Bıýdjettik qujattar alǵashqy talqylaýdan ótti

Keshe Májilis óziniń qorjynyna túsken bıýdjettik zań jobalarynyń tusaýyn kesti. Olar buǵan deıin Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń tóraıymy jalpy otyrysta qorytyndy ázirleýge merzim surap alǵan zań jobalary edi. Atap aıtar bolsaq, olar «Ult­tyq qordan 2017-2019 jyldarǵa bóli­netin kepildendirilgen trans­fert týraly», «2017-2019 jyldarǵa arnalǵan respýb­lıka­lyq bıýdjet týraly», son­daı-aq «Respýblıkalyq jəne ob­lystyq bıýdjetter, respýb­lı­kalyq mańyzy bar qala, elorda bıýdjetteri arasyndaǵy 2017-2019 jyldarǵa arnalǵan jal­­py sı­pattaǵy transfertterdiń kóle­mi týraly» zań jobalary edi. Zań jobalarynyń negiz­gi erekshelikteri týraly depýtat­tarǵa Qarjy mınıstri Baqyt Sul­tanov pen Ulttyq ekonomıka mı­nıstri Qýandyq Bıshimbaev baıandady. Ádette, Qarjy máselesine qa­tys­ty zań jobalary depýtattar ara­­synda qyzý talas pen ótkir pi­kir­ler almasý jaǵdaıynda tal­qy­lanady. Bul joly da solaı bol­dy, onyń ústine bul jolǵy tusaý­­keserge kóptegen qoǵamdyq uıym­­dar men saıası partııalar ókil­deri de qatysqan. Depýtat G.Qaraǵusova Mem­le­ket basshysynyń tapsyrma­laryn buljytpaı oryndaý úshin qa­byldanǵan sheshimderden stra­te­gııalyq tıimdilik bolatynyna jiti sarap jasalǵan bolýy kerek. Son­da ǵana Prezıdenttiń talap­taryn oryndaı alamyz, dedi ol. Osyndaı oıdy Salyq tóleý­shi­lerZańıasy keńesiniń bas­qa­rýshysy Jannat Ertilesova da aıtty. Bıýdjet parametrleriniń arasynda qatysýshylar áleýmettik-ekonomıkalyq sıpaty bar máse­le­lerge qatty shúılikti. Sonyń ishin­de, ásirese, «Aq bulaq» baǵdar­la­masyna qatysty kóptegen suraq­tar týdy. Máselen, depýtattar Irı­na Aronova, Asylbek Smaǵulov, Vla­dıslav Kosarev osy baǵdar­lamanyń áli kúnge tolyq iske as­paı jatqanyna jandary kúıze­letinin kórsetip, zań jobasyn ja­saý­shy­larǵa ótkir suraqtar qoıdy. Olar­dyń suraqtaryna jaýap bergen Ulttyq ekonomıka mınıstri Q.Bı­shimbaev qarajattyń jetpeý sebebinen kóptegen máselelerdiń áli de sheshilmeı jatqanyn aıtty. Bıýdjettik zańnamalar jónin­degi zań jobalaryn júrgizetin jumys tobynyń jetekshisi O.О́ksik­baev res­pýblıkalyq bıýdjet pen jergilikti bıýd­jetter arasyn­da áli kúnge úıle­simdilik bolmaı kele jatqanyna óki­nish bildi­r­di. Sonyń kesirinen mıl­lıon­daǵan qarajat jelge shashylady, dedi depýtat. Sonymen, «Respýblıkalyq jə­ne oblystyq bıýdjetter, respýb­lı­ka­lyq mańyzy bar qala, elorda bıýd­­jetteri arasyndaǵy 2017-2019 jyl­darǵa arnalǵan jalpy sı­pattaǵy transfertterdiń kólemi týraly» zań jobasyna sáıkes 2017 jylǵy transfertter – 239,9 mlrd teńge; 2018 jyl­ǵy­sy – 257,0 mlrd teńge; 2019 jyl­ǵysy 292,2 mlrd teńge bolatyn túri bar. Árıne, zań jobasyn qabyl­daý barysynda azdy-kópti ózgeris­ter bolýy múmkin. Al bıýdjet­tik sýbvensııalar kólemi: 2017 jylǵa – 1 482,9 mlrd teńge; 2018 jyl­ǵa – 1 563,8 mlrd teńge; 2019 jyl­ǵa – 1 568,3 mlrd teńge bolyp belgi­lengen. «2017-2019 jyldarǵa arnalǵan res­pýblıkalyq bıýdjet týraly» zań jobasyna sáıkes 2017 jylǵy kiris 4 trln 338,2 mlrd teńge; 2018 jylǵy kiris 4 trln 562,3 mlrd teńge; 2019 jylǵy kiris 4 trln 877,2 mlrd teńge bolyp bel­gilengen. 2018 jáne 2019 jyldarǵa al­dyńǵy jyldarmen salys­tyrǵan­da­ǵy ósim tıisinshe 224 mlrd teńge jáne 314,9 mlrd teńge bo­lady dep bol­janǵan. 2017 jylǵa bel­gilengen respýb­lıkalyq bıýdjettiń shyǵysy 8 564,4 mlrd teńge bolyp, IJО́-niń 17,7 %-sy quraıdy dep belgilenipti. Al 2018 jylǵy shyǵys – 8 370,6 mlrd teńge, bul IJО́-niń 16,2 % já­ne 2019 jylǵy shyǵys – 8 751,2 mlrd teńge, bul IJО́-niń 15,8 % deń­geıinde bolmaq. Respýblıkalyq bıýdjettiń tap­shylyǵy IJО́-ge qatysty tómendeý tendensııasyn ustanyp, 2017 jyly 578,1 mlrd teńgemen IJО́-niń 1,2% bolsa, 2019 jyly 577,1 mlrd teńgemen IJО́-niń 1 % bolmaqshy. Aıta ketetin jaıt, keshegi tal­qylaýǵa memlekettik organdar men parlamenttik partııalar ókil­derinen basqa «Aýyl», Birlik» partııasy men Jalpyulttyq sosıal-demokratııalyq partııasynyń ókil­deri, shaqyrylǵan birneshe ÚEU bas­shylary, t.b. qatysty. Endi zań jobasy Omarhan О́ksikbaev bastaǵan jumys tobynda talqylanatyn bolady. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»