyń tyǵyryqqa tiregeninen keıin, damyǵan elderdiń kóbi memlekettik deńgeıde baǵdarlamalar qabyldap, balamaly energııa kózderin tabý men paıdalaný salasynyń damýyna jan-jaqty úles qosýy tegin emes.
EKSPO-2017 kórmesine 90 memleket, 15 halyqaralyq uıym qatysatyndyǵyn rastady. Jalpy, júzden asa memleket qatysady dep josparlanýda. Endeshe, júzden asa memleket úzdik tehnologııalary men sala jetistikterin kórme aıasynda uıystyrady. Bul Qazaqstannyń balamaly energııa kózderin paıdalanýda álemdik «hab», ıaǵnı ortalyqqa aınalýyna úlken múmkindik.
Áńgimelesken
Jylqybaı JAǴYPARULY,
«Egemen Qazaqstan»
ASTANA
