Asyl sóz arnasy

  Qazaq halqynyń birneshe myńdaǵan jyldarda birtindep qalyptasyp, damý úrdisterinen ótip, búgingi kúnge jetken sóz ónerin, dálirek aıtqanda, folklorlyq muralaryn qamtyǵan «Babalar sózi» 100 tomdyq serııasynyń jaryqqa shyǵyp, onyń 2014 jyly Germanııa Federatıvtik Respýblıkasynyń Maındaǵy Frankfýrt  kitap kórmesine qoıylýy dúnıejúzi mádenıetindegi iri qubylystardyń biri retinde qabyldandy. Álem elderinde araǵa ǵasyrlar salǵan uzaq izdenister men zertteýlerden keıin folklorlyq shyǵarmalaryn 100 tom etip bastyrǵan memleketter bar shyǵar, biraq bar-joǵy 9 jylda kólemi 2600 baspa tabaqty quraıtyn  jınaqtar toptamasyn júıeli ári sapaly deńgeıde jarııalaǵan jaǵdaı bolmaǵany anyq. Sońǵy  jyldardaǵy otandyq, alys-jaqyn shetel oqymystylarynyń pikirlerine qaraǵanda, «Babalar sózi» kóptomdyǵy, eń aldymen,  qazaqtyń rýhanı qazynasy bolyp sanalǵanymen, keń maǵynasynda Eýrazııa aýmaǵynda tamyrlas jatqan búkil túrki halyqtarynyń ortaq mu­rasy bolyp ta tabylady, sondaı-aq, barsha musylman qaýymynyń, onyń aıasynan shyǵyp jalpyadamzattyq qundylyqtardyń aldyńǵy  qatarynan oryn alady.  Sebebi, osy jınaqtarǵa engen keıbir epostyq jyrlardyń, halyq prozasynyń, ǵuryptyq folklordyń, shaǵyn janrlardyń, t.b. túrki halyqtarynyń folklorynda ulttyq nusqalary men versııalary kezdesedi. Bul – túrki jurtynyń túbi bir ekendigin aıǵaqtaıdy. Shyǵys sıýjetimen nazıralyq úlgide HIH ǵasyrdyń ekinshi jartysy men HH ǵasyrdyń bas kezinde dúnıe­ge kelgen dastandardyń, ásirese, olardyń hıkaıalyq, dinı janrlardaǵy túrleriniń erekshe beleń alýy – tarıhymyzdyń mádenı soqpaqtary Shyǵys elderimen tyǵyz baılanysta ekendigin ańǵartady. Al Qazaqstandaǵy Uly Jibek jolynyń izi – qazaq mádenıetiniń búkil álem elderimen tyǵyz baılanysta damyǵandyǵyn dáleldeıdi. Folklorlyq muralar – ulttyq tildiń, sóz óneri­niń, tarıhtyń, etnografııanyń, fılosofııanyń, etno­pedagogıkanyń irgetasy, altyn dińgegi. Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń bastamasymen qolǵa alynyp jatqan «Máńgilik El» ıdeıasynyń qaınar kózi. Sonyń bir aıǵaǵy retinde «Babalar sózi» serııasynyń 2013 jyly aıaqtalyp, tolyq aınalymǵa engennen bergi kezeńde qoǵamdyq ǵylymdardyń atalǵan salalary boıynsha zertteý eńbekter jazylyp, joǵary oqý oryndarynda arnaıy dárister júrgizilip keledi. Solardyń bir tarmaǵyn A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ıns­tıtýty qarastyryp, L.N.Gýmılev atyndaǵy ulttyq ýnıversıtettiń professory J.Jaqypovtyń «Qazaq  lıngvofolklorıstıkasy («Babalar sózi» 100 tomdyq serııasynyń epostar toptamasy boıynsha») atty granttyq jobasynyń jalǵasy retinde  ınstıtýttyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri G. Mamyrbekova «Babalar sózi» toptamasy mátinderiniń negizinde  «Qazaq tilindegi arab, parsy sózderiniń túsindirme sózdigi»  (2014) atty eńbek jazdy. Ǵalymdar osy úrdisti jalǵastyryp, toptamada kezdesetin kónergen sózder boıynsha jańa jobalardy qolǵa alýdy kózdeıdi. Túıindep aıtqanda,  «Babalar sózi» 100 tomdyq serııasy búgingi jas urpaqtyń aldaǵy ondaǵan jyldarda  ultymyzdyń ótken tarıhy men mádenıetin, salt-dástúrin, halyq ádebıetin keń aýqymda oqyp-tanýyna,  qurmet kórsetýine, otansúıgishtik rýhta tárbıelenýine mol múmkindikter berip, memleketimizde ulttyq ıdeıanyń tolyq qalyptasýyna zor yqpalyn tıgizedi. Sondyqtan, 2016 jylǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádebıet pen óner salasyndaǵy memlekettik syılyǵyn berý jónindegi komıssııanyń aldyn ala irikteýinen ótken «Babalar sózi» 100 tomdyq serııasy» el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna oraı osy úlken marapatqa ábden laıyq eńbek dep esepteımin. Rabıǵa SYZDYQOVA, UǴA akademıgi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Almaty