Elorda: áleýmet jáne áleýet

Kedeılerin jebep, kemtarlaryna shynaıy qamqorlyq kórsetý qazaq halqy úshin adamı paryzdyń basty belgisi sanalady. Álemdik órkenıettilik uǵymynda bul tolyqqandy memlekettiliktiń belgisi bolyp tabylady. Táýelsiz Qazaqstan jyldan-jylǵa ekonomıkasy artyp, áleýeti nyǵaıǵan saıyn osy bir dástúrli qaǵıdaǵa basymdyq berip, qoǵamymyzdyń az qamtamasyz etilgen toptaryna áleýmettik qamqorlyq jasaýdy júıeli túrde memlekettik deńgeıde júzege asyryp keledi. Bul rette elimizdiń bas qalasynda da jasalyp jatqan izgi qadamdar men ıgi ister barshylyq. Áleýmettik salada atqarylyp jatqan sharalarmen jan-jaqty tanysý maqsatynda Astana qalasy jumyspen qamtý, eńbek jáne áleýmettik qorǵaý basqarmasynyń basshysy Ermek OSPANOVTY áńgimege tartqan edik. – Ermek Sabyrbekuly, Astana qala­synda turǵyndardy áleýmettik qorǵaý jáne kedeıshilikti joıý maqsatynda qandaı jumystar atqarylýda? Az qam­tamasyz etilgen toptardy qoldaý jóninde qandaı baǵdarlamalar jumys isteıdi? – Astana qalasynyń jumyspen qamtý, eńbek jáne áleýmettik qorǵaý basqarmasy qyzmetiniń basty maqsaty – azamattardyń ál-aýqatyn, ómir súrý deńgeıin arttyrý, elordalyqtardy áleýmettik qamtamasyz etýdiń tıimdi de pármendi júıesin jasaý. Bul turǵyda egemen elimizde turǵyndardyń az qamtamasyz etilgen toptaryn qoldaýda «Memlekettik ataýly áleýmettik kómek», «18 jasqa deıingi balalarǵa arnalǵan mem­lekettik járdemaqy» jáne «Turǵyn úı kómegi» sııaqty ataýly kómekteri jumys is­teıdi. «Mem­lekettik ataýly áleýmettik kómek týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna sáıkes jan basyna shaqqandaǵy ortasha tabysy kedeılik sheginen tómen Astana qalasynda tirkelgen jáne turaqty turatyn az qamtylǵan otbasylaryna ataýly áleýmettik kómek taǵaıyndalady. Adamǵa (otbasyna) ataýly áleýmettik kómektiń mól­sheri jan basyna shaqqandaǵy ortasha tabys otbasynyń árbir múshesine eseptelgen kedeılik sheginiń belgilengen aıyrmasy túrinde esepteledi. «Balaly otbasylarǵa beriletin mem­lekettik járdemaqylar týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyn iske asyrý sheń­berinde 18 jasqa deıingi balalarǵa arnalǵan memlekettik járdemaqy otbasynyń asy­raýyndaǵy 18 jasqa deıingi ár balaǵa azyq-túlik sebetiniń qunynan tómen tabysy bar otbasylarǵa 1 aılyq eseptik kórsetkish mól­sherinde taǵaıyndalady. Turǵyn úı járdemaqysy, eger turǵyn úıdi ustaýǵa, tutynylǵan kommýnaldyq qyzmetterge jáne baılanys qyzmetterine aqy tóleýge jum­salǵan shyǵyndar otbasynyń aldyndaǵy toqsandaǵy ortasha aılyq jıyntyq kirisiniń 8 paıyzynan asyp ketse ǵana tólenedi. «100 naqty qadam» Ult Josparynyń 84-shi qadamy talaptary sheńberinde ataý­ly áleýmettik kómek tıimdiligin kóterý maqsatynda halyqty áleýmettik qorǵaý júıesin jandandyrý úshin 2015 jyldyń qyrkúıek aıynan bastap «О́rleý» qanat­qaqty jobasy sheńberinde shartty aqshalaı kómekti (budan ári – ShAK) usyný boıynsha jumystar júrgizilýde. Shartty aqshalaı kómek jan basyna shaqqandaǵy ortasha aılyq tabysy eń tómengi kúnkóris deńgeıiniń (2016 jyldyń II toqsanynda – 13735 teńge) 60 paıyzynan tómen otbasylarǵa tólenedi. Bul rette járdem alýshylar arnaýly áleý­­­mettik kelisimshartqa sáıkes jobaǵa qa­tysýǵa mindetti. Osyndaı kelisimdi ja­sa­ǵannan keıin jobaǵa qatysýshy ýa­qytsha qosymsha járdemaqynyń ornyna jumysqa ornalasýǵa, onyń ishinde jastar tájirıbesine, áleýmettik jumys oryndaryna, qajet bolǵan jaǵdaıda basqa da ma­mandyqtarǵa qaıta oqytý kýrstaryna barýy kerek. Iаǵnı barlyq múmkindikterdi tolyq paıdalana otyryp, oz otbasyn ómir súrýdiń sapaly deńgeıine shyǵarýǵa mindetti. 2015 jyldyń qyrkúıek aıynan bastap jeltoqsanǵa deıin ShAK-pen 15 otbasy, onyń ishinde 74 adam qamtyldy. Aǵymdaǵy jyldyń 1 shildesine 99 adamǵa shartty aqshalaı kómek berildi. Taǵy bir atap kórsetetin másele, 2015 jyldyń sáýirinen bastap 540 kerýert-orynǵa arnalǵan qarttarǵa, múgedekterge jáne múgedek bala­­larǵa arnalǵan Ońaltý ortalyǵy qyzmet kórsete bastady. Ortalyq Shýche-Býrabaı kýrortty aımaǵynda Qatarkól kóliniń jaǵasynda ekologııalyq taza orman alqabynda ornalasqan. Elordada 2015 jyldyń qazan aıynan bastap alǵash ret jasy boıynsha zeınetker azamattarǵa joldama qunynyń 35 paıy­zyn tóleý jáne eń tómengi zeınetaqy alýshylar ishinen jasy boıynsha zeınetke shyqqandarǵa joldama qunynyń 25 paıyzyn tóleý arqyly shıpajaılyq-kýrorttyq emdelý qyzmetteri usynylady. Nátıjesinde ótken jyly sanatorıı-kýrorttyq emdelýmen 2851 adam, onyń ishinde 808 zeınetker, 116 tyl eńbekkerleri, 19 Uly Otan soǵysynyń ardagerleri jáne oǵan teńestirilgen tulǵalar jáne 270 múmkindigi shekteýli tulǵalar qamtyldy. Aǵymdaǵy jyldyń basynan sanatorıı-kýrorttyq emdelýmen 1124 adam, onyń ishinde 602 zeınetker, 50 Uly Otan soǵysynyń ardagerleri jáne oǵan teńestirilgen tulǵalar jáne 472 múmkindigi shekteýli tulǵalar shıpajaı­lyq-kýrorttyq emdelý joldamalaryn aldy. Budan basqa, Astana qalasy máslıhatynyń 2014 jylǵy 27 maýsymdaǵy sheshimimen bekitilgen Astana qalasynyń muqtaj aza­mattarynyń jekelegen sanattaryna qala­lyq baǵyttaǵy jolaýshylar kóliginde jol júrýge tólem tóleýden bosatý túrindegi áleý­mettik kómek kórsetý tártibi engizildi. Sóıtip, qalalyq baǵyttaǵy jolaýshylar kóliginde tegin jol júrý túrindegi áleý­mettik kómek azamattardyń myna sanattaryna: – 68 myńnan astam zeınetkerlerge jáne asyraýshysynan aıyrylý jaǵdaıy bo­ıyn­sha memlekettik áleýmettik járdemaqy alýshylarǵa, 4 myńnan astam kópbalaly ana­larǵa; 7 myńnan astam kópbalaly ot­basylarǵa; 20 myńnan astam múgedekterge kórsetiledi. Qazirgi tańda elordada 162 Uly Otan soǵysynyń ardagerleri turady, onyń ishinde 124 Uly Otan soǵysyna qatysýshylar jáne 38 Uly Otan soǵysynyń múgedekteri bar. Astana qalasy máslıhatynyń 2014 jylǵy 27 maýsymdaǵy sheshimimen Asta­na qalasynda áleýmettik kómek kórsetý, onyń mólsherlerin belgileý jáne muqtaj azamattardyń jekelegen sanattarynyń tizbesin aıqyndaý qaǵıdasyna sáıkes, 2016 jyly Uly Otan soǵysynyń ardagerlerine jáne solarǵa teńestirilgen tulǵalarǵa jal­­py kólemi 500 mln. teńgeden astam áleý­­­­mettik kómek karastyryldy, onyń ishinde 9 mamyrda Jeńis kúnine oraı 167 Uly Otan soǵysynyń qatysýshylary men múgedekterine 1 mıllıon teńgeden bir jolǵy aqshalaı kómek kórsetildi. – Qalamyzdaǵy az qamtamasyz etilgen turǵyndarǵa ataýly áleýmettik kómek kór­setý jaıy qalaı? – «Memlekettik ataýly áleýmettik kómek týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna sáıkes Astana qalasynda tirkelgen jáne turaqty turyp jatqan, jan basyna shaqqandaǵy ortasha tabystary kedeılik sheginen tómen, tabysy az azamattarǵa áleýmettik kómek kórsetiledi. Azamattarǵa (otbasyna) ataýly áleýmettik kómek jan basyna shaqqandaǵy ortasha tabysy kedeılik sheginen tómen bolǵan jaǵdaıda otbasynyń árbir múshesine tólenedi. Aǵymdaǵy jyldyń basynan ataýly áleýmettik kómek  alýshylar sany 883 adamdy qurady. Ta­bystary azyq-túlik sebeti qunynan tómen otbasylarynda tárbıelenýshi 18 jasqa deıingi balalarǵa 1 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde memlekettik járdemaqy taǵaıyn­dalady. Aǵymdaǵy jyldyń basynan mem­lekettik balalar járdemaqysy 2513 balaǵa tólendi. – Elordada jumyssyzdar sany qalaı anyqtalady jáne qazir qansha jumyssyz adam tirkelgen? – Jumyssyzdyqqa qarsy kúres boıynsha belsendi sharalardy qoldaný jumyssyz­dyq deńgeıin tómendetýge múmkindik berdi. 2016 jyldyń I toqsanynda jumyssyzdyq deńgeıi 4,7 paıyzdy qurady (2015 jyldyń sáıkes kezeńinde bul kórsetkish – 5,1 paıyz, 2010 jyly – 6,3 paıyz bolǵan. Astana qala­synda jumyssyzdyq deń­geıi elimizdiń basqa óńirlerimen salys­tyr­ǵanda eń tómengi dárejede. Elordanyń eńbek naryǵynyń jaǵdaıyn turaqtandyrý sheńberinde «2016 jylǵa arnalǵan Astana qalasynyń halyqty ju­myspen qamtýǵa járdemdesýdiń keshendi jospary» bekitilgen. Keshendi jospardyń negizinde jumyssyzdardy, onyń ishinde halyqtyń nysanaly toptaryn jumyspen qamtý boıynsha jan-jaqty sharalar qa­rastyrylǵan. Bas qalamyzda jyl basynan 6990 adam jumys izdep suranys ja­saǵan, olardyń 4105-i jumyssyz azamattar. Ju­myssyzdyqtan áleýmettik qor­ǵaý sharalarmen 5329 adam qamtylǵan. Suranys jasaǵan azamattarǵa jumysqa ornalasý, qoǵamdyq jumystarǵa qatysý, kásibı daıarlaý kýrs­tarynan ótý, áleýmettik ju­mys oryndary men oqý oryndarynyń túlekterine jastar praktıkasyna qatysý usynyldy. – «Jol kartasy» aıasynda qalada ju­­­mysqa ornalasqandar qansha? Kásip­tik daıar­­­lyq jáne qaıta daıarlaý jaıy qalaı? – Elordalyqtardy jumyspen qamtama­syz etýdi jaqsartý maqsatynda «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy iske asyrylýda. Aǵymdaǵy jyly baǵdarlama eki baǵyt boıynsha júzege asyrylady: «Infraqurylymdy jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyqty damytý esebinen jumyspen qamtýdy qamtamasyz etý» jáne «Jumys berýshiniń qajettiligi sheń­berinde oqytý jáne qonys aýdarý arqyly jumysqa ornalasýǵa járdemdesý». Baǵdarlamanyń «Infraqurylymdy jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyqty damytý esebinen jumyspen qamtýdy qam­tamasyz etý» atty birinshi baǵyty boıynsha 55 jobany iske asyrý (11 bilim berý, 1 dene tárbıesi jáne sport, 20 densaýlyq saqtaý, 14 mádenıet jáne 4 áleýmettik qamtamasyz etý, 5 avtomobıl joldary obektileri) josparlanǵan. Atalǵan jobalardy iske asyrýda 1133 jańa jumys oryndary ashylady. Jumyspen qamtý ortalyǵynyń joldamasy boıynsha 577 adam jumysqa ornalasady. «Jumys berýshiniń qajettiligi sheńberinde oqytý jáne qonys aýdarý arqyly jumysqa ornalasýǵa járdemdesý» atty úshinshi baǵyty sheńberinde 811 qatysýshylar (kásibı daıarlaý – 211 adam, áleýmettik jumys oryndary – 100 adam jáne jastar praktıkasy – 500 adam) qamtylady. – Ermek Sabyrbekuly, endi áleýmettik jumys oryndary jáne qoǵamdyq jumys oryndary jóninde túsinik berip ótseńiz? – Áleýmettik jumys oryndaryn jumys berýshiler qurady, olardy ashý kezinde turaqty jumys oryndaryna arnalǵan bos oryndar paıdalanylmaıdy jáne olar aýyr jumystarda, zııandy jáne qaýipti eńbek jaǵdaılary bar óndiristerde ashylmaıdy. Áleýmettik jumys oryndary jumyssyzdar úshin arnaıy ashylady, mundaı jumys oryndaryna qabyldaýda, jetim balalar men ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalarǵa, zeınetkerlik jas al­dyn­daǵy adamdarǵa, múgedekterge, bas bostandyǵynan aıyrý oryndarynan bosatylǵan jáne májbúrlep emdeýden ótken adamdarǵa, probasııa qyzmetiniń esebinde turǵan adamdarǵa, oralmandarǵa, kámeletke tolmaǵan balalardy tárbıe­lep otyrǵan jalǵyzilikti, kópbalaly ata-ana­larǵa, jeti jasqa deıingi balany, mú­gedek balany, birinshi jáne ekinshi toptaǵy múgedekterdi baǵyp-kútýdi júzege asyratyn adamdarǵa, terrorızm aktisiniń ná­tıjesinde zardap shekken adamdar jáne onyń jolyn kesýge qatysqan adamdarǵa basymdyq beriledi. Aǵymdaǵy jyldyń basynan qalamyzda 101 adamǵa áleýmettik jumys orynda­ry­na joldama berildi. Qoǵamdyq jumys­tar bıýdjet qarajaty sheginde jáne ju­mys berýshilerdiń tapsyrystary bo­ıyn­sha olardyń qarajaty esebinen qar­jylandyrylady. Qoǵamdyq jumystarǵa qatysýǵa jumyssyzdardyń, jazǵy demalys kezeńinde stýdentterdiń jáne jalpy bilim beretin mektepterdiń joǵary synyp oqýshylarynyń, óndiristiń toqtap tu­rýyna baılanysty jumyspen qamtamasyz etilmegen adamdardyń quqy bar. Jyl basynan beri osyndaı 1079 jumyssyz adam qoǵamdyq jumysqa tartyldy. – Áńgimeńizge rahmet.  Áńgimelesken Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan»