Ekologııany ekologtarǵa qaıtarý kerek

Jaqynda Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev «Qorshaǵan ortany qorǵaý komıtetin ekologtarǵa qaıtarǵymyz keledi. Basshylyq tarapynan bul máselede qoldaý taptym. Sondyqtan, qyzmetkerlerdiń biliktiligine talapty kúsheıtip, jumystyń nátıjesin arttyrýǵa kúsh salamyz. Bul organnyń ashyqtyǵyn qamtý kerek, sebebi, qorshaǵan ortanyń máselesi qoǵamnyń ajyramas bóligi», degendi aıtty. О́ıtkeni, ekologııa máselesine birden-bir jaýapty mınıstrliktiń ataýy 1995-2014 jyldary aralyǵynda 6 ret ózgerip, al 2014 jyly tamyzdyń 2-i kúni birjola kelmeske ketken bolatyn. Sońǵy ret Qorshaǵan orta jáne sý resýrstary mınıstrligi dep atalǵan bul mınıstrliktiń fýnksııalary Energetıka mınıstrligine aýysyp edi. Sondyqtan joǵarydaǵy jańalyq­qa ekologııamen aınalysatyn ártúrli qoǵam­dyq uıymdar men ǵylymı mekemeler, ózge de tabıǵat janashyrlary eleń etkeni kúmánsiz. Alaıda, bul komıtettiń ózine júktelgen mindetterdi abyroımen atqaryp, halyqtyń úmitin tolyq aqtaı alatynyna senim az. О́ıtkeni, mınıstrliktegi ózinen qyzmeti men laýa­zymy joǵary basshylarǵa táýeldi komıtet basshysy derbes sheshim qabyldaı almaıtynyna eshkim daýlasa almaıdy. Osy arada Qazaqstannyń qazirgi tańda Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtaǵy 5 eldiń ishinde qorshaǵan ortany qorǵaýǵa arnalǵan mınıstrligi, ne arnaıy quryl­ǵan agenttigi joq jalǵyz el bolyp otyrǵanyn aıta ketken artyq bolmas. Máselen, Reseıde Tabıǵat resýrstary jáne ekologııa mınıstrligi, Belarýste Orman mınıstrligi, Armenııada Tabıǵat­ty qorǵaý mınıstrligi, Qyrǵyz­standa Úkimet janyndaǵy Qorshaǵan ortany qorǵaý jáne orman sharýashylyǵy memlekettik agenttigi bar. Al Qazaqstan­da Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstr­ligine qatysty qyzmet túrleri bir emes, birneshe mınıstrlikke bólinip berilgen. Sondyqtan qorshaǵan ortany qorǵaý máselesinde olardyń kózqarasy men ustanymy «aqqý, shortan, shaıannyń» keıpin eske túsiredi. HHI ǵasyrda álemniń damyǵan elderi jer qoınaýyndaǵy mıneraldy qazba baı­lyqqa emes, ondaǵy ósimdikter men jan-janýarlar dúnıesiniń qorǵalýyna kóbi­rek kóńil bólip jatqanyn eskersek, qazir­gi jaǵdaıymyzben básekege qabiletti ozyq 30 eldiń qataryna qosylýymyz úshin áli kóp jumys jasaýymyz kerek. Bul baǵytta túrli zańnamalar qabyldap, halyq­ara­lyq jáne álemdik deńgeıge kóterip jat­qan elderdiń tájirıbesin zerteý qajet. Basqasyn aıtpaǵanda, dárilik jáne ózge de ónerkásiptik mańyzy joǵary ósimdikter dúnıesiniń qorǵalýy bizde áli kóńil kónshitpeıdi. Naryqta quny valıýtamen baǵalanatyn kóptegen ósimdikter zańsyz aınalymǵa túsip, sheteldikterdiń tabys kózine aınalǵanyn buqaralyq aqparat quraldary aıtýdaı-aq aıtyp, jazýdaı-aq jazyp kele jatyr. Alaıda, oǵan qulaq túrip, jaýap bergen quzyrly organ ókilderiniń únin estigen eshkim joq. Keıbir mamandardyń aıtýynsha, Qazaq­stan qorshaǵan ortany qorǵaý boıyn­sha keıbir zańnamany qabyldaý jaǵynan da kórshiles elderden keıin kele jatyr. Máselen, elimizde áli kúnge deıin «О́sim­dik jamylǵysyn saqtaý» zańy joq. Son­dyq­tan álemde sırek kezdesetin nemese eli­miz olardyń otany sanalatyn kóptegen ósim­dik­ter shıkizat retinde ǵana emes, ony ósirip, kóbeıtip, zertteý úshin asa qundy gen­dik materıal turǵysynan da jetkilikti deń­geıde qorǵaýǵa alynbaǵan kórinedi. Mysaly, qyzǵaldaq pen almanyń tarıhı otany sanalatyn Qazaqstan qyzǵaldaqty Nı­der­land, almany Polshadan eksporttaıdy. О́rkenıetti ózge elder álemde teńdesi joq osyndaı biregeı dúnıeleri bolsa, ony óz memleketine alyp baryp, kóbeıtip, ózgelerge satyp tabys tapqan­dardan belgili bir mólsherde alym alady. Biz nege olardan úlgi almaımyz? Ony júzege asyrýǵa kim kedergi bolyp otyr? Erlik ERJANULY ALMATY