Halyqqa jedel ári sapaly qyzmet kórsetý – basty mindet

Bıyl sáýir aıynda «Azamattarǵa ar­nal­ǵan úkimet» memlekettik korporasııasy» kommersııalyq emes aksıonerlik qoǵamy qury­lyp, ol halyqqa qyzmet kórsetý, zeınetaqy tóleý, jyljymaıtyn múlik jáne jer kadas­try ǵylymı-óndiristik ortalyqtary sııaqty tórt birdeı iri qurylymdy biriktirgen bolatyn. Sodan beri de úsh aıdyń júzi bolypty. Jańa uıym halyqqa qyzmet kórsetý isin jetildirý baǵy­tynda ne istedi? Qandaı jańalyqtary bar? Mem­le­kettik korporasııanyń basqarma tóraǵasy Danııar ERENChINOVPEN suhbat osyndaı san túrli saýaldyń tóńireginde órbidi. – Danııar Qaǵazbekuly, bıyl sáýir aıynan bastap kommersııalyq emes «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasy» AQ qurylǵanyn jaqsy bilemiz. Sodan birneshe memlekettik kásiporyn qaıta qurylyp, korporasııanyń quramyna endi. Sol mekemeler men olardyń qyzmetteri jaıynda keńinen aıtyp berseńiz? – Iá, «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasy tórt mekemeniń negizinde quryldy. Olar – Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵy, Zeınetaqy tóleý jónindegi memlekettik ortalyq, Jyljymaıtyn múlik ortalyǵy men Jer kadastry ǵylymı-óndiristik ortalyǵy. Búginde atalǵan mekemelerge baryp, qaǵaz almaǵan adam joq shyǵar. Bárimiz bir ret bolsa da, osy kásiporyndardyń kómegine júgindik. Anyqtama aldyq, ruqsat qaǵazyn shyǵardyq. Bir qaraǵanda, jumystary az sııaqty. Alaıda, olardyń qyzmet kórsetý aıasy keń Mysaly, aǵymdaǵy jyldyń alǵashqy alty aıynda halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtarynda adamdar 18,5 mıllıonnan astam ret san alýan qyzmetterdi qoldanǵan. Zeınetaqy tóleý jónindegi memlekettik ortalyqqa kún saıyn júzdegen adam keledi. Olardyń ishinde, zeınetkerler, múgedekter,  jumyssyzdar, asyraýshysynan aıyrylǵan adamdar jáne taǵy basqa áleýmettik jaǵynan qorǵalǵan adamdar bar. Jyljymaıtyn múlik ortalyǵyna da halyq kóptep keledi. Búginde ol jerdiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy jańaryp, tehnıkalyq pasporttardy syzý prosesi tolyǵymen avtomattandyrylyp otyr. Jer kadastry ǵylymı-óndiristik ortalyǵynyń da orny bólek. Ásirese, qazirgi aýyl sharýashylyǵy jerlerin utymdy paıdalaný máselesi aıasynda onyń qyzmeti asa mańyzdy. Sebebi, ortalyqtyń óndiristik zerthanalary topyraqtyń qunarlylyǵyn saqtaý jáne jaqsartý ádisterin, jalpy, aýyl sharýashylyǵy jerlerin utymdy paıdalanýǵa múmkindik beredi. Qazirgi kezde ortalyq jer topyraǵyn zertteý, jer ýchaskelerine monıtorıng jasaý men pasporttaý jumystaryn júrgizedi. Ortalyq jumysyn áli de jetildirýge bolady. Biz ərbir fermerge topyraqtyń qunarlylyǵy men ekojúıesin saqtaı otyryp, jer ýchaskesin tıimdi paıdalaný boıynsha keńes bere alamyz. Demek, atalǵan qyzmetterdiń bári adamnyń kúndelikti ómirin qamtıdy. Bala týǵanda anyqtama alamyz. Odan keıin balabaqsha, mektep pen ınstıtýtqa barǵanda taǵy qujat jınaımyz. Nekege turamyz, jumysqa ornalasamyz. Oǵan da memlekettik qyzmettiń kómegi kerek. Bylaısha aıtqanda, biz adamnyń týǵanynan bastap búkil ómirin júrgizip otyramyz. Sol sebepti, memlekettik korporasııanyń ataýyn «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» dep qoıdy. Qazaqstan azamaty kúnde bizdiń qyzmetimizge júginedi, al bizdiń mindetimiz – sol qyzmetti sapaly túrde kórsetip, adamnyń ómirin barynsha jeńildetý. Memleket halyqtyń kómekshisi, keńesshisi ári jaqyn dosy bolýy tıis. Osyǵan baılanysty barlyq memlekettik qyzmetter yńǵaıly, túsinikti ári jedel túrde kórsetilýi shart. Osylaısha, árbir adammen tikeleı baılanysta bolýdyń arqasynda statıstıkany júrgizip, áleýmettik ári  marketıngtik saýalnamalardy da ótkizýge bolady. – Bıyl alǵashqy alty aıda qazaq­standyqtar tek HQKO-larda ǵana 18,5 mln. ret san alýan anyqtama men ruqsat qaǵazdaryn aldy dep otyrsyz. Jalpy, tórt birdeı mekemeni biriktirip otyrǵan «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» kórsetetin memlekettik qyzmetterdiń sany qansha? – Qazirdiń ózinde respýblıka bo­ıynsha memlekettik qyzmetterdiń basym bóligi «Azamattarǵa arnalǵan úkimetke» tıesili. Búginde tizimge kiretin  739 qyzmettiń bárin 530 qyzmetke biriktirgen. Barlyǵy «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha kórsetiledi. Degenmen, ol qyzmetterdiń sany áli de kóbeıedi. Jaqynda Premer-Mınıstrdiń orynbasary Darıǵa Nazarbaevanyń tóraǵalyǵymen vedomstvoaralyq komıssııanyń otyrysy ótip, «Aza­mattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasy arqyly kórsetýge jatatyn memlekettik qyzmetterdi irik­teý máselesi qaraldy. Otyrystyń sheshimi boıynsha bizge taǵy 53 jańa qyz­met berilmek. Bul degenimiz, taıaý ýaqyt­ta «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memle­kettik korporasııasynyń front-ofısteri arqyly 583 memlekettik qyzmet kórsetiledi. – Shyny kerek, memlekettiń qyzmet kórsetý salasynda halyqpen tikeleı baılanystyń bolǵany asa qajet. Áıtpese, buryn bir qaǵazdy alý úshin «aǵalap, kókelep» júretin edik. Osy oraıda «Azamattar úshin úkimettiń» halyqty barynsha qamtyǵany qajet qoı. Búginde sizde árbir aýdanmen, árbir aýylmen baılanys bar ma? – Korporasııaǵa front-ofısterdiń aýqymdy jelisi kiredi. Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtarynyń sany da az emes. Búginde respýblıka boıynsha 353 front-ofıster jumys isteıdi. Árbir ofıste kún saıyn myńdaǵan azamattarǵa qyzmet kórsetiledi. Oǵan qosa, ınspektorlar zeınetaqy men járdemaqy taǵaıyndaý máseleleri bo­ıynsha barlyq qyzmetterdi usynady.  Qazir eki vedomstvonyń (halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵy men zeınetaqy tóleý jónindegi memlekettik ortalyq – avt.) aqparattyq júıeleri arasynda baılanys ornatylyp, barlyq front-ofısterde tıisti baǵdarlama engizildi. Ol jerde jyljymaıtyn múlik pen jer kadastry máseleleri boıynsha memlekettik qyzmetterdi de alýǵa bolady. Árbir ofıste kedergisiz qyzmet kórsetý, biryńǵaı elektrondyq kezek engizilgen. Sondaı-aq, naqty ýaqyt rejiminde memlekettik qyzmet kórsetý prosesin baqylaıtyn ortalyq jumys isteıdi. Bólimshelerdiń basym bóligi saǵat 9.00-den 20.00-ge deıingi jumys kestesine aýysty. Al shalǵaı eldi mekenderde turatyn adamdarǵa memlekettik qyzmetterdi usyný úshin mobıldi, ıaǵnı  jyljymaly halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtary jumys isteıdi. Olar sońǵy jarty jylda, shamamen, jeti myń ret qyzmet kórsetken. Búginde mobıldi HQKO-lar arqyly barlyq 530 qyzmetti paıdalanýǵa bolady. Ondaı toptar múmkindigi shekteýli azamattar úshin yńǵaıly. Olar «Azamattarǵa arnalǵan úkimet»  memlekettik korporasııanyń front-ofısterine kelmeı-aq, tıisti qyzmetterin ala alady. – Shynyn aıtý kerek, biz elektrondy qoltańbany paıdalanyp, qujat alýǵa erinemiz. Onymen ýaqytty eki ese únemdeýge bolady. – Iá, birinshiden, ýaqytty únemdeımiz. Ekinshiden, qujat berý rásimderin ońtaılan­dyra­myz. Buryn qandaı da bir anyq­tamany  alý úshin bir mekemeden ekinshi mekemege shapqylaýmen boldyq. Onyń ústine uzynsonar kezekterdi taǵy qosyńyz. Qazir munyń barlyǵy artta qaldy. – Sóz joq, sizdiń jumysyńyz únemi bir nárseni jetildirip, bir qyzmetti ekinshige qosyp, ony barynsha ońtaılandyrýdy qajet etedi. Bolashaqta qazirgi qyzmetterdiń sany da azaıatyn shyǵar? – Iá, korporasııanyń basty mindeti – memlekettik qyzmet kórsetý salasyn jetildirý, ozyq tehnologııalar men sheshimderdi paıdalanyp, memlekettik qyzmetterdi alý kezinde ákimshilik kedergilerdi barynsha azaıtý,  «bir tereze» qaǵıdatynan «bir ótinish» qaǵıdatyna kóshý. Korporasııa mamandary qujattar toptamasyn qysqartyp, memlekettik qyzmet kórsetý ýaqytyn barynsha azaıtý máselesin únemi zerdelep otyrady. Osy oraıda, jyljymaıtyn múlikti tehnıkalyq tekserý rásimderin jeńildetý, jer ýchaskeleriniń kadastrlyq qunyn aıqyndaý bo­ıynsha qyzmetter merzimin qysqartý sııaqty birneshe pılottyq jobanyń iske asqanyn erekshe atap ótken jón. Kompozıttik qyzmetterdi qalyp­tastyrý boıynsha úlken jumys atqarylyp jatyr. Onda eki nemese odan da kóp qyzmetterdi bir ótinishpen alý múmkindigi qarastyrylǵan. Mysaly, qazir bir ótinishpen bala týylǵan kezdegi eki járdemaqy – birjolǵy  járdemaqy jáne bir jasqa tolǵanǵa deıingi bala kútimine arnalǵan áleýmettik járdemaqyny ala alamyz. Budan bólek,  jumyssyz azamat retinde tirkelý men jumyssyz qalǵan jaǵdaıda áleýmettik tólemderdi taǵaıyndaý prosedýralary jeńildetildi. Endi, eki qyzmetti bir mezgilde alýǵa bolady. Jaqynda kólik júrgizýshileri úshin mamandandyrylǵan HQKO-larda birqatar jobalardy iske qostyq. Olar – júrgizýshi kýáligin alý prosedýralaryn jeńildetý jáne avtodromdarda synaqty tapsyrý. Avtoáýesqoılar kólikke tehnıkalyq pasport alý ýaqytyn qysqartý boıynsha bizdiń pılottyq jobamyzdy joǵary baǵalady. Qazir ony alý úshin bir-aq saǵat ketedi. Osylaısha, memlekettik qyzmetterdi kórsetýdiń biryńǵaı provaıderin qurý jumysy atqarylyp jatyr. Sonyń barlyǵy «Bes ınstıtýttyq reformalardy júzege asyrý jónindegi «100 naqty qadam» Ult Josparynda kórsetilgen. – Tórt birdeı mekemeniń basyn qosý ońaı emes  shyǵar? – Men ózim tehnıkalyq mamandyq boıynsha bilim alǵanmyn. Al tehnıkalyq  oılaý qabileti bar adamdar kez kelgen problemaǵa matematıkalyq turǵydan qaraıdy. Memlekettik korporasııany qurý kezinde «HQKO», «ZTMO», «JMO» jáne «JerǴО́O» degen tórt túrli  kásiporynnyń basyn qosyp, bir-birimen baılanysy bar ońtaıly ári tıimdi modeldi qalyptastyrý mindeti qoıyldy. Árqaısysynyń ózindik salalyq jumys erekshelikteri, kópjyldyq tarıhy, jasyratyn nesi bar, osy ýaqytqa deıin jınaqtalǵan problemalary da boldy. Men matematıkalyq turǵyda durys sheshim tabýǵa tyrystym. Bul kásibı turǵyda da, jeke ózim úshin de úlken syn boldy. – Osy tapsyrma oıda­ǵydaı oryndaldy dep oılaısyz ba? – Búginde aýqymdy bir nátıjeler týraly aıtýǵa áli erte dep oılaımyn. Biz áli transformasııa kezeńinen ótip jatyrmyz. Degenmen, memlekettik korporasııa­ny qurý boıynsha Úkimet pen dırektorlar keńesi aldymyzǵa qoıǵan mindetter sátti sheshildi dep bilemin. Bul jerde bárin toqtatyp, qaıta qurý jumysyn jasaýǵa bolmaıdy. Sebebi, halyqtyń memlekettik qyzmetterge júginýi – úzdiksiz júretin prosess.   Menińshe, biz jumysty jańasha uıymdastyrý kezeńinen sátti óttik. Memlekettik qyzmet kórsetý salasyndaǵy jumystyń nasharlaýyna jol bermedik. Qurylymdyq bólimshelerdiń jumysy bir kúnge de toqtaǵan joq. Osy oraıda, korporasııanyń barlyq qyzmetkerlerine alǵys aıtqym kelip otyr. 21,5 myń adam bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵaryp, aıanbaı jumys istedi. Sóıtip, jańa korporasııanyń qurylýyna óz úlesterin qosty. – Osyndaı úlken qurylymdy qurý kezinde biraz qıyndyqtarǵa tap bolǵan shyǵarsyz? Jańalyqty árbir adam árqalaı qabyldamaı ma? – Endi, qıyndyqsyz bolmaıdy ǵoı. Árıne, qaıta uıymdastyrý prosesiniń ózi qıyn. Oǵan egjeı-tegjeıli toqtalǵym kelmeıdi. Men basqa bir nárseni atap ótkim kelip otyr. «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasyn qalyptastyrý barysynda biz barlyq memlekettik organdardyń kómegi men qoldaýyn sezinip otyrdyq. Álbette, Premer-Mınıstrdiń orynbasary Darıǵa Nazarbaeva men dırektorlar keńesi úlken jumys atqardy. Al, dırektorlar keńesiniń múshelerine keler bolsaq, ol birinshi kezekte, bizdiń ýákiletti organ – aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstri Dáýren Abaev, sondaı-aq memlekettik qyzmet isteri, ulttyq ekonomıka, qarjy, ádilet, densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý, bilim jáne ǵylym, ınvestısııalar jáne damý mınıstrlikteriniń basshylary bar. Atalǵan memlekettik organdar bizben tyǵyz jumys jasap keledi. Aldaǵy ýaqytta olardyń qoldaýy bizge áli qajet bolady. Sebebi, «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasynyń aldynda áli kóp sharýa tur.