Onyń tıimdiligi nede?
«Birinshi baılyq – densaýlyq» ekendigin búginde adamzat balasy jaqsy túsinedi. Adamnyń altynǵa aıyrbastamas qundylyǵy sanalatyn saýlyqtyń qadirin aýyrmaı turyp bilgenge ne jetsin? Bul rette aýyryp em izdegenshe, aýyrmaýdyń jolyn izdeýdiń uzaq ta salamatty ómir súrýge jaǵdaı jasaıtynyn eskersek, elimizde jańadan engizilip otyrǵan mindetti medısınalyq saqtandyrýdyń osy máselede mańyzy qandaı degen suraq týyndaıdy. Osyny bilmek bolyp «Ulttyq ǵylymı medısınalyq ortalyq» AQ Basqarma tóraǵasy Abaı BAIGENJINGE birneshe saýal qoıǵan edik.
– Abaı Qabataıuly, byltyr Parlament tarapynan «Mindetti áleýmettik saqtandyrý týraly» Zań maquldandy. Jalpy alǵanda, osy júıe jaıyna keńirek toqtalyp ótseńiz?
– Elimizdegi mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha Ult Jospary – bes ınstıtýttyq reformany júzege asyrý jónindegi «100 naqty qadamynyń» 80-qadamyna baılanysty jáne Densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń 2016-2020 jyldarǵa arnalǵan «Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda engizilip otyr. Medısınalyq saqtandyrý – halyqtyń densaýlyǵyn qorǵaý júıesi bolyp tabylady. Damyǵan elderdiń kópshiligi ony densaýlyq saqtaý salasynda qoldanyp, nátıjesin kórip otyr. О́zińiz qarańyz, arnaıy qorǵa jınalǵan qarajat esebinen tegin medısınalyq kómek alýǵa bolady.
Búgingi tańda basy aýyryp, baltyry syzdamaıtyn adam joq. Sondyqtan da densaýlyqqa qatysty máselelerdi aldyn ala oılastyrý qashanda oń nátıje bermek. Ár adam densaýlyǵy úshin ózi jaýapty, degenmen memleket bul máselede qarapaıym halyqqa kóptegen jaǵdaılardy, utymdy jáne jaqsy múmkindikterdi jasap otyr. Endigi jerde bul máselege memleket jáne jumys berýshi de belsendi aralaspaq.
Mysaly, saqtandyrý jarnalaryn azamattarǵa jumys berýshi mekemeler tólep otyrady, al jumyssyzdar men eńbekke jaramsyz adamdar úshin jarna memleketten aýdarylady. Sondaı-aq, eńbekker azamattar óz jalaqylarynan maqsatty salymdar aýdarady. Bul júıe halyqtyń barlyq toptary úshin medısınalyq jáne dári-dármektik kómektiń teń kólemi men sapasyn qamtamasyz etedi.
Al ony júrgizý kezeńderine toqtalar bolsaq, mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesi elimizde 2017-2024 jyldar aralyǵynda birtindep engiziledi dep kútilýde. 2017 jyldan bastap memleket, jumys berýshiler jáne ózin-ózi jumyspen qamtyǵan azamattar Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qoryna jarna tóleýdi bastaıdy. Erekshe sanattaǵy azamattar úshin memleket tóleıtin jarnanyń mólsherlemesi 2024 jylǵa qaraı ortasha aılyq eńbekaqynyń 7%-yn quraıtyn bolady. Ol bastapqyda 4%-ben bastalsa, odan arǵy jyly 5%-ǵa ulǵaımaq. Al jumys berýshiler jarnasy mólsherlemesiniń jalpy kólemi alǵashqyda 2%-dy qurasa, 2020 jyly 5%-ǵa artatyn bolady. Bul rette 2020 jylǵa qaraı kirisiniń 7%-yn qorǵa aýdaryp otyratyndar ózin-ózi jumyspen qamtyǵan azamattar bolmaq.
– Bul júıe qarapaıym halyqqa ne beredi?
– Mindetti medısınalyq saqtandyrýdy ekige bólip qarastyrar bolsaq, onyń birinshisi – negizgi saqtandyrý túri. Bul saqtandyrý túrine memlekettik bıýdjetten tegin kórsetiletin medısınalyq qyzmetter kiredi. Ol elimizdiń barlyq azamattaryna qoljetimdi bolady. Memleket óz mindetine medısınalyq qyzmetterdiń birneshe túrin alady. Mysaly, jedel járdem qyzmetin, sanıtarlyq avıasııany, áleýmettik mańyzy bar aýrýlarǵa em kórsetýdi, tótenshe jaǵdaıda kómek kórsetýdi jáne aldyn alý sharalaryna qatysty ekpelerdi óz mindetine alady.
Al ekinshi túri – mindetti áleýmettik saqtandyrý aıasynda qarjylandyrylatyn saqtandyrý. Bul negizgi saqtandyrýǵa kirmegen basqa da medısınalyq qyzmetter túrin qamtıtyn saqtandyrý bolady dep kózdelýde. Oǵan ambýlatorlyq-emhanalyq kómekter, aýrýhanada jatyp emdelý, joǵary tehnologııalyq kómekter kiredi. Saqtandyrýdyń osy túri mindetti saqtandyrý júıesine tirkelgen azamattar úshin qoljetimdi bolady. О́zin-ózi jumyspen qamtyp otyrǵan adamdarǵa 2020 jylǵa deıin ambýlatorlyq-emhanalyq qyzmetti bıýdjet esebinen tegin kórsetý de qarastyrylǵan. Sondaı-aq, zańǵa sáıkes azamattar jeke basyna arnalǵan, óz qarajaty negizinde nemese jumys berýshiniń qarajatyna jasalatyn saqtandyrý túrlerin de jasaı alady. MÁMS-dy engizýmen IJО́-den densaýlyq saqtaýǵa jumsalatyn jalpy shyǵyn paıyzy ósedi, bul medısınalyq qyzmetterdiń joǵary sapasyn jáne qoljetimdiligin qamtamasyz etýge kómektesedi. Qarjylandyrý kózderiniń ártaraptandyrylýy jáne qarjylandyrý mólsheriniń kóbeıýi EYDU elderiniń deńgeıine jetý boıynsha naqty is-árekettermen jalpy maqsattardy nyǵaıtýǵa múmkindik beredi.
Sonymen qatar, azamattardyń jeke shyǵyndary azaıady. Ádette, bul kórsetkish densaýlyq saqtaýdyń jalpy shyǵyndary boıynsha elimizde 35%-dan joǵary bolsa, al EYDU elderinde 20% deńgeıinde. Mundaı edáýir alshaqtyq sharýalardyń densaýlyq saqtaý isine jumsalatyn shyǵyndaryn tym kóbeıtedi deýge bolady. Degenmen, osyǵan deıin kórinis alyp kelgen dárigerlerge «rızashylyǵyn» bildirý úshin beriletin «beıresmı tólemder», medısınalyq kómekke óz qaltasynan tólenetin qarajattyń kemıtinin aıta ketken abzal.
– Al áleýmettik jaǵynan az qamtylǵandar úshin qandaı jaǵdaılar qarastyrylyp otyr?
– Memleket zańǵa sáıkes halyqtyń birneshe toptary úshin úlken jeńildikter jasaýda. Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory jarnasyn tóleýden azamattardyń 15 sanaty bosatylady, onyń ishinde 12-si – halyqtyń áleýmettik turǵydan osal toby. Iаǵnı, qorǵa salatyn qarajaty joq jandarǵa memleket aqsha tóleıdi. Mysaly, «Altyn alqa», «Kúmis alqa» ıegerleri, «Batyr Ana» ataǵyn alǵandar, sonymen qatar I jáne II dárejeli «Ana dańqy» ordenimen marapattalǵan kóp balaly analar men UOS ardagerleri jáne múgedekterge memleket tarapynan tólemder jasalady. Sonymen qatar, jumyssyz júkti áıelder men zeınetkerler jáne jumyssyz retinde tirkelgen, t.b. azamattarǵa da jeńildikter qarastyrylǵan.
Aıta ketý kerek, MÁMS aıasynda kórsetiletin medısınalyq kómektiń kólemi qorǵa tólenetin jarna kólemine táýeldi emes. Eń bastysy, jarna ýaqytyly ári únemi tólenip tursa bolǵany.
– О́zińiz aıtyp ótkendeı, damyǵan elderdiń birqatary qoldanatyn bul júıeniń bizdiń jas memleketimizdegi bolashaǵyn qalaı baǵamdap berer edińiz?
– Medısınalyq saqtandyrý júıesin engizbes buryn Búkilálemdik bank mamandaryn tarta otyryp, halyqaralyq tájirıbeniń egjeı-tegjeıli zerttelgenin aıtyp óteıin. Densaýlyq saqtaý júıesine medısınalyq saqtandyrý máselelerimen tikeleı aınalysqan táýelsiz halyqaralyq sarapshylar tartyldy. Elimizdegi MÁMS modeli klassıkalyq germandyq, Reseı Federasııasynyń, Lıtva jáne Batys Eýropa elderi – Slovakııa, Chehııa, Polsha modeli tájirıbesinde qurylǵan. Bul rette elimizdiń densaýlyq saqtaý salasyndaǵy tyń júıe dep qarastyrýǵa bolatyn medısınalyq saqtandyrýdyń keleshegi kemel deýge tolyq negiz bar. Osy arqyly bolashaqta sapaly medısınalyq kómektiń qoljetimdiligi artyp, halyq muqtajdyǵyna jaýap bere alatyndaı densaýlyq saqtaý júıesi qalyptasyp, densaýlyqty jaqsartý, ómir súrý uzaqtyǵyn ulǵaıtý sekildi máselelerdiń túıini aǵytylatyn bolady. Sonymen, medısınalyq kómekpen jan-jaqty qamtý jumystary qarqyndy damyp, tutyný mólsherin teńdestirýge múmkindik beretin qarjylyq turaqty densaýlyq saqtaý júıesi qalyptasatyn bolady.
– Medısınalyq saqtandyrýy bar azamattar jekemenshik aýrýhanalarǵa baryp emdele alady, bul rette memlekettik aýrýhana qyzmetteriniń de sapasy artyp, básekelestik ornaıdy delinedi.
– Durys aıtyp otyrsyz, osy júıe arqyly jekemenshik aýrýhanalar men memlekettik aýrýhanalar arasynda básekelestik ornaıtyny ras. Sebebi, medısınalyq saqtandyrýy bar azamat medısınalyq mekemeni tańdaı alady. Tek sol mekeme MÁMS júıesinde jumys jasaýy qajet. Osy arqyly jekemenshik aýrýhanalardyń qyzmet kórsetýi qalaı bolsa, ózine emdelýshilerdiń kelýi úshin memlekettik aýrýhanalar da qyzmet sapasyn arttyratyn bolady. Sebebi, medısınalyq saqtandyrýdyń arqasynda sol aýrýhanalarǵa qarjy túsedi. Bul úlken básekelestik jaǵdaılardy týǵyzady.
– Elimizdegi medısına salasyn damytý jáne turǵyndardyń densaýlyq saqtaýdaǵy múmkindikterin molaıtý maqsatynda jolǵa qoıylyp otyrǵan joǵarydaǵy júıe bizdiń elde buryn da alǵash qoldanysqa engizilmek bolǵan. Biraq... Budan birneshe jyl burynǵy sátsiz tájirıbeniń kóptiń kóńiline kúdik keltirip otyrǵanyn da jasyra almaımyz.
– Ol kezeńde kóptegen túıtkilder boldy. Ony osy kúngi júıemen salystyrýǵa bolmas. Sebebi, 1996-1998 jyldary medısınalyq saqtandyrý júıesi qyzmetin toqtatýdyń negizgi sebebi kiristerdi jınaýdyń jetkiliksiz deńgeıi edi. Medısınalyq saqtandyrý qorynyń óz mindetterin atqarýyna ekonomıkalyq daǵdarys kedergi bolǵanyn atap ótken jón.
Mysaly, sol kezeńderde kóptegen kásiporyndar úlken qaryzdary bolǵandyqtan saqtandyrý jarnalaryn tóleı almady, saqtandyrý tólemderine zattaı aqy tóleý júıesin qoldanýǵa májbúr boldy. Jáne jeke kásipkerler men óz-ózin qamtamasyz etýshilerdiń jarna tóleýge múmkindigi jetpedi. Sondaı-aq, jumyssyzdyqtyń ósýi jergilikti bıýdjetke aýyr tıdi. Jergilikti atqarýshy organdardyń belsendi emes halyq úshin tıisti jarna deńgeıin qamtamasyz etýge jaǵdaıy bolmady. Mine, osy sekildi birneshe faktorlar júıeniń jumysyn jandandyrýǵa kedergi boldy. Al búgingi tańdaǵy MÁMS júıesiniń taǵy bir ereksheligi – áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qorynyń qurylýynda. Onyń uıymdastyrý-quqyqtyq pishimi – kommersııalyq emes, ıaǵnı aksıonerlik qoǵam bolyp tabylady. Qordyń quryltaıshysy jáne jalǵyz aksıoneri Qazaqstan Úkimeti ekendigin eskerte keteıin.
Sonymen qatar, kóptiń kóńilindegi kúdikti seıiltý úshin aıtar bolsam, MÁMS júıesiniń qarjylyq turaqtylyǵyn qamtamasyz etetin birneshe tetikterdi ataýǵa bolady. Jańa aıtyp ótkenimdeı, birinshi kezekte ÁMSQ qyzmetiniń kommersııalyq emes sıpaty úlken mańyzǵa ıe. Sondaı-aq, qoldanystaǵy tájirıbege saı ÁMSQ-ǵa túsetin jarnalardy baqylaý isi Qarjy mınıstrligi Memlekettik kiris komıtetine júktelip otyr. Qordy basqarýǵa densaýlyq saqtaý salasynda jáne basqa da salalardaǵy bilikti sarapshylar tartylatyn bolady.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Elmıra MÁTIBAEVA,
«Egemen Qazaqstan»
Onyń tıimdiligi nede?
«Birinshi baılyq – densaýlyq» ekendigin búginde adamzat balasy jaqsy túsinedi. Adamnyń altynǵa aıyrbastamas qundylyǵy sanalatyn saýlyqtyń qadirin aýyrmaı turyp bilgenge ne jetsin? Bul rette aýyryp em izdegenshe, aýyrmaýdyń jolyn izdeýdiń uzaq ta salamatty ómir súrýge jaǵdaı jasaıtynyn eskersek, elimizde jańadan engizilip otyrǵan mindetti medısınalyq saqtandyrýdyń osy máselede mańyzy qandaı degen suraq týyndaıdy. Osyny bilmek bolyp «Ulttyq ǵylymı medısınalyq ortalyq» AQ Basqarma tóraǵasy Abaı BAIGENJINGE birneshe saýal qoıǵan edik.
– Abaı Qabataıuly, byltyr Parlament tarapynan «Mindetti áleýmettik saqtandyrý týraly» Zań maquldandy. Jalpy alǵanda, osy júıe jaıyna keńirek toqtalyp ótseńiz?
– Elimizdegi mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha Ult Jospary – bes ınstıtýttyq reformany júzege asyrý jónindegi «100 naqty qadamynyń» 80-qadamyna baılanysty jáne Densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń 2016-2020 jyldarǵa arnalǵan «Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda engizilip otyr. Medısınalyq saqtandyrý – halyqtyń densaýlyǵyn qorǵaý júıesi bolyp tabylady. Damyǵan elderdiń kópshiligi ony densaýlyq saqtaý salasynda qoldanyp, nátıjesin kórip otyr. О́zińiz qarańyz, arnaıy qorǵa jınalǵan qarajat esebinen tegin medısınalyq kómek alýǵa bolady.
Búgingi tańda basy aýyryp, baltyry syzdamaıtyn adam joq. Sondyqtan da densaýlyqqa qatysty máselelerdi aldyn ala oılastyrý qashanda oń nátıje bermek. Ár adam densaýlyǵy úshin ózi jaýapty, degenmen memleket bul máselede qarapaıym halyqqa kóptegen jaǵdaılardy, utymdy jáne jaqsy múmkindikterdi jasap otyr. Endigi jerde bul máselege memleket jáne jumys berýshi de belsendi aralaspaq.
Mysaly, saqtandyrý jarnalaryn azamattarǵa jumys berýshi mekemeler tólep otyrady, al jumyssyzdar men eńbekke jaramsyz adamdar úshin jarna memleketten aýdarylady. Sondaı-aq, eńbekker azamattar óz jalaqylarynan maqsatty salymdar aýdarady. Bul júıe halyqtyń barlyq toptary úshin medısınalyq jáne dári-dármektik kómektiń teń kólemi men sapasyn qamtamasyz etedi.
Al ony júrgizý kezeńderine toqtalar bolsaq, mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesi elimizde 2017-2024 jyldar aralyǵynda birtindep engiziledi dep kútilýde. 2017 jyldan bastap memleket, jumys berýshiler jáne ózin-ózi jumyspen qamtyǵan azamattar Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qoryna jarna tóleýdi bastaıdy. Erekshe sanattaǵy azamattar úshin memleket tóleıtin jarnanyń mólsherlemesi 2024 jylǵa qaraı ortasha aılyq eńbekaqynyń 7%-yn quraıtyn bolady. Ol bastapqyda 4%-ben bastalsa, odan arǵy jyly 5%-ǵa ulǵaımaq. Al jumys berýshiler jarnasy mólsherlemesiniń jalpy kólemi alǵashqyda 2%-dy qurasa, 2020 jyly 5%-ǵa artatyn bolady. Bul rette 2020 jylǵa qaraı kirisiniń 7%-yn qorǵa aýdaryp otyratyndar ózin-ózi jumyspen qamtyǵan azamattar bolmaq.
– Bul júıe qarapaıym halyqqa ne beredi?
– Mindetti medısınalyq saqtandyrýdy ekige bólip qarastyrar bolsaq, onyń birinshisi – negizgi saqtandyrý túri. Bul saqtandyrý túrine memlekettik bıýdjetten tegin kórsetiletin medısınalyq qyzmetter kiredi. Ol elimizdiń barlyq azamattaryna qoljetimdi bolady. Memleket óz mindetine medısınalyq qyzmetterdiń birneshe túrin alady. Mysaly, jedel járdem qyzmetin, sanıtarlyq avıasııany, áleýmettik mańyzy bar aýrýlarǵa em kórsetýdi, tótenshe jaǵdaıda kómek kórsetýdi jáne aldyn alý sharalaryna qatysty ekpelerdi óz mindetine alady.
Al ekinshi túri – mindetti áleýmettik saqtandyrý aıasynda qarjylandyrylatyn saqtandyrý. Bul negizgi saqtandyrýǵa kirmegen basqa da medısınalyq qyzmetter túrin qamtıtyn saqtandyrý bolady dep kózdelýde. Oǵan ambýlatorlyq-emhanalyq kómekter, aýrýhanada jatyp emdelý, joǵary tehnologııalyq kómekter kiredi. Saqtandyrýdyń osy túri mindetti saqtandyrý júıesine tirkelgen azamattar úshin qoljetimdi bolady. О́zin-ózi jumyspen qamtyp otyrǵan adamdarǵa 2020 jylǵa deıin ambýlatorlyq-emhanalyq qyzmetti bıýdjet esebinen tegin kórsetý de qarastyrylǵan. Sondaı-aq, zańǵa sáıkes azamattar jeke basyna arnalǵan, óz qarajaty negizinde nemese jumys berýshiniń qarajatyna jasalatyn saqtandyrý túrlerin de jasaı alady. MÁMS-dy engizýmen IJО́-den densaýlyq saqtaýǵa jumsalatyn jalpy shyǵyn paıyzy ósedi, bul medısınalyq qyzmetterdiń joǵary sapasyn jáne qoljetimdiligin qamtamasyz etýge kómektesedi. Qarjylandyrý kózderiniń ártaraptandyrylýy jáne qarjylandyrý mólsheriniń kóbeıýi EYDU elderiniń deńgeıine jetý boıynsha naqty is-árekettermen jalpy maqsattardy nyǵaıtýǵa múmkindik beredi.
Sonymen qatar, azamattardyń jeke shyǵyndary azaıady. Ádette, bul kórsetkish densaýlyq saqtaýdyń jalpy shyǵyndary boıynsha elimizde 35%-dan joǵary bolsa, al EYDU elderinde 20% deńgeıinde. Mundaı edáýir alshaqtyq sharýalardyń densaýlyq saqtaý isine jumsalatyn shyǵyndaryn tym kóbeıtedi deýge bolady. Degenmen, osyǵan deıin kórinis alyp kelgen dárigerlerge «rızashylyǵyn» bildirý úshin beriletin «beıresmı tólemder», medısınalyq kómekke óz qaltasynan tólenetin qarajattyń kemıtinin aıta ketken abzal.
– Al áleýmettik jaǵynan az qamtylǵandar úshin qandaı jaǵdaılar qarastyrylyp otyr?
– Memleket zańǵa sáıkes halyqtyń birneshe toptary úshin úlken jeńildikter jasaýda. Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory jarnasyn tóleýden azamattardyń 15 sanaty bosatylady, onyń ishinde 12-si – halyqtyń áleýmettik turǵydan osal toby. Iаǵnı, qorǵa salatyn qarajaty joq jandarǵa memleket aqsha tóleıdi. Mysaly, «Altyn alqa», «Kúmis alqa» ıegerleri, «Batyr Ana» ataǵyn alǵandar, sonymen qatar I jáne II dárejeli «Ana dańqy» ordenimen marapattalǵan kóp balaly analar men UOS ardagerleri jáne múgedekterge memleket tarapynan tólemder jasalady. Sonymen qatar, jumyssyz júkti áıelder men zeınetkerler jáne jumyssyz retinde tirkelgen, t.b. azamattarǵa da jeńildikter qarastyrylǵan.
Aıta ketý kerek, MÁMS aıasynda kórsetiletin medısınalyq kómektiń kólemi qorǵa tólenetin jarna kólemine táýeldi emes. Eń bastysy, jarna ýaqytyly ári únemi tólenip tursa bolǵany.
– О́zińiz aıtyp ótkendeı, damyǵan elderdiń birqatary qoldanatyn bul júıeniń bizdiń jas memleketimizdegi bolashaǵyn qalaı baǵamdap berer edińiz?
– Medısınalyq saqtandyrý júıesin engizbes buryn Búkilálemdik bank mamandaryn tarta otyryp, halyqaralyq tájirıbeniń egjeı-tegjeıli zerttelgenin aıtyp óteıin. Densaýlyq saqtaý júıesine medısınalyq saqtandyrý máselelerimen tikeleı aınalysqan táýelsiz halyqaralyq sarapshylar tartyldy. Elimizdegi MÁMS modeli klassıkalyq germandyq, Reseı Federasııasynyń, Lıtva jáne Batys Eýropa elderi – Slovakııa, Chehııa, Polsha modeli tájirıbesinde qurylǵan. Bul rette elimizdiń densaýlyq saqtaý salasyndaǵy tyń júıe dep qarastyrýǵa bolatyn medısınalyq saqtandyrýdyń keleshegi kemel deýge tolyq negiz bar. Osy arqyly bolashaqta sapaly medısınalyq kómektiń qoljetimdiligi artyp, halyq muqtajdyǵyna jaýap bere alatyndaı densaýlyq saqtaý júıesi qalyptasyp, densaýlyqty jaqsartý, ómir súrý uzaqtyǵyn ulǵaıtý sekildi máselelerdiń túıini aǵytylatyn bolady. Sonymen, medısınalyq kómekpen jan-jaqty qamtý jumystary qarqyndy damyp, tutyný mólsherin teńdestirýge múmkindik beretin qarjylyq turaqty densaýlyq saqtaý júıesi qalyptasatyn bolady.
– Medısınalyq saqtandyrýy bar azamattar jekemenshik aýrýhanalarǵa baryp emdele alady, bul rette memlekettik aýrýhana qyzmetteriniń de sapasy artyp, básekelestik ornaıdy delinedi.
– Durys aıtyp otyrsyz, osy júıe arqyly jekemenshik aýrýhanalar men memlekettik aýrýhanalar arasynda básekelestik ornaıtyny ras. Sebebi, medısınalyq saqtandyrýy bar azamat medısınalyq mekemeni tańdaı alady. Tek sol mekeme MÁMS júıesinde jumys jasaýy qajet. Osy arqyly jekemenshik aýrýhanalardyń qyzmet kórsetýi qalaı bolsa, ózine emdelýshilerdiń kelýi úshin memlekettik aýrýhanalar da qyzmet sapasyn arttyratyn bolady. Sebebi, medısınalyq saqtandyrýdyń arqasynda sol aýrýhanalarǵa qarjy túsedi. Bul úlken básekelestik jaǵdaılardy týǵyzady.
– Elimizdegi medısına salasyn damytý jáne turǵyndardyń densaýlyq saqtaýdaǵy múmkindikterin molaıtý maqsatynda jolǵa qoıylyp otyrǵan joǵarydaǵy júıe bizdiń elde buryn da alǵash qoldanysqa engizilmek bolǵan. Biraq... Budan birneshe jyl burynǵy sátsiz tájirıbeniń kóptiń kóńiline kúdik keltirip otyrǵanyn da jasyra almaımyz.
– Ol kezeńde kóptegen túıtkilder boldy. Ony osy kúngi júıemen salystyrýǵa bolmas. Sebebi, 1996-1998 jyldary medısınalyq saqtandyrý júıesi qyzmetin toqtatýdyń negizgi sebebi kiristerdi jınaýdyń jetkiliksiz deńgeıi edi. Medısınalyq saqtandyrý qorynyń óz mindetterin atqarýyna ekonomıkalyq daǵdarys kedergi bolǵanyn atap ótken jón.
Mysaly, sol kezeńderde kóptegen kásiporyndar úlken qaryzdary bolǵandyqtan saqtandyrý jarnalaryn tóleı almady, saqtandyrý tólemderine zattaı aqy tóleý júıesin qoldanýǵa májbúr boldy. Jáne jeke kásipkerler men óz-ózin qamtamasyz etýshilerdiń jarna tóleýge múmkindigi jetpedi. Sondaı-aq, jumyssyzdyqtyń ósýi jergilikti bıýdjetke aýyr tıdi. Jergilikti atqarýshy organdardyń belsendi emes halyq úshin tıisti jarna deńgeıin qamtamasyz etýge jaǵdaıy bolmady. Mine, osy sekildi birneshe faktorlar júıeniń jumysyn jandandyrýǵa kedergi boldy. Al búgingi tańdaǵy MÁMS júıesiniń taǵy bir ereksheligi – áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qorynyń qurylýynda. Onyń uıymdastyrý-quqyqtyq pishimi – kommersııalyq emes, ıaǵnı aksıonerlik qoǵam bolyp tabylady. Qordyń quryltaıshysy jáne jalǵyz aksıoneri Qazaqstan Úkimeti ekendigin eskerte keteıin.
Sonymen qatar, kóptiń kóńilindegi kúdikti seıiltý úshin aıtar bolsam, MÁMS júıesiniń qarjylyq turaqtylyǵyn qamtamasyz etetin birneshe tetikterdi ataýǵa bolady. Jańa aıtyp ótkenimdeı, birinshi kezekte ÁMSQ qyzmetiniń kommersııalyq emes sıpaty úlken mańyzǵa ıe. Sondaı-aq, qoldanystaǵy tájirıbege saı ÁMSQ-ǵa túsetin jarnalardy baqylaý isi Qarjy mınıstrligi Memlekettik kiris komıtetine júktelip otyr. Qordy basqarýǵa densaýlyq saqtaý salasynda jáne basqa da salalardaǵy bilikti sarapshylar tartylatyn bolady.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Elmıra MÁTIBAEVA,
«Egemen Qazaqstan»
Sońǵy jańalyqtar
Astanada bir kóshede kólik qozǵalysy ishinara shekteledi
Elorda • Keshe
Almaty oblysynda 73 maıdangerdiń esimi kóshelerge berilgen
О́shpes dańq • Keshe
Orlov shahtasynda jumysshy qaza tapty
Oqıǵa • Keshe
Aıda Balaeva elorda mektebindegi TopIQ Smart Class múmkindikterimen tanysty
Tehnologııa • Keshe
Prezıdent birqatar zańǵa qol qoıdy
Prezıdent • Keshe
Týǵan jer qurmetinen qanattanyp…
Ádebıet • Keshe
Robototehnıka dodasy: Qazaqstan oqýshylary eki birdeı basty marapatqa ıe boldy
Tehnologııa • Keshe
Memleket basshysy men Izraıl Prezıdenti shaǵyn quramda kelissóz júrgizdi
Prezıdent • Keshe
1 shildeden bastap ıpoteka kimderge berilmeıdi?
Ipoteka • Keshe
