DÚBIR

Olımpıadanyń bastalýyna 9 kún qaldy Rıo-de-Janeırodaǵy Olımpııalyq oıyndardyń sóreden shyǵatynyna sanaýly ǵana kúnder qaldy. Sodan keıin 16 kúnge sozylatyn alaman jarys bastalyp ketedi. Bul sport toıynan bizdiń de úmitimiz bar. Buǵan deıingi Olımpııalyq oıyndarda jetken jetistikterimiz edáýir bolsa, bul joly da sportshylarymyz ózderinen úlken úmit kútip otyrǵan jurtyn qýandyra alatyn shyǵar degen úmittemiz. Sondyqtan «qazan aýzyn joǵary» sanap otyrǵan jaıymyz bar. Al búgingi bet aıasynda Brazılııa jerinde atoı salatyn bir top sańlaqtarymyz týraly sóz qozǵalady. Ardagerler olımpıadashylarǵa qoldaý kórsetti О́skemende Qazaqstan táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna oraı res­pýblıka ardagerler sportshylary arasynda IV spartakıada bolyp ótti. Oǵan elimizdiń barlyq oblystarynan 1660 adam qatysyp, sporttyń 13 túri boıynsha kúsh synasty. Jarys bir jaǵy elimizdiń Rıo Olımpıadasyna qatysýshy sportshylaryna qoldaý kórsetý maqsatynda ótkizildi. Aǵa býyn ókilderi arasyndaǵy aıtýly jarysqa álemniń, Azııa oıyndarynyń chempıondary, Olımpıadalarda elimizdiń namysyn qorǵaǵan ataqty sańlaqtar qatysty. Olardyń arasynda KSRO sport sheberi, gir kóterýden ardagerler arasyndaǵy álem chempıo­natynyń 12 dúrkin chempıony, halyqaralyq dárejedegi tóreshi Serik Abdahan, qol kúresi men gir kóterýden álemniń birneshe dúrkin chempıony Muqan Aǵzamov, Olımpıadaǵa eki ret qatysqan Álem kýbogynyń eki dúrkin ıegeri Rýslan Seıilhanov, úsh ret Olımpııalyq oıyndarǵa qatysqan halyqaralyq dárejedegi jeńil atlet Iolanta Ýleva boldy. Spartakıadany Mádenıet jáne sport mınıstrligi sport jáne deneshynyqtyrý isteri komıteti tóraǵasynyń orynbasary, spartakıadanyń bas tóreshisi Ábil Dóńbaev ashty. Komıtettiń buqaralyq sport basqarmasynyń basshysy Bek­bolat Baıjanov bul kúnderi Qazaqstan halqynyń 25 paıy­zy sportpen shuǵyldanatynyn, olarǵa jan-jaqty qoldaý kór­setilip kele jatqanyn aıtty. Al Shyǵys Qazaqstan oblysy dene­shynyqtyrý jáne sport basqarmasy basshysynyń orynbasary Oleg Chýgýnkov oblys ákimdiginiń ardagerler spartakıadasyna jan-jaqty daıyndyq júrgizgenin, sporttyń 13 túriniń sport keshenderinde ótip jatqanyn tilge tıek etti. – О́skemendegi «Jekpe-jek» saraıynda qazaq kúresiniń 100-den astam maıtalmandary spartakıada chempıony ataný úshin kúresti. Olardyń arasynda álem chempıony mańǵystaýlyq Qanat Jumabaev, eki ret álem chempıony atanǵan Nurlan Jarasıev, jastar arasynda álem chempıony atanǵan Kentaýov, óskemendik Rýslan Seıilhanov, taǵy basqalar bar. Spartakıadanyń ardagerler arasynda ótýi jastarǵa úlgi-ónege, onyń ústine buryndary boz kilemde beldesken sańlaqtar birin-biri kórip, máz bolýda, eskertkish sýretke túsýde. Kendi Altaıdyń sport basshysy Eldos Chıkenov jarysty óte tamasha uıymdastyrǵan, beldesýler eki kilemde ótip jatyr, balýandarǵa barlyq  jaǵdaı  jasalǵan, – dedi kúrestiń bas tóreshisi Marat Jaqyt. Fınalǵa Shyǵys óńiriniń 6 birdeı balýany shyqty. Eń birinshi bolyp keden qyzmetkeri, jastar arasynda eki dúrkin álem chempıony atanǵan Erjan Omarbaev qarsylasyn bir mınýtta alyp uryp, chempıon atandy. Al Ashat Qydyrbaev qostanaılyq qarsylasyn jeńip, jeńis tuǵyryna kóterildi. Sony­men birge, Murat Bısembaev, Oralbek Jaılaýov ta abyroıdy asqaqtatty. Alaıda, jerlesimiz Rýslan Seıilhanov sońǵy mınýtta qarsylasyna bir upaı berip, kúmisti mise tutty. Sporttyń shahmat, toǵyz­qumalaq, doıby sekildi oıyndaryn qyzyqtaýshylar qatary kóp boldy. Biz Pavlodar obly­synyń Baıanaýylynan kelgen 75 jasar Baqyt Badamshınamen tildeskenimizde, ol sporttyń úsh túrimen mektepte ustaz bolyp júrgende shuǵyldanǵanyn,  Ertis óńirinen spartakıadaǵa 60 adamnyń qatysqanyn aıtty. Baqyt apaı jarysta júldeli oryndy ıelendi. Sonymen, tórt kúnge sozylǵan aıtýly jarys máresine jetti. Onyń qorytyndysynda Shyǵys Qazaqstan oblysynyń komandasy 282 upaımen birinshi oryndy ıelendi. Almaty oblysynyń ardagerleri 222 upaımen ekinshi, al 209 upaıdan jınaǵan Pavlodar  jáne Ońtústik Qazaqstan obly­synyń jasaqtary úshinshi-tórtinshi oryndy bólisti. Odan keıingi oryndarda Atyraý, Aqtóbe oblystary, Astana qalasy komandalary ornalasty. Sońǵy oryndarda Almaty qalasy men Jambyl oblysynyń quramalary qalyp qoıdy. Ońdasyn ELÝBAI, jýrnalıst Shyǵys Qazaqstan oblysy Bir mektepten – 8 joldama 1960 jyldary Qazaqstanda joǵary sport sheberlerin daıyndaýmen aınalysatyn úsh qana mektep bolǵan. Onyń biri – Almatyda, ekinshisi Qaraǵandyda bolsa, al úshinshisi Shymkentte ornalasqan. 1975 jyly «Joǵary sport sheberligi mektebi» atanǵan mek­teptiń dańqty sportshylary týraly aıtar bolsaq, sporttyq gımnastıkadan eki dúrkin olımpıada oıyndarynyń jeńimpazy Nellı Kım aldymen aýyzǵa oralady. Oǵan 16 jasynda-aq Eýropanyń úzdik boksshysy atanǵan Nurjan Smanov pen Qanatbek Shaǵataevty, Olımpııalyq oıyndar men álem chempıonatynda fınaldyq aıqasyna deıin qarsylas shydatpaǵan Muh­tarhan Dildábekovti, qazaq kór­kem gımnastıkasynyń prımasy Álııa Iýsýpovany qosyńyz. Álemge áıgili osyndaı sańlaq­tarǵa altyn uıa bolǵan oblystyq keshendi joǵary sport sheberligi mektebin búginde Qazaqstanǵa eń­begi sińgen jattyqtyrýshy, pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty Balǵabaı Elshıev basqarady. Jýyrda ol Rıo-de-Janeıroǵa baratyn sańlaqtardyń basyn qosyp, aq tileý tilegen. Bul mekteptiń ereksheligi sol, Rıoǵa 8 sportshy attandyryp otyr. Olar týraly aıtsaq, myltyq atýdan Iýrıı Iýrkov, Rashıd Iýnýs­metov, sadaq atýdan Lýıza Saı­dova, bokstan Birjan Jaqypov, Qaırat Erálıev jáne Jaına She­ker­bekova, batýtta sekirýden Per­mammad Álıev, stend atýdan Marııa Dmıtrıenko bar. – Buryn el arasynda «Olım­pıada oıyndarynda jeńý maqsat emes, bastysy qatysý» degen sóz aıtylatyn, – deıdi Balǵabaı Elshıev. –Biz osy sportshylar olımpıada jol­damasyn alý úshin arnaıy ju­mys kestesin quryp, bar jaǵ­­­daı­­la­ryn jasadyq. Qajet je­rin­de aqyl-keńesten bólek, eshte­ńe­den taryq­tyrmadyq. Sondaı jaǵ­daı­da qatysqandaryńa qanaǵat dep otyrýǵa bolmaıdy. Úlken do­da­ǵa joldama aldyń eken, elińniń me­reıin kóter, memleketińniń bede­lin tanyt, aqyryna deıin jeńis úshin kúres. Rıo-de-Janeıroǵa jol­­dama alǵan sportshylarymyzǵa ujym aty­nan osyndaı aq tilek aıt­tym. – Báke «toǵyz ulym bir tóbe, Ertóstigim bir tóbe» degendeı, bári birdeı olımpıada júldegeri bolmaıtynyn bilesiz. Qazaqshalap aıtsaq, at mingizetindeı naǵashylarynyń aýylyna qydyrystap bara jatqan joq. Oısha jip taqqandaryńyz bar ma? – dedik biz sosyn. – Mynaý altyn júlde alady dep bólektep aıtý qıyn. О́ziń aıtqandaı, naǵashylarynyń aýyly emes, olımpıadaǵa bara jatyr. Biraq, bir bokstyń ózi júrek jylytady. Birjan Jaqypov – álem chempıony. Qaırat Erálıev pen Jaına Shekerbekova da talantty boksshylar. Talaı myqtylardy jolynan ysyrǵan mergender Iýrıı Iýrkov pen Rashıd Iýnýsmetov altyn medalǵa kúresedi dese men tań­danbaımyn, – dedi ol osyǵan oraı. – Sporttyq qumarlyq degen bolady. Ondaıda sportshynyń kóńili tolyp, boıyna alapat kúsh bitedi. Olımpıada jeńimpazdarynyń ózin shań qaptyryp ketedi. Osyndaı sáttilikti barsha sport­shylarymyzǵa tileımin. Buǵan qosa aıtarymyz, respýb­lıkamyzdyń keıbir oblystary tórt jylda bir keletin olımpıada oıyndaryna qatysatyn sportshy bere almaı otyr. Al Ońtústiktiń bir mektebi ǵana eki-úsh oblystyń jınaı almaǵan sportshylaryn búkil dúnıejúzilik alamanǵa ji­berdi. Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan» Ońtústik Qazaqstan oblysy Úmit oty úzilmeıdi Osy kúnderi velosporttan «Astana» komandasy Fransııada ótip jatqan «Týr de Frans» jarysyna qatysyp jatyr. Bul synda Olımpıadaǵa lısenzııa alǵan velosporttan ulttyq qurama komandanyń múshesi Alekseı Lýsenko da bar. Keshe ol bizben áńgimede Olım­pııa oıyndaryna daıyndalyp jatqanyn jáne komanda kapıtany Fabıo Arýdyń jeńis tuǵyryna kóterilýge áli de múmkindigi bar ekendigin aıtty. – Jarystyń 17-shi kezeńinde «Astana» velokomandasynyń kapıtany, ıtalıan shabandozy Fabıo Arý jalpy esepte eki sa­tyǵa kóterilip, segizinshi oryn­ǵa jaıǵasty. «Týr de Frans»  –  óte aýyr jarys já­ne je­­ńimpaz jeıdesine ıelik etý veloshabandozdardyń mansa­byndaǵy eń úlken jeńisterdiń biri. Sondyqtan Fransııaǵa jı­nal­ǵan komandalardyń barly­ǵy kópkúndikke tyńǵylyqty daıyn­dyq júrgizedi. Men Fabıo úshin qýanyshtymyn. Onyń áli de bıik satydan kórinýge múmkindigi bar, – dedi Alekseı Lýsenko. Rasynda da «Týr de Frans» jarysynda saıdyń tasyndaı irik­telgen shabandozdardyń sheber­liginde min bolmaıdy. Jyl­damdyq óte joǵary. Alǵashqy jarys kúnderi Fransııanyń soltústiginde ótti. Veloshabandozdar jeli kúshti aımaqtarda baq synasty. Sol sebepti peleton arasynda kóp adam­dar qulap jatty. Qudaıǵa shúkir, bizdiń komanda bul synnan múdirmeı ótti. Osy synda qazaq­standyq veloshabandoz da jeńiske talasyp kórdi. Alaıda, ol alǵa qoıǵan maqsatyna jete almady. Bul týraly Lýsenkonyń ózi bylaı dedi: – Sóreden sál uzaǵan kezden aldyńǵy topqa qosylyp, peletonnan uzap ketkisi kelgender kóp boldy. Alǵashqy bir jarym saǵatta shabandozdar arasynda tartysty jarys ótti. Taýdyń ete­gine kelgende, áriptesim Tanel Kangert ekeýmizdiń jolymyz boldy. Biraq alǵa uzaǵan top kóp uzamaı ekige bólinip ketti. Sondyqtan men Direct Energie men VMS komandasynyń eki ókilimen qosylyp jyldamdyǵymyzdy údetýge sheshim qabyldadym. Nátı­jesinde 30-40 shaqyrymdaı alǵa shyqtyq. Peletonnan uzap ketý úshin men kóp kúsh jumsadym, al kezeń aıaǵyna qaraı Tanel Kangertke kómekteskenim durys dep sheshtim. Sebebi, ol taýǵa kóterilýdiń sheberi, ózin jaqsy sezindi. Buǵan márege jaqyn qalǵanda, peletondaǵy jaǵdaı da ózgerdi. Sondyqtan artqa sheginip, komanda kapıtany Fabıo Arýǵa kómektesýim kerek boldy. Fabıo kele jatqan negizgi topta sary jeıde ıesi Krıs Frýmmen qosa jeke esepte jeńiske talasyp jatqan shabandozdar boldy. A.Lýsenkonyń aıtýynsha, qazir «Astana» namysqa bassa, komandanyń áli de úzdik úshtikten kórinýge múmkindigi bar. «Fabıo Arý «Týr de Frans» kópkúndigine alǵash ret qatysyp jatyr. Sondyqtan bári de múmkin. Alda taýly jerlermen ótetin jeke esep jarysy bolady. Eger bári oıdaǵydaı bolsa, Arýdyń negizgi qarsylastarymen aradaǵy ýaqyt aıyrmashylyǵyn eki mınýtqa qysqartýǵa múmkindigi bar», – dedi ol. Sonymen birge, ol «Týr de Frans» kópkúndigi ótken soń ko­man­danyń taǵy basqa da jarys-tarǵa qatysatynyn, ózi Ispa­nııa­da ótetin «San-Sebastıan» velobáıgesinde kúsh synasatynyn atap ótti. – «Týr de Franstan» keıin birshama ýaqyt demalamyn. Sodan soń «San-Sebastıan» jarysyna qatysamyn. Keshe komandanyń bas menedjeri Aleksandr Vıno­kýrovpen jáne dárigerlermen sóılestim. Dárigerler jarys kúniniń aýyr bolǵanyna qara­mastan, aǵzam tez qalypqa kelip jatyr dedi. Bul, árıne, qýantady. «Týr de Franstaǵy» jarystar taýly jerde bolǵanymen ózimdi tyń sezinemin. Men ózime senim­dimin. Jarystyń 17-shi kezeńinde aldyńǵy topta meniń ornyma basqa shabandoz qatysatyn bolǵan. Biraq ózim surandym. Kezeńde jeńiske jetýge talpynyp kórdim. Týrdan keıin birneshe kún tynyǵyp alamyn. Olımpıada qarsańynda óz babymda bolatynyma senimdimin. Al Rıo-de-Janeıroǵa 31 shilde kúni ushamyn, – dedi ol. Dına YSQAQOVA, jýrnalıst – arnaıy «Egemen Qazaqstan» gazeti úshin Fransııadan habarlaıdy Boksshylar saıysqa saqadaı saı Endi bir aptaǵa jeter-jetpes ýaqytta bokstan Qazaqstannyń ulttyq quramasy Rıo-de-Janeıro qalasyna attanady. Qazir komanda Astanada oqý-jattyǵý jıynyn ótkizip jatyr. Sportshylardyń jattyǵýlaryna Kolýmbııa, Domınıkan Respýblıkasy, Meksıka men AQSh-tan shaqyrylǵan 9 boksshy kómektesýde. Olardyń arasynda Qurama Shtattarda The Kazakh degen laqap atymen tanylyp úlgergen Qanat Islam da bar. Ol Danııar Eleýsinovti Olımpıadaǵa daıyndaýda. Ekeýi birneshe ret rıngke shyǵyp, sparrıng te ótkizdi. – Boksshylardyń daıyndyǵy jaqsy. Olar Olımpıadada jaqsy óner kórsetýge daıyn. Endi eń bastysy, jaqsy daıyndyq tıisti nátıjesin berse dep tileımin. Olımpıadaǵa qatysatyn 10 boks­shynyń bári de júlde úshin talasa alady. Biz boksshylarǵa qoldaý kórsetip qana kómektese alamyz, – deıdi Qanat Islam. Boksshylardyń jaqsy daıyndalýlary úshin Qanat Islamnyń ózi 7 bylǵary qolǵap sheberin shaqyrtqan eken. Onyń aıtýynsha, elimizdiń boks federasııasy bul úshin qolda bar múmkindiktiń bárin jasaǵan. Oqý-jattyǵý jıynynda baı­qaǵanymyz, shetelden kel­gen boksshylardyń elimiz ult­tyq qura­masynan eshqandaı artyq­shylyǵy joq. Olardyń qazaq boks­shylarynan bir aıyr­mashylyǵy, kásipqoı bokspen aınalysady.  Al tehnıkasy men sheberligi jaǵynan eki jaqtyń deń­geıi birdeı. Qanattyń aıtýynsha, sparrıngtiń basty maq­saty –  bizdiń bylǵary qolǵap ıe­lerine Amerıka elderiniń boks­tasý stılin kórsetý. Sol arqyly sport­shylardyń sheberligin shyń­dap, tájirıbesin arttyrý. – Bul boksshylardyń bar­lyǵy tıtýldyq beldikke ıe. Barlyǵynyń da sharshy alańda ózindik orny bar. Biz qazaq jigit­terinen deńgeıi tómen sport­shylardy shaqyrmaımyz. Eger shaqyratyn bolsaq, ıyq teńestirip bokstasyp, bizdiń jigittermen tájirıbe bólise alatyn boksshylardy shaqyramyz. Sol úshin men barlyq jeke sharýalarymdy ysyryp qoıyp, ulttyq quramaǵa kómektesýge keldim, – deıdi Qanat. Qanat Islam 2008 jyly Beıjińde ótken Olımpııalyq oıyndarǵa Qytaı atynan qaty­syp, qola júldeger atanǵan. Osy jarystan keıin elge oralyp, Búkilálemdik boks serııasynyń jarystaryna qatysyp, «Astana arlans» klýbynda óner kórsetti. Odan keıin AQSh-qa baryp, kásipqoı bokspen aınalysa bas­tady. Qazirgi kezde ol Qurama Shtattardyń Maıamı qalasynda jattyǵady. Bul jerde buǵan deıin qazaqtyń taǵy bir juldyzy janǵan bylǵary qolǵap sheberi Marat Mázimbaev ta jattyqqan bolatyn. Kezinde onyń jatty­ǵýyna kásipker Baýyrjan Ospa­nov kómektesken. Al qazir ol Qanat­tyń jattyǵýyna da kómek­tesip júr. Qanat ulttyq quramanyń oqý-jattyǵýy kezinde taǵy myna nárseni aıtty. – Boksshylar el namysy úshin jattyǵýdan bas almaı, aq ter, kók terge túsip jattyǵýda. Olardyń ter tógip jatqanyn kúnde kórip júrmiz. Ulttyq qura­manyń bas jattyqtyrýshysy Myrzaǵalı Aıtjanov pen basqa da jattyqtyrýshylar boksshylarǵa tıisti tapsyrmalaryn berip, solardy oryndatyp jatyr. Endi biz jigitterge tek sáttilik joldas bolyp, qurmet tuǵyrynyń eń bıik satysynan kórinsin deımiz, – deıdi ol. Boksshylardyń sońǵy oqý-jattyǵý jıyny 25-27 shil­de kúnderi ótedi. Ulttyq qura­ma ko­manda 28 shilde kúni Rıo-de-Janeıro qalasyna jol júredi. Dastan KENJALIN, «Egemen Qazaqstan»