Bolashaqqa bastar baǵdarlar

Álemdik qarjylyq jáne ekonomıkalyq daǵdarysqa qaramastan Memleket basshysy óz Joldaýynda elimizdiń odan ári damýyn aıtyp qana qoımaı, el halqyn áleýmettik qoldaýǵa baǵyttalǵan birqatar naqty sharalardy atap ótti. Qazirgi jahandyq qaterler jaǵdaıynda birde-bir memleket qoǵamdy áleýmettik jańǵyrtý boıynsha Qazaqstandaǵydaı teńdesi joq sharalar qabyldamady. 

Úkimetke jańa áleýmettik saıa­sat sheńberinde barlyq áleý­met­tik min­dettemelerdi qamta­ma­syz etýdi esepke ala otyryp, ekono­mıkalyq qıyn­dyqtardy eńserý úshin jańa Álemdik daǵdarysqa qarsy jospar ázirleý tapsyrylǵan bolatyn. 2016 jylǵy 1 qańtardan bastap den­saý­lyq saqtaý qyzmetkerlerine – ortasha 28 paıyzǵa deıin, bilim berý qyz­met­kerlerine – 29 paıyzǵa deıin, áleýmettik qorǵaý qyzmetkerlerine – 40 paıyz­ǵa deıin jalaqylaryn kóterý qarastyrylǵan. Eskerte ketý kerek, olardyń arasynda dene shynyqtyrý jáne sport sala­synyń qyzmetkerleri de bar. Ústimizdegi jyly múgedektik jáne asyraýshysynan aıyrylý boıynsha áleýmettik jár­demaqyny, sondaı-aq, kolledjder men joǵary oqý oryndary bilim alýshylary­nyń shákirtaqylaryn 25 paıyzǵa kóterý qamtama­syz etiletin bolady. Inflıasııa deń­geıiniń aldyn alyp, 2 paıyz­ǵa ındeksasııalaý júr­gi­ziletin bolady. Munyń bar­ly­ǵyn mem­lekettiń óz azamattary ál-aýqa­ty­nyń ósýine degen qamqorlyǵy dep bilemiz.

Elbasymyz atap ótkendeı, Qazaq­­stan­da bul úshin barlyq múm­­­kin­­dik­ter men jaǵdaılar ja­sal­­ǵan, óıtkeni, shıkizat resýrs­tary­­na táýelsiz ekonomıkany qurý­­­­ǵa baǵyttalǵan «Nurly Jol» ın­­­dýs­trııalyq-ınnovasııalyq damý­dyń memlekettik baǵdar­la­­m­a­lary jumys istep jatyr. Bar­sha sport qaýymdastyǵy Qa­zaq­­­stan­nyń damyǵan otyz eldiń qata­­ryna qosylýyn qamtamasyz etý jónindegi mindetterin iske asyrýda baǵdar bolǵan osy tarıhı Joldaýǵa qoldaý kórsetýde. Osy mindetti sheshýde dene shy­n­yqtyrý jáne sport salasy da óz úlesin qo­sa­dy. Qazirgi tań­da jazǵy jáne qys­qy olımpıada oıyn­dary bo­ıynsha Qazaqstan álem­dik sport derjavalarynyń úz­dik otyz­dyǵyna kiretinin maq­tanysh­pen aıta alamyz. Muny Halyq­ara­lyq Olımpıada komı­tetiniń beıresmı reıtıng derek­teri kýálandyrady. Bul kórsetkish – Pre­zı­denti­mizdiń sarabdal saıasa­ty­nyń je­mi­si. Elba­sy­myzdyń tike­leı qol­daýy­men elimizde sport jáne dene shynyqtyrý sala­sy qar­qyn­­dy damýda.

Qazaq­stan hal­qyna arnalǵan árbir Joldaýyn­da Nursul­tan Ábishuly el halqy ara­synda buqaralyq sportty damy­týǵa jáne salamatty ómir saltyn nası­hat­taýǵa erekshe nazar aýdarady. Mádenıet jáne sport mınıstr­ligi aldyna 2020 jylǵa qazaq­stan­dyqtardyń dene shynyqtyrýmen jáne sportpen shuǵyldanýyn 30% qamtýdy qamtamasyz etý boıynsha mindet qoıyldy. Jyl saıyn mem­lekettiń dene shynyqtyrý-sport qozǵalysyna atsalysatyn bala­­lar men eresekterdiń sany artyp, bú­gin­gi tańda dene shynyq­tyrý­men já­ne sportpen júıeli shuǵyl­da­na­­tyn azamattardyń sany 25%-ǵa ósti. Sonymen qatar, sportpen shu­ǵyl­danatyn halyqtyń úlesin ul­ǵaıtý jónindegi mańyzdy jal­py­­ult­tyq mindetterdi sheshý­diń tabysty ótýi elimizdegi dene shy­­nyq­­tyrý men sport­ty da­mytý jaǵdaıy men deńge­ıine, pat­rıotızmdi, dos­tyqty jáne halyq birligin damytýda dene shynyq­tyrý men sport múm­kindik­terin tıimdi paıda­lanýǵa baı­lanysty bolady. Osy­ǵan na­ǵyz úlgi túrli ulttar men etnos­­tar ókil­derin bir sporttyq rýhta birik­­tirý jáne yntymaqtastyrý úshin zor áleýeti bar ulttyq sport túrlerin damytý bolyp taby­lady.

Qazirgi tańda Qazaqstanda 20-dan asa ulttyq sport túri damýda. Chem­pıonattar, kýboktar, res­pýb­lı­ka­lyq jáne halyq­ara­lyq týrnır­ler, onyń ishinde qazaq kúresi men to­ǵyzqumalaqtan álem jáne Azııa chempıonattary, Qazaqstan Respýb­lıkasy­nyń jasóspirimder aýyl­dyq sport oıyndary, kók­par já­ne aýda­ryspaq boıynsha Azııa chem­pıo­nat­tary, Qazaqstan Res­­pýb­­lı­ka­sy Prezıdentiniń syı­lyǵy­na halyq­tyq sport oıyndary, «Aq Bıdaı» respýblıkalyq aýyl­dyq sport oıyndary, Qazaq­stan Res­­pý­b­­lı­ka­synyń ulttyq sport túr­leri fes­tı­vali, Qysqy aýyldyq spar­ta­kıa­da men Qysqy aýyldyq jasós­pirimder oıyndaryn ótkizý dástúrge aınaldy. Múmkindigi shekteýli tulǵ­alar úshin sport ǵımarattaryna olar­dyń qol­jetimdiligin qamta­masyz etý, sondaı-aq, dene sh­y­­nyq­­tyrýmen jáne sportpen shu­­ǵyl­­danýǵa jeńil­dik berý bóli­ginde sport sala­syn­­da ke­der­gisiz aımaqtar ja­saý­­ǵ­a asa nazar aýdarylýda. Dene sh­y­­­nyq­­­­tyrý­­men jáne sport­­pen jú­­ı­eli shuǵyldanatyn mú­ge­­dek­ter sany jyldan jylǵa ósip keledi, atap aıtqanda, 2009 jy­ly 6%-dan (12 myń adam) 2014 jyly 9,2%-ǵa (22,6 myń adam) ósti. Bul kór­set­kish – fızıkalyq múm­kin­digi shek­teýli tulǵalarǵa arnal­ǵan 9 sport klýbynyń, sondaı-aq, dene múm­kindigi shek­teýli tulǵa­larǵa arnalǵan Sport­tyq daıar­laý ortalyqtary qyzmeti­niń nátı­jeleri. Jyl sa­ıyn 5 myń sportshy-múgedekterdiń qatysýymen múge­dek­terdiń ártúr­li sanattary úshin 40-tan asa halyq­ara­lyq jáne respýb­lıka­lyq chempıonattar men týrnırler ótkiziledi.

Buqaralyq sportty damytý­da sport ınfraqurylymynyń, so­nyń ishinde, ásirese, aýyldyq jerlerde kóńil bólinedi. Qazirgi tańda eli­mizde 35 myńǵa jýyq sport ǵıma­raty, sport mektepterin qosa al­ǵanda, 25,6 myńnan asa bilim berý mekemeleriniń nysandaryna, tek 9 myńǵa jýyq nysan dene shynyqtyrý-sporttyq maqsattaǵy nysanǵa jatady. Osyǵan baılanysty el halqy úshin sporttyq jáne sporttyq-saýyq­­­tyrý qyzmetteriniń qol­je­tim­­­di­li­gin qam­tamasyz etý maq­satyn­­da dene-saýyqtyrý keshen­deri (DSK) qu­ry­lystaryn salý jumysy jal­ǵa­sý­­da. 2014 jyly elimizdiń 8 óńi­rin­de: Al­maty, Qaraǵandy, Sol­tús­­­tik Qa­zaq­stan, Batys Qazaq­stan, Qy­­zy­l­­­­or­da, Oń­tús­tik Qazaqstan jáne Shy­ǵys Qazaq­stan men Aqtóbe o­b­lys­­­ta­ryn­da 18 DSK qurylysy bastaldy. Qazaqstanda balalar-jasós­pi­rim­der mektepterinen el ulttyq qura­masy komandasyna deıingi joǵa­ry dárejeli sportshylardy daıar­laý jumystary júıeli túrde júr­gizilip keledi. Qazaqstandyq sport­­shylar shetelderde oqý jáne taǵy­lym­damadan, onyń ishin­de, Qazaq­stan Respýblıkasy Prezı­denti­niń «Bolashaq» halyqaralyq stıpen­dııasy sheńberinde ótedi. Olar Álem, Azııa chempıonattaryn­da jáne basqa da halyqaralyq dáre­jedegi jarystarda joǵary sport­tyq nátıje­ler kórsetip jatyr. Táýelsizdik jyldarynda 48 sportshy Álem chempıo­ny, olımpıadalyq sport túrleri boıynsha 46 sportshy kúmis jáne 69 sportshy qola júldeger atandy. Olım­pıa­dalyq sport túrleri boıynsha Álem birinshilikterinde barlyǵy 163 medal jeńip alyndy.

Bizdiń olımpıadashylardyń jarqyrap óner kórsetýi barlyq sport jáne álemdik qoǵamdy dúr sil­­kindirdi jáne de álem­degi bar­lyq sportsúıer qaýym­dy beı­jaı qal­dyrmady. Olımpıa­da alańyn­daǵy sportshy­lary­myz­dyń jetistikteri elimizge degen qyzyǵý­shylyqtyń ósýine, álemdik sport arenasynda qazaq­standyq sporttyń básekege qabi­let­tiliginiń ósýine yqpal etti. Álem­dik sport arenasynda qol jet­kizgen nátı­jeler memlekettiń jáne tatýlyq pen beıbitshilikte turyp, ártúrli qajettilikterdi iske asyryp jatqan 130-dan asa etnos­tyń jaıly ahýalynyń arqa­syn­da múmkin bolyp otyr. Memleket qazaqstandyqtar ara­syn­da buqaralyq sport túr­lerin da­mytýǵa jáne salamatty ómir saltyn qa­l­yp­tastyrýǵa qoldaý kórsetý ju­mys­­taryn jal­ǵas­tyratyn bolady. Atap aıtqanda, sport pen dene shy­­­­nyq­­­t­yrý ulttyń rýhy men tánin saýyq­­­­ty­ratyn asa tıimdi qural bo­lyp ta­by­lady, bul óz kezeginde «Máń­­­­­gi­­­­lik El» jalpyulttyq ıdeıa­ny is­­­­­ke asyrý negizderiniń birin jáne «Bir­­­­­­tek­­­­tilik pen birlik» atty bes ıns­­­tı­­­­týt­­tyq re­for­manyń birin quraıdy.

О́sim, reformalar, damý – bul Pre­zıdenttiń Qazaqstan hal­­qy­na arnalǵan Joldaýynda aıqyndalǵan bizdiń jańa búgini­miz, ortaq bola­shaǵy­myz. Bizdiń bar­lyq áre­ketimiz qoıylǵan min­det­terdi iske asyrýda berik irge­tas bolýy tıis. Búgingi tańda mınıstrlik eli­miz­­de buqaralyq sport pen dene shynyq­tyrý-sporttyq qozǵa­lys­­ty damytý jónindegi sharalar keshenin iske asyrý boıynsha ju­mys júrgizip, 2025 jylǵa deıin­gi Qazaq­stan Respýblıkasynda dene shynyqtyrý men sportty damytý­dyń tujyrymdamasyn ázirledi. Álemdik sport arenasynda qazaq­­standyq sporttyń báse­kege qabi­­lettiligin arttyrý maq­satyn­da mınıstrlik 2016 jyly lı­sen­­zııalyq týrnırlerde ult­tyq qurama komandalardyń qatysýyn qam­tamasyz etý jáne Rıo-de-Janeıro qalasyn­da (Bra­zılııa) ótetin kezekti Olımpıa­da oıyndaryna lısenzııa­lardy jeńip alý mejesinen abyroıly kórindi. Endi sportshylarymyzǵa osynaý alaman dodada sáttilik qana tilep otyrmyz.

Sonymen qatar, Alma­ty qala­synda Búkilálemdik qys­qy Ýnı­versıada-2017-ni daıyn­daý, uıym­dastyrý jáne ótkizý bo­ıyn­­sha jumystardy úılestirýdi josparlaǵan. Qazaqstan Táýelsizdiginiń shırek ǵasyr ishinde dene shynyqtyrý men sport salasyn damytý úshin aıtarlyq­taı jumystar jasaldy, biraq, alda úlken jumystar kútilý­­de. Barlyq sport qoǵamy mınıstr­­likpen birlesip, qoıylǵan mindetterdi sheshý úshin bar kúsh-jigerin salatynyna senimdimin.

Elsııar QANAǴATOV,

Mádenıet jáne sport mınıstrligi Sport jáne dene shynyqtyrý isteri komıtetiniń tóraǵasy