Árkimniń baqyty eńbekte

Buqaralyq aqparat qural­dary ókilderimen bir kezdesýde Prezıdent Nursultan Nazarbaev álemdik daǵ­d­arys jaǵdaıynda bizdiń elimiz­diń ege­men­digin nyǵaıtý úshin árbir qazaqstan­dyq­tyń eńbektený qajettiligine erek­she kóńil bóldi. «Eńbek – eń bastysy. Biz eńbekshi elmiz... Adam ózin, óz ot­basyn qamtamasyz etý úshin eńbek etedi», degen edi Nursultan Ábish­uly. Prezıdent Qazaqstan halqyna «Qazaqstan jańa jahandyq naqty ahýalda: ósý, reformalar, damý» atty Joldaýynda: «HHI ǵasyrda qoǵam­nyń barlyq salalaryn úzdiksiz jań­ǵyrtý damýdyń basty faktoryna aınalyp otyr, sol úshin jumysshy maman­dyqtaryna shaqyramyn» dep atap ótti. Ekonomıkalyq, áleýmettik sala­nyń qaısysy da mańdaı terin súrt­kizgen eńbeksiz damymaıdy. Bul maǵyna­da Nursultan Nazarbaevtyń ómir joly biregeı jáne ol jastar úshin maman­dyqty durys tańdaýyna tamasha úlgi bolyp tabylady. Osy baǵyttaǵy jumystyń jetki­lik­sizdigi bizdiń oblysymyzdyń zań­ger­ler men ekonomısterdi «qaıta óndi­rýge» ákelip soqty. Biraq, qazir jaǵ­daı ózgerip keledi. Degenmen, Prezı­dent aıtqan Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamynyń ıdeıalaryn iske asyrý jáne jastarǵa uǵyndyrý, olardy kásibı baǵdarlaý baǵytynda alda pedagogıka qoǵamdastyqtary atqarar orasan zor is kútip tur. Isti neden bastaý kerek? Eńbeksúıgishtikke tárbıeleý­de zaıyrly bilim berý júıesiniń bir­týar uıymdastyrýshysy, pedagog, ádisker, alǵashqy oqýlyqtar avtory Ybyraı Altynsarınniń ómiri men shyǵarmashylyǵy úlgi der edim. Onyń «Jomart adam», «Qalaı baı bolýǵa bolady», «Qypshaq Seıitqul», «Bilimniń paıdasy», «Ákesi men balasy», «О́rmekshi, qumyrsqa jáne qarlyǵash», «Baı balasy men jarly balasy» sııaqty balalarǵa arnal­ǵan ertegileri, áńgimeleri oqýshy­lardy bastaýysh synyptardan bas­tap adal eńbekke baýlýda búginge deıin mańyzdylyǵyn joıǵan joq. Altynsarın ár áńgimesinde shynaıy eńbekti dáripteıdi. «Aldaǵy ýaqytta da esińde bolsyn jáne umytpa, eger de jeńil eńbekti aýyr dep esepteseń, onda asa aýyr jumyspen kezdesesiń, eger de shaǵynǵa rıza bolmasań, onda úlkennen aıyrylasyń», «Eńbek etpegen birde-bir tiri jan joq, seni Qudaı bos sandalý úshin jaratqan joq. Eńbekke úırený kerek» degen sekildi balalarǵa óte túsinikti jáne qanatty sózge aınalyp ketken tirkesterdi onyń shyǵarmalarynan jıi kezdestirýge bolady. Ybyraı Altynsarın bizdiń elimiz­degi kásibı bilim berýdiń negizin qalady. Ol patsha ókimetiniń tıisti oryndaryna kóptegen ótinishter jazǵan. Sol taban­dylyǵynyń arqasynda 1883 jylǵy 15 qarashada Torǵaıda baltashy-ustalyq isi men qyzdarǵa is úıretetin birinshi qolóner ýchılıshesin ashýǵa múmkindik týdy. Kóptegen 2-shi synyptyq ýchılıshelerde baqsha ósirýshilik, baǵbandyqqa, maı shaıqaý kásibine úıretetin bólimshe qurdy. Ol jumys isteýge, barlyq jańa nár­selerdi qabyldaýǵa asyq edi. Ybyraı Altynsarın ózimen qa­rym-qatynasta bolǵan, sóılesken, ony qor­shaǵan barlyq pedagogtar úshin eńbekqorlyqtyń úlgi­sindeı edi. Shyǵystanýshy, professor N.I.Ilmınskııdiń Ybyraı týraly: «...durys jáne adal adam, aqyldy, adal, bilimqumar jáne súıkimdi», dep jazýy onyń eńbegine súısingendikten bolatyn. Ol óte kóp jumys isteıtin. Aǵartýshynyń pedagog A.A.Mozohınge jazǵan haty: «Jazyp otyryp men uıyq­taımyn. Kózderim jumylyp ketýde, túni boıy uıyqtaǵan joq­pyn. Hattyń beıberekettigi úshin keshir», degen sózdermen aıaqtalady. V.V.Katarın­skıı­ge jazǵan bir hatynda: «Kóp jazý­ǵa kúshim joq, qolym sharshady», dep jazýy onyń jankeshtiligin baıan­da­ǵandaı. 1888 jyly 5 qarashada Ybyraı Altynsarın A.A.Mozohınge: «Men óte jıi syrqattanýdamyn, áli kúnge deıin men ózimniń bolashaq taǵ­dyrymdy jáne otbasymnyń taǵdyryn oılaǵan emespin, osy týraly oılaǵan jón shyǵar», dep jazady. Ybyraıdyń balalarǵa arnaǵan kitap­taryn, onyń oqýlyqtaryn oqyp, bilim nárine sýsyndaǵan talaı urpaq eńbektiń arqasynda ǵana adamnyń óz maqsatyna jetetinin, bolashaqtyń nurly bolatynyn túısinip ósti. Olardyń arasynda Ahmet Baıtursynovtan bas­tap halqymyzdyń talaı birtýarlary ósip-jetildi. Olardyń barlyǵy da tek eńbekti pir tutty. Qazaqstanda da Jalpyǵa birdeı Eńbek Qoǵamy saltanat qurǵanda ǵana Táýelsizdiktiń irgesi myqtala túsedi. Kásibı mamandar barda astyqtyń altyn taýlary kóbeıedi, qurylys úıleri bıikteıdi, óndiris, aýyl sharýashylyǵy, ómirdiń barlyq salasy jandana túsedi. Eńbek etken adamnyń rýhanı jan dúnıesi de taza, rýhy myqty bolady. Álemniń bar baqyty eńbekte, baqytqa kenelýdiń basqa joly joq, ony bizdiń balalar bilýi tıis. Marıonella SLESAR, pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty QOSTANAI