Qoqystaǵy qazyna

Bir jyly Helsınkıge jol túsken. Sonda Sýomı jurtynyń tabıǵatqa degen aıaly kózqarasyn kórip, ol jýrnalıstik joljazbaǵa túrtki bolǵan edi. Onda qorshaǵan ortanyń tazalyǵyn betke ustaǵan esti jurttyń sonysyn ózderiniń bir jaǵynan oryndy maqtan etetini, dúkenine kirseń, alǵan zatyńdy polıetılennen emes, qaǵazdan tigilgen dorbaǵa salyp beretini, qoqysyn bólip-bólip tógip, (poletıleni bir bólek, metaldan jasalǵany bir bólek, t.s.s.) onysyn qaıtadan óń­dep, qajetke jaratatyny, al meıramhanaǵa kelgen meımanǵa aldymen bir bokal sý usynatyny, sýlarynyń tazalyǵyn brendke aınaldyrǵany, sol sátte Kóksheniń kesteli de, kórikti kólderiniń be­tinde júzip júrgen bótelkelerdiń eske túskeni jaıynda jazǵanymyz bar. Tipti, Fınlıandııanyń qajetti energııanyń basym bóligin osy qoqystan alatyny da sol maqalada tilge tıek etilgen-di. Bul elde qoqysty bólip tógýdiń jolǵa qoıylǵany sonshalyq, shyny bótelkelerdiń qaıtarylýy 100, al plastık jáne alıýmın qal­byr­lardyń qaıtarylymy 96 paıyzdy qurap, qoqysty qaıtarý kádimgideı tıimdi qurylǵan júıege aınalǵan. Tutynýshyǵa óńdeýge keletin qoqysyn qaıtarǵany úshin aqsha tólenip, turǵyn úılerdiń mańynan turmystyq kommýnaldyq qyzmet kórsetetin uıymdar túrli qaǵaz, organıkalyq qaldyqtar qa­byldaıtyn arnaıy oryndar ashyp qoıǵan. Sonymen birge, qoqysty durys suryptap tógýshiler men kóp qoqys shyǵarmaıtyn páterlerge qyzmetter úshin aqy tóleýde jeńildikter berilip, páter ıeleri asa uqypty úılerdiń turǵyndaryn kommýnaldyq aqydan birneshe aıǵa bosatý da oılastyrylǵan eken. Sýpermarketter men saý­da úılerinde metall, shyny ydys­tardy qabyldap, oǵan chek bere­tin arnaıy avtomattar jumys isteıdi. О́ıtkeni, Fınlıandııada qalbyrǵa, túrli ydysqa salynǵan, quıylǵan taýardy alýshy qutynyń ishindegisin ǵana satyp almaıdy, syrtqy ydysyna da kepil aqsha tóleıdi. Qorapty, qalbyrdy, qutyny keri ótkizgen kúnde kepil aqshasyn keri qaıtaryp alady. Al túrli batareıalar men lampalar satatyn dúkenderge isten shyqqandaryn aparyp ótkizý de jolǵa qoıylypty. Otynǵa tek qoqys jaǵyp, onyń qýatymen elektr energııasyn taratatyn stansalardy da Fınlıandııadan tabasyz. Jáne olar shaǵyn kóshe, kishigirim shaǵynaýdandardy ǵa­na emes, tutastaı qalalardy ja­ryq­pen qamtamasyz etse, bola­shaqta olardyń sanyn molaıtý memlekettiń aldyna qoıǵan josparyna engizilipti. Osylaı qoqysty qazynaǵa aı­nal­dyryp, bolashaqta tek tas­talǵan zattardan mıllıardtaǵan paıda túsiremiz degen eldiń isi osy. Aqparat tasqyny alapat zaman­da qulaǵymyz túrik júrse utyl­masymyz haq. Altyn – aıa­ǵymyzdyń astynda, syrtqa shelektep tógilgen qoqysta... Álde mundaı júıeni ornatý qoldan kelmeıtin is pe? Al­matyda, Astanada qoqystan qazyna jasaýǵa umtylǵan oı-nıet, ıdeıalar ara-tura estilip te qalyp jatady-aý. Osy izgi nıet iske assa, qane... Anar TО́LEÝHANQYZY, «Egemen Qazaqstan»