О́mirin óndiriske arnaǵan

Adam ómiri san taraý joldardan ótedi. Sol joldardyń eń bastysy – adamnyń ómirine qýat beretin eńbek joly ekeni sózsiz. Aramyzda bar ǵumyryn bir ǵana salany óristetýge arnap, bir ǵana dara joldy tańdaıtyn adamdar júr. О́ndiristiń qaınaǵan ortasynda shynyqqan jandar jaıly áńgime tipti, erekshe. Elimizdiń energetıka salasyndaǵy eń iri kásiporynnyń biri – Eýrazııalyq Top (ERG) quramyndaǵy «Eýrazııalyq energetıkalyq korporasııasy» AQ basshysy Abdýazım Rýstambaev jaıly mine, dál solaı deýimizge ábden bolady. Abdýazım Abýdǵanıulynyń óndiristegi, energetıka salasyndaǵy eńbek joly sonaý 1996 jyly Pavlodar oblysyndaǵy Aqsý jylý elektr stansasynyń bas dırektory bolýymen erekshelenedi. Arada úsh jyldan keıin «Eýrazııalyq energetıkalyq korporasııasy» AQ prezıdenti qyzmetine taǵaıyndalady. – 1996 jyly Aqsýǵa kelgen kezimde, kásiporyndaǵy jaǵdaı múshkil bolatyn. Stansadaǵy №2 energoblok tolyqtaı toqtap turǵan edi. О́ıtkeni, ony qalpyna keltirýge, kúrdeli jóndeýge qarjy joq. Al kásiporyn jumysshylary kóńil kúıleri tómen, jaǵdaı qalaı bolar eken degen ýaıymmen júrdi. Sehtardyń ishi bos qalǵan, óte qıyn jaǵdaı edi. Árıne, munyń bárin de óz kózińmen kórý ońaı emes. Qıyn boldy, biraq, jumysshylarymyz kásibin tastap ketken joq. Aılar boıy eńbek­aqy almasa da, báribir jumysqa keldi. Olar kásiporynnyń toqtap qalmaıtynyna senimmen qarady. Munda jumys isteýge úsh aıǵa ýaqytsha dep jibergen edi. Sodan keıin basshylyqqa basqa adam keledi dep ýáde bergen. Biraq, taǵdyr, eńbek joly degen osy eken. Biz eńbek ujymymen birge barlyq qıyndyqty eńserdik, jaqsy kúnder keletinine sendik. Al qazir, alǵash kelgennen búgingi kúnge deıin kásiporyn jáne eńbek adamdary óz týǵanyńdaı bolyp ketedi eken, – dep eske alady A.Rýstambaev. Aıtsa, aıtqandaı-aq, úlken senim aldamady. Korporasııa bıyl eki birdeı mereıtoıdy qarsy alýda. Bul árıne, eń aldymen el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵy, al ekinshisi – korporasııanyń qurylǵanyna 20 jyl tolady. Kompanııanyń qurylý kezeńi sonaý 96-shy jyly elimizdiń eńse tiktep, damý jolyna túsken kezeńimen sáıkes keldi. Sodan beri kásiporyndy 20 jyl boıy basqarǵan Abdýazım Rýstambaev ómirin óndiriske arnap, alyp kásiporynnyń qalyptasyp, órkendeýine ólsheýsiz úles qosty. Máselen, Aqsý elektr stansasy bıylǵy jarty jylda 7 mlrd kılovatt-saǵattan astam elektr qýatyn óndirse, «Shyǵys» kómir kenishinde 7,7 mln tonnaǵa jýyq kómir qazyp alynypty. Bul kompanııanyń damýyna úles qosyp kele jatqan A.Rýstambaevtan bastap búkil ujym jumysynyń nátıjesi. Búginde kásiporynda 6 myńnan astam adam eńbek etýde. Sondyqtan da kásiporynda jumysshy, kenshi áýletteriniń saqtalýyna erekshe mán beriledi. Jumysshylardyń balalaryn oqytyp, óndiriste shyńdaý dástúri berik qalyptasqan. Árıne, kásiporyndy jandandyryp, qıyn­daqtan alyp shyǵý áste ońaı bolmady. Ab­dýa­zım Rýstambaev barlyq jumys júıe­sin eń aldymen tártipten bastady. Qańyrap qal­ǵan óndiristi qalypqa keltirip, aıaǵynan tik tur­ǵyzý ońaıǵa túsken joq. Jumysshylardyń áleý­mettik jaǵdaılary da nazardan tys qalmady. Sonyń nátıjesinde yrǵaqty qımylǵa kóshti. Kásiporyn basshysy stansanyń qýaty men senimdiligin arttyrýǵa kóp kúsh-jiger jumsady. Jańǵyrtý jumystary júrgizilip, ónimdilik arta tústi. Tutynýshylardy elektr­men qamtamasyz etý qarqyny eselep ósti. Elimiz­degi elektr energııasyn óndiretin iri kásip­orynnyń qalypty jumys isteýi – stansany qaıta jańǵyrtýdyń uzaq merzimdi baǵdarlamasyn oryndaýdyń nátıjesi ekendigi sózsiz. Tehnologııalyq úderisterdi avtomattandyrý jáne osy zamanǵy tehnıkany engizý kásiporynda óndiriletin elektr energııasynyń ózindik qunyn tómendetýmen birge, energetıkalyq naryqta oıdaǵydaı básekege túsýge múmkindik berdi. Negizinde «Eýrazııalyq energetıkalyq korporasııasy» AQ quramyna Aqsý elektr stansasy men «Shyǵys» kómir kenishi (Ekibastuz) kiredi. Búgingi tańda A. Rýstambaev basqaratyn korporasııa memlekettik údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamanyń belsendi qatysýshysy. Sońǵy jyldary EEK óndiristik kórsetkishterdi ósirý úshin barlyq sharalardy, atap aıtqanda sapaly menedjment júıesin júrgizýde. Jańǵyrtý baǵdarlamasy 2001 jyldan beri kezeń-kezeńimen júzege asyp keledi. Mysaly, stansadaǵy №2 energoblokty qaıta qalpyna keltirý jobasynyń quny 250 mln. dollardy qurady. Al stansada energobloktardy qaıta qurylymdaý korporasııanyń aýqymdy ınvestısııalyq baǵdarlamalyq jobasy. Qazir №1, 2, 3, 4, 6 energobloktarda jańǵyrtý jumystary aıaqtaldy. Nátıjesinde energııa óndirý qýaty artty. Mysaly, 2013 jyly paıdalanýǵa berilgen №6 energobloktyń qýaty 25 MVt-ǵa ulǵaıdy. Bul energııa Pavlodar qalasy sııaqty aýmaqty jaryqtandyrýǵa jetkilikti. «EEK» AQ 2006 jyldan bastap turǵyn úı baǵdarlamasyn júzege asyryp keledi. Sonyń arqasynda jas mamandar jańa páterlerge kirdi. Ekibastuz jáne Aqsý qalalarynda qyzmetkerlerge arnalyp eki turǵyn úı salyndy. Baǵdarlama iske qosylǵannan beri 648 qyzmetker men olardyń otbasylary baspana máselesin jaqsartty. Turǵyn úı baǵdarlamasynyń sheńberinde 2017 jyly Aqsý jáne Ekibastuz qalalarynda 70 páterlik eki úıdi tapsyrý josparlanǵan. Korporasııada jastardy joǵary oqý oryndarynda oqytý tájirıbesi qalyptasqan. Oqý bitirgen soń olar kompanııaǵa jumysqa ornalasady. Osy baǵytta korporasııa qyzmetkerleri balalaryn elimizdiń, Reseıdiń, basqa da shet­elderdiń joǵary oqý oryndarynda oqyta alady. Barlyq shyǵyndardy kásiporyn óz moınyna alǵan. Abdýazım Rýstambaevtyń aıtýynsha, energetık bolý ońaı emes. Energııa, kómir óndirý óte kúrdeli. Sondyqtan da osy mamandyqty tańdaǵan jastarǵa barynsha jaǵdaı jasaý qajet. Energetıkalyq naryqtaǵy qýattyń 17 paıyzyn, al kómirdiń 20 paıyzyn óndiretin alyp kásiporyn osylaısha respýblıkanyń ónerkásiptik áleýetin qalyptastyryp, otandyq ekonomıkany órkendetýge úlesin qosýda. О́mir joly san taraý. Jalpy eńbek joly qıyndyǵymen, qyzyǵymen mándi emes pe. Abdýazım Rýstambaevtyń da osy kásiporyndy basqarǵanyna bıyl jıyrma jyl toldy. Osy kezeń ishindegi jemisti jumysy laıyqty baǵalandy. Ol «Eren eńbegi úshin» medalimen, «Qurmet» ordenimen marapattalyp, taǵy da basqa syı-sııapattardy ıelendi. Bilikti basshy áleýeti myqty ujym qalyptastyryp, ózgelerge ónege tanytty.  Túıindep aıtqanda, ol Qazaqstannyń energetıka salasynyń óristeýine ólsheýsiz úles qosty. A.Rýstambaev sonysymen maqtana alady. Farıda BYQAI, «Egemen Qazaqstan» Pavlodar oblysy, Aqsý qalasy