Otandyq avtoónerkásiptiń ońtaıly qadamdary

Sońǵy jyldary, atap aıtqanda, elimiz Táýelsizdik alǵannan keıin Qazaqstanda avtokólik qurastyrý isiniń jaqsy jolǵa qoıylǵany kópshilikke málim. Oǵan ózderiniń órkendi órisimen aýyzǵa ilinip júrgen О́skemendegi «Azııa-Avto» jáne Qostanaıdaǵy «Saryarqa AvtoProm» kásiporyndaryn mysal retinde keltirýge bolady. Osy atalǵan kásiporyndarda ońtústikkoreıalyq, fransııalyq jáne reseılik avtokólikterdiń jurtshylyqqa jaqsy tanymal kóptegen markalary qurastyrylýda. Olardyń qatarynda «Hıýndaı», «KIA», «San Eng» sııaqty Ońtústik Koreıanyń, «Pejo» sııaqty Fransııanyń, «Shkoda» sııaqty Chehııanyń, «Iveko» sııaqty Italııanyń mashınalary men Reseıdiń «Lada» markaly birqatar avtokólikterin ataýǵa bolady. Japonııa, Germanııa jáne Ońtústik Koreıa ekonomıkalary úshin osy modeldiń qanshalyqty tıimdi bolǵanyn eskere kelgende, Qazaqstan úshin de bul salanyń paıdaly ekendigine qandaı da bir kúmán keltirýdiń esh qısyny joq. Keıbir sarapshylardyń paıymdaý­ynsha, elimizde avtokólik qurastyrý jumystarynyń oılaǵandaı dárejede alǵa basýyna Qazaqstannyń Keden odaǵyna múshe bolýy da belgili bir yqpalyn tıgizip otyr. О́ıtkeni, Reseı rynogynyń ashylýyna baılanysty Keden odaǵynyń normalary ishki óndiristi 4 esege deıin ulǵaıtýǵa múmkindik týǵyzdy. Sonymen birge olar jańadan qurylǵan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń da avtokólik shyǵarýshylar úshin aıtarlyqtaı erkindikter beretinin joqqa shyǵarmaıdy. Ásirese, Reseı men Batys elderi arasynda sanksııalyq qarsy turýshylyqtar be­leń alyp turǵan qazirgideı kezeńde qazaq­standyq óndirisshiler úshin óz ónimderin kórshi el rynogyna ótkizý múmkindigi burynǵydan beter ulǵaıa túspek. Osy oraıda, bul saladaǵy óndiristiń ósý yrǵaǵynyń kúni keshe ǵana jylyna 110-120 paıyz quraǵanyn, sonyń arqasynda desek bolar, qazaqstandyq avtoónerkásip ómir súre bastaǵan jyldar ishinde jalpy somasy 650 mıl­lıard teńge bolatyn 124 myń avtomashına shyǵarylǵanyn eske sala ketýdiń de esh artyqtyǵy joq. Bes jyl ishinde óńdeý ónerkásibi qurylymyndaǵy avtokólik óndirisiniń kólemi bir paıyzdyq pýnktke ósip, 2010 jylǵy 16 mıl­lıard teńgeden 2015 jyly 80 mıl­lıard teńgege jetý arqyly daǵdarysty kezeń­niń ózinde jeńil ónerkásiptegi kórset­kishten aıtarlyqtaı asyp tústi. Osy­laısha, ótken 2015 jyly Qazaqstanda avtokólikter rynogy kólemi 7,4 mlrd dollardy, avtokólikter óndirisi kólemi 80 mlrd dollardy qurap, sala óndirisiniń ortasha ósý qarqyny 5 jylda 62 paıyzǵa jetti. Al resmı saýda qurylymyndaǵy qazaqstandyq avtokólikter úlesi 2015 jyldyń naýryzyndaǵy 11 paıyzdan 2016 jyldyń naýryzynda 24 paıyzǵa deıin ulǵaıdy. Tikeleı óndiristen jáne aralas salalardan túsken salyqtar 2015 jyly 361 mln dollardy qurasa, osy sala boıynsha 18 myńdaı adam jumyspen qamtyldy. Shıkizat baǵasynyń quldyraýyna baılanysty álemdik ekonomıkada oryn alǵan keıbir qolaısyzdyqtardyń Qazaqstanda shyǵarylǵan avtokólikterdi ótkizý rynogyna da belgili bir dárejede qıyndyqtar týyndatqany ras. Degenmen, mundaı qolaısyzdyqtardy ýaqytsha paıda bolǵan qıyndyqtar dep túsiner bolsaq, avtokólikke degen suranystyń kóp uzamaı-aq qaıta qalpyna kelerine úmit artýǵa bolady. Onyń ústine, ózimiz keltirgen sarapshylardyń baǵalaýynsha, eger Reseıde árbir 1000 turǵynǵa 230 avtokólikten keletin bolsa, bul kórsetkish Qazaqstanda shamamen 150-ge teń eken. Al bul elimizdiń ishki rynogynyń ózinde otandyq avtokólikterge degen suranys ázirge tómendeı qoımaıdy degendi bildiredi. Olaı bolsa avtokólik óndirisin odan ári arttyra túsýge degen qajettilik ózinen-ózi kórinip tur. Ol az deseńiz, otandyq kásiporyndarda qurastyrylǵan avtokólikterdi satyp alýshylarǵa jeńil­dikpen nesıe berý bastamasy da osy sala óndirisin damytý maqsatyn kózdeıtin sharalardyń qataryna jatady. Mysal úshin aıtar bolsaq, elimizde qoljetimdi segmenttegi avtomashınalardyń 60 paıyz­ǵa jýyǵy nesıege satylady eken. Búginde Úkimet aldynda asa mańyzdy mindet – jumyssyzdyq deńgeıiniń ósýine jol bermeý mindeti tur. Osy turǵyda da avtokólik qurastyrý isiniń úlken mańyzǵa ıe bolary sózsiz. Soǵan oraı qazirgi tańda Qostanaıda transulttyq mashına qurastyrýshy kompanııalardyń qatysýymen ındýstrııalyq aımaq qurý máselesi de qarastyrylýda. Sońǵy alty jyldyń ishinde munda jeti túrli álemdik brendterden turatyn 25 myń mashınanyń qurastyrylýy da joǵaryda aıtylǵan áńgimeniń qısynsyz emes ekendigin aıǵaqtaı túsedi. Indýstrııalyq aımaq qurylysyn bıylǵy jyly bastap, keler jyly aıaqtaıtyn bolamyz, degen bolatyn oblys ákimi A.Muhambetov sol kezdegi In­ves­tısııalar jáne damý mınıstri Á.Ise­keshevtiń Qostanaı oblysyna jumys sapary kezinde. Sol joly qurylystyń aldyn ala eseptelgen quny­nyń 2 mıllıard teńgeden astam qar­jy quraıtyndyǵy da aıtylǵan. Sóz retinde, Qostanaı jerinde bolǵan osynaý áńgimege QHR-dyń SMS ınvestısııalyq kompanııasynyń vıse-prezıdenti Lı Gýo Hýanyń da qatysyp, óz oıyn bildirgenin aıta ketken jón. – Bizdiń kompanııa dál osy Qostanaıda damý bolashaǵyn kórip otyr, degen bolatyn sheteldik meıman sol jolǵy sóılegen sózinde. – Bizde kóptegen ıdeıalar bar, solardyń biri – avtojıyntyqtar qu­ras­tyrý. Biz qazirdiń ózinde sizderde jaqsy damyp kele jatqan avtokólik óndirisine ınvestısııalar salýdamyz. Eger qytaılyq bıznesmen óz ýádesinde turar bolsa, onyń ózi elimizde avtomobıl qurastyrý isiniń qarqyn alýyna barynsha jaǵdaı jasamaq. Sonymen birge, ótken kóktemde «Azııa-Avto» kásiporny ókilderiniń osy 2016 jyldan bastap reseılik Lada Kalı­na, Granta jáne Prıora tárizdi model­derdi serııalyq shyǵarýdy qolǵa alatyn­dyqtaryn aıtqanyn da nazardan tys qaldyrýǵa bolmaıdy. Bul baǵytta О́ske­mende qazirdiń ózinde naqtyly jumystar qolǵa alynyp jatyr. Bıylǵy jyly Qostanaıda Q.Saty­bal­dyulyna qarasty Alatau Invest Kapital qory men «SaryarqaAvtoProm» jáne «Ag­ro­mashHoldıng» kásiporyndarynyń ón­di­ristik alańdaryna ıelik etetin AllurGroup kompanııasy arasynda memo­ran­dýmǵa qol qoıylýy da biz qozǵap otyr­ǵan taqyryptyń el ómiri úshin qan­shalyqty mańyzdy ekenin dáleldese kerek. – Bizdiń qor basshylyǵy qandaı salaǵa ınvestısııalar salýǵa bolatynyn muqııat zertteı kelip, avtokólik qurylysyn durys dep tapty. Bul shynymen de eń jańa tehnologııalardy qajet etetin sala. Osynaý mańyzdy iste memlekettik organdardyń jáne jekelegen adamdardyń tarapynan qoldaý tabamyz dep oılaımyn. Búkil qazaqstandyqtardyń keleshekte osy jerden shyǵarylǵan avtokóliktermen júretin kúni de alys emes. Biz Qazaqstanda shyǵarylatyn avtobólshekter sanyn ulǵaıtpaq nıettemiz. Sol arqyly elde shy­ǵa­rylatyn avtokólikterdegi qazaqstan­dyq mazmun da arta túsetin bolady, – dep atap kórsetken bolatyn joǵaryda atalǵan qordyń áriptes basqarýshysy Q.Satybaldyuly memorandýmǵa qol qoıý rásiminde sóılegen sózinde. Jergilikti kásiporyn basshysy A.Lav­rentevtiń aıtýynsha, 2018 jylǵa qaraı Qostanaıdaǵy ındýstrııalyq aımaq sheńberinde jylyna 40 myń avtokólik qurastyrý josparlanyp otyr. Onyń bir bóligi eksportqa jóneltilmek. Alǵa qoıylǵan josparlardy júzege asyrý úshin 500-den astam jańa bilikti jumys oryndaryn qurý qajet bolady. Sóz sońynda avtokólik qurastyrý baǵytyndaǵy joǵaryda aıtylǵan jáne basqa da jobalardy júzege asyrý Qazaq­stan­nyń tek Keden odaǵy sheńberinde ǵana emes, sonymen qatar, halyqaralyq ry­nokta da avtokólik jasaý salasyndaǵy báse­kege qabilettiligin arttyrýǵa baǵyt­talyp otyrǵanyn aıryqsha atap kórsetý qajet. Seıfolla ShAIYNǴAZY, «Egemen Qazaqstan»