Túıindi túıtkilder Úkimet nazarynda

Keshe Úkimet otyrysynda Indýs­trııa­landyrý kúni ótken telekópirde Elbasy tapsyrǵan birqatar mańyzdy másele­ler talqylandy. Sondaı-aq, aýyl sharýa­shylyǵyn damytýǵa qatysty usynystar qaraldy. Premer-Mınıstr Kárim Másimov otyrystyń álqıssasyn ádettegideı kún tártibine bekitilgen negizgi máselelerden tys qoǵam nazaryn aýdarǵan túıtkilderden bastady. Aıtalyq, aldymen shomylý maýsymy bastalǵannan bergi jaǵdaıǵa toqtalyp, sýǵa ketip jatqandar qatarynyń azaımaı otyrǵandyǵyna alańdaýshylyq bildirdi. «Bıylǵy jyldyń alty aıynyń ishinde 198 adam sýǵa ketken, onyń ishinde 82-si bala, bul baǵytta qandaı jumystar atqarylyp jatqanyn bilgim keledi», dedi K.Másimov. Alaıda, Ishki ister mınıstri  Q.Qasymov bul ótken jyldaǵydan tómendeý ekendigin alǵa tartty. Iаǵnı, ótken jyly 265 adam sýǵa batyp ketken. «Sharalar qolǵa alynýda. Elimizde 50 myń sý qoımasy bar, olardyń ishinde bizdiń qutqarýshylarymyz jumys isteıtin 125-i ǵana jaraqtalǵan. Biz jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip osy máselemen aınalysýdamyz. Negizgi sebep – sý qoımalarynyń jaraqtalmaýy jáne balalardyń qaraýsyz qalýy, sýǵa shomylý kezinde qaýipsizdik sharalarynyń saqtalmaýy. Bárin qorytyndylap, baıandaıtyn bolamyz», dedi Ishki ister mınıstri Q.Qasymov bul máselege oraı jaýabynda. Úkimet basshysy sonymen qatar, jaqynda oryn alǵan Túrkııadaǵy jarylysty eske salyp, bul rette bizdiń elge de áýejaılardaǵy qaýipsizdikti qymtaı túsýdi tapsyrdy. «Ystanbul áýejaıynda jaqynda terakt bolǵanyn bilemiz, sondyqtan biz qazirgi sátte qaýipsizdik máselesine basa mán berýdemiz. Qazir Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha oblystardy aralaǵanda áýejaılardaǵy qaýipsizdikti naqty kórýge tyrysamyn. Bári oıdaǵydaı tárizdi, biraq másele joq emes. Onyń bárin sońy­na deıin jetkizip, kerekti qarjyny bólý qajet. Elbasy tapsyrǵandaı, barlyq máseleni túbegeıli sheshý qajet»,  dedi K.Másimov. Infraqurylym qurýǵa basymdyq beriledi Budan ári Úkimet basshysy negizgi máselelerge qaraı aýysty. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń Indýstrııalandyrý baǵ­darlamasynyń alǵashqy jarty­jyl­dyqtaǵy qorytyndysyna arnalǵan telekópir kezinde bergen tapsyrmalarynyń oryndalý barysy qaraldy. Máselen, jumyspen qamtý, buqaralyq kásipkerlikti damytý, bank sektorynyń múmkindikterin belsendi paıdalaný, aýyldyq kooperasııany yntalandyrý, sýlandyrý jáne sýarý júıesin damytý, halyqty qoljetimdi baspanamen qamtamasyz etý, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jobalardy qarjylandyrý boıynsha júzege asyrylyp jatqan jumystar jaıy baıandaldy. Elbasynyń 15 jyl ishinde 1,5 mln. páter salý týraly tapsyrma­syna oraı Ulttyq ekonomıka mınıstri Qýandyq Bıshimbaev turǵyn úı qurylysynyń jańa baǵdarlamasy ázirlenip jatqanyn habarlady. «Halyqtyń áleýmettik álsiz bóligi satyp alý quqyǵynsyz jalǵa beriletin baspanamen qamtylady, bul jumys kúshi qozǵalysyn shapshańdatpaq. Elbasynyń tapsyrmasy aıasynda bıylǵy jyldyń 10 aqpanynda «Báıterek» UBH» AQ satyp alý jolymen jalǵa beriletin baspana qurylysyn bastady. Oǵan Ulttyq qordan qarajat bólingen, qarjy 20 jyl ishinde qaıtarylady», dedi Q.Bıshimbaev. Mınıstr qurylystyń nysanaly baǵytyn satyp alý quqyǵynsyz baspana qurylysyna ózgertip, bólingen qarajatty qaıtarý merzimin 60 jylǵa deıin uzartýdy usyndy. «Elbasynyń tapsyrmasyna sáıkes, «Samuryq-Qazynadan» bólingen 97 mlrd. teńgeni 2018 jyly kredıttik turǵyn úı qurylysyna baǵyttaý usynylýda. Sonymen qosa, ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylymdy tartý arqyly jeke turǵyn úı qurylysyn qoldaý sharalary odan ári jalǵasatyn bolady. Qazirgi kezde turǵyn úı qurylysynyń jańa baǵdarlamasy ázirlenýde», dedi Ulttyq ekonomıka mınıstri. Q.Bıshimbaev shaǵyn kásipkerlikti qarjylandyrý jaıynda da biraz aqparatpen bólisti. «Búginde qarajat kózderiniń esebinen elimizde 120 mlrd. teńge somasyna 556 myńnan astam shaǵyn nesıe berildi, onyń ishinde kásipkerlik maqsattarǵa 64,6 mlrd. teńge somasyna 138 myń shaǵyn nesıe berildi. Munyń bári jeke sektordaǵy dúnıeler. Al mem­leket tarapynan beriletin shaǵyn nesıeler «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020», «Bıznes­tiń jol kartasy-2020» sekildi baǵ­darlamalar boıynsha berilip júr. «Agrobıznes-2020» baǵdarla­masynda uqsas quraldar bar, olardyń barlyǵy negizinen aýyldarǵa baǵdarlanǵan, iri qalalarda memlekettik baǵdarlamalar boıynsha shaǵyn nesıeler berilmeıdi», dedi Q.Bıshimbaev. Mınıstr baǵdarlamalardaǵy shaǵyn nesıelendirý baǵyttary kóbine bir-birin qaıtalaıtynyn, aýyl men qalada biryńǵaı operatordyń joqtyǵyn, olardyń nátıjeliligine de monıtorıng júrgizilmeıtinin aıtty. Sonymen qatar, ol aýyldaǵy kásipkerlik qyzmetti shaǵyn nesıelendirýde jeke qosalqy sharýashylyqtardy aýylsharýashylyq kooperasııalaryna tartýǵa jáne osy kooperatıvter mańynda ınfraqurylym qurýǵa nazar aýdarylatynyn atap ótti. Eńbek qatynastaryndaǵy jaǵdaı nazarda bolady Úkimet otyrysynda Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstri Tamara Dúısenova eńbek qatynastary salasyndaǵy jaǵdaıdy baıandady. Onyń aıtýynsha, búginde 10 óńirde eńbek qatynastary salasynda turaqsyz jaǵdaı týyndaý múmkindigi joǵary. «Monıtorıng málimetteri boıynsha, búgingi kúni elde problemaly 429 kásiporyn bar, osy kásiporyndarda 125 myńnan astam adam eńbek etedi. Eńbek táýekelderi kartasyna sáıkes, 10 óńirde eńbek salasynda turaqsyz jaǵdaı týyndaý múmkindigi joǵary», dedi T.Dúısenova. Batys Qazaqstan, Atyraý, Aqmola, Jambyl oblystary jáne Astana qalasynda táýekel deńgeıi úlken emes, biraq sheshýdi qajet etetin máseleler bar. Ázirge, mınıstrdiń aıtýynsha, Soltústik Qazaqstan oblysy turaqtylyq aımaǵynda qalyp otyr. «Eńbek daýlarynyń basty sebebi, jumys berýshilerdiń eńbek zańnamasyn buzýy bolyp tabylady. 2013 jyly 28 eńbek daýy tirkelgen. Bıylǵy jyly bul kórsetkish tórt jaǵdaıǵa deıin tómendedi. Burynǵysynsha eńbek daýlarynyń týyndaýyna jalaqyny ýaqytynda tólemeý sebep bolyp qalyp otyr. Buǵan memlekettik eńbek ınspektorlary júrgizgen tekserister nátıjesi dálel», dedi mınıstr. T.Dúısenovanyń málimetinshe, 4 myńnan astam tekseristiń qorytyndysy boıynsha eńbek zańdylyǵyn buzýdyń 6 myńnan astam faktisi anyqtalǵan. Olardyń 29 paıyzy eńbekaqyny ýaqytynda tólemeýge qatysty bolyp otyr. Elimiz boıynsha jalaqy qaryzynyń jalpy somasy búginde 1,5 mlrd. teńgeni quraıdy, 125 kásiporynnyń 9 myń jumyskerge osyndaı kólemde qaryzy bar. Sýbsıdııalanatyn paıyzdyq mólsherleme ósirilmek Úkimet otyrysynda Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri A.Myr­zahmetov agroónerkásiptik keshendegi ınvestısııalyq klımatty jaqsartý jónindegi is-sharalar josparyn usyndy. Atalǵan jospar sheńberinde mınıstrlik nesıeler boıynsha sýbsıdııalanatyn paıyzdyq mólsherlemeni 7 paıyzdan 10 paıyzǵa jáne tehnıka men malǵa arnalǵan lızıngti 10 paıyzdan 13 paıyzǵa deıin kóbeıtýdi usyndy. Eger qazirgi kezde paıyzdyq mólsherleme 19 paıyz bolǵanda, aýylsharýashylyq taýarlaryn óndirýshiler paıyzdyq mólsherlemeniń 9-12 paıyzyn tólep kelgen bolsa, endi keleshekte olar 6-9 paıyzdy tóleıtin bolady. «Josparda memlekettik bıýdjetke aýyrtpalyqty azaıtý maqsatynda memlekettiń kepildigimen halyqaralyq qarjy uıymdarynyń, onyń ishinde Islam damý banki men Eýropa Qaıta qurý jáne damý ban­kinen zaem qarajatyn tartý kózdelgen. Kooperatıvterdi damytýdaǵy kedergilerdi joıý maqsatynda Salyq kodeksiniń aýylsharýashylyq kooperatıvteri úshin mindetti túrde jeriniń bolýy boıynsha talaptardy alyp tastaýdy kózdeıtin arnaıy salyq rejimi bóliginde ózgerister engizý qarastyryldy», dedi mınıstr. Sonymen qatar, aýylsharýashylyq kooperatıvteriniń saýda oryndarymen tikeleı baılanysyn ornatý maqsatynda josparda «Bıznestiń jol kartasy-2020» sheńberinde aýylsharýashylyq kooperatıvteri úshin saýda oryndaryn jaldaý aqysyn sýbsıdııalaý túrindegi jańa memlekettik qoldaý tásilin engizý múmkindigin qarastyrý kózdeledi. Osylaısha, joǵaryda atalǵan jospardy iske asyrý AО́K-ke ınvestısııalar tartýǵa arnalǵan jaǵdaıdy jaqsartýǵa, AО́K sýbektileri úshin qarjylandyrýdyń qoljetimdiligin arttyrýǵa, AО́K sýbektilerin sýmen qamsyzdandyrýǵa, sondaı-aq, saýda ınfraqurylymy jáne otandyq ónimdi ótkizý problemalaryn sheshýge baǵyttalǵandyǵy aıtyldy. Úkimet otyrysynda sonymen qatar, Qaraǵandyda oryn alǵan sibir jarasy oqıǵasyna oraı másele kóterildi. Bul rette aýrý juqtyrǵan maldardy kómetin qorymdar jaǵdaıy qaraldy. Atalǵan máselege oraı mán-jaıdy Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Gúlmıra Isaeva baıandady. Mınıstrdiń aıtýynsha, búgingi tańda mal kómiletin qorymdardyń jalpy sany 2 604-ti qurap otyr. Sonyń ishinde 1 890 qorymnyń naqty qaı jerde ekeni belgili, 702-si qorshalmaǵan, ıa bolmasa, arnaıy belgiler qoıylmaǵan. Al 714 qorymnyń naqty jeri anyqtalmaı otyr. Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Qaraǵandy oblysynda sibir jarasy dereginiń tirkelýi et eksportyna esh áser etpeıtinin aıtty. «Sibir jarasy tóńireginde oryn alǵan jaıt et eksportyna esh kedergi keltirmeıdi. О́ıtkeni, halyqaralyq saýda talaptaryna sáıkes aýsyl, klassıkalyq shoshqa obasy syndy asa qaýipti alty aýrý túrlerinde ǵana epızootııalyq jaǵdaı eskeriledi», dedi ol. Sonymen qatar, ol elimizdiń veterınarlyq qyzmetteri men ákimdikter veterı­narlyq baqylaýdy, halyq arasynda túsindirý jumystaryn kúsheıtýi tıistigin basa atap ótti. «Qaraǵandy oblysyndaǵy sibir jarasyna qatysty oqıǵany  tergeýdiń nátıjesinde veterınarlyq baqylaý komıtetiniń aýmaqtyq bólimshesiniń qyzmetkeri Túsipov jazalandy. Qaraǵandy oblysy Shet aýdanynyń basshysy jumysynan bosatyldy jáne Qaraǵandy oblystyq veterınarlyq baqylaý komıteti ınspeksııasynyń jetekshisi Muhtarov sógis aldy»,  dedi G.Isaeva. Mınıstr sondaı-aq, sibir jarasyna qarsy sharalarǵa qarjy tapshy ekenin aıtty. Onyń sózine qaraǵanda, respýblıka boıynsha osy jumystarǵa 1,6 mlrd. teńge qarastyrylǵanymen,  sol qarajattyń tek 22 paıyzy ǵana bólingen. Osy oraıda Premer-Mınıstr máseleniń kúrmeýi shynymen de qarjyǵa baılanysty bolsa, ony tez arada sheshýdi tapsyrdy. Otyrystyń qorytyndysynda Úkimet basshysy qaralǵan máselelerge oraı tıisti organdarǵa birqatar naqty tapsyrmalar júktedi. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan»