Mereıtoılyq sammıttiń mejeli mindetteri

Dostastyq elderi yntymaqtastyǵynyń kókjıegin keńeıtedi Keshe Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qyrǵyz Respýblıkasyna jumys saparymen baryp, Bishkekte ótken Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy elderi basshylary keńesiniń otyrysyna qatysty. Bul alqaly jıynda, sondaı-aq, Armenııa Prezıdenti Serj Sargsıan, Ázer­baıjan Prezıdenti Ilham Alıev, Belarýs Prezıdenti Aleksandr Lý­kashenko, Tájikstan Prezıdenti Emo­malı Rahmon, Qyr­ǵyzstan Pre­zıdenti Almazbek Atam­baev, Reseı Fede­rasııasynyń Prezı­denti Vladımır Pý­tın boldy. Al Dostastyqqa múshe bas­qa memle­ket­terdiń basshylary ke­le al­maǵanymen arnaıy ókilderi qatysyp otyrdy. Árıne, jıynǵa kópshilik О́z­bek­stannan kim keler eken dep kútken. О́zbekter qazir jeltoqsandaǵy pre­zı­dent saılaýyna ázirlenýde, sondyq­tan, prezıdenttiń qyzmetin ýaqytsha atqaryp otyrǵan Sh.Mır­zıeevtiń ornyna Syrtqy ister mınıstri Abdýlazız Kamılov keldi. Al Ýkraına otyrysqa Bishkektegi elshisin jiberipti. Sondaı-aq, Moldova men Túrikmenstan pre­zı­dentteri de qatysqan joq. О́tken jyly TMD basshylary biz­diń elde bas qosqan bolatyn. Bıyl tóraǵalyq tizgini Qyrǵyzstanda. Al bul jolǵy sammıt Dostastyqtyń 25 jyldyq mereıtoıyna oraılas kelip otyr. Iá, Táýelsizdik tarıhynan tamyr tartqan TMD-nyń sol 1991 jyly azattyqtyń aq tańyn atyrǵan almaǵaıyp kezeńde qazyǵy qaǵylǵan edi. Bul egemendiktiń dámin birge tat­qan taǵdyrlas elderdiń tutastyǵyn buzbaı, yntymaqtastyǵyna yqpal etken birlestik boldy. Árıne, ýaqyt syrǵyp, burynǵy keń­estik elderdiń órisi keńeıip, damý dańǵyldary árqıly deńgeıde daralana bastaǵan qazirgideı sátterde Dostastyqtyń sonshalyqty saıası, ıa bolmasa ekonomıkalyq salmaǵy joq degen syńaıdaǵy pikirler de aıty­lyp qalyp júr. Biraq buǵan durys-burys dep baǵa beretin biz emes. Ony tek saıası sarapshylardyń sara­syna qaldyrdyq. Al bizdiń aıtpa­ǵymyz, qalaı degenmen, baqandaı 25 jyl dostyq týynyń astynda qan­shama eldiń basyn biriktirgen bul qury­lymnyń ózine múshe árbir memleket úshin ózindik bergeni, kerek kezinde kó­megi, qajetinde demeýi bolǵanyn eshkim joqqa shyǵara almaıdy. Oǵan qazirdiń ózinde elderdiń ekonomıkalyq baılanysyn bekemdep qana qoımaı, qaýipsizdigine de qoldaý kórsetip júrgen ustanymy dálel. 25 jyldyq dep ereksheleı aıtyl­ǵanymen, bıylǵy jıynnyń aıtar­lyqtaı artyqshylyǵy bolǵan joq. Tek aýa raıynyń qolaısyzdyǵynan ushaǵy ushpaı, eki saǵatqa keshigip kelgen Reseı Prezıdenti V.Pýtındi BAQ ókilderi jańalyq etip jarysyp jazyp jatty. Jıynnyń bastalý ýaqyty onsyz da sál keshirek, tústen keıingi 4-ke josparlanǵan edi, sóıtip otyrys kórshiniń qolaısyz aýa raıy saldarynan keshigýine baılanysty saǵat tili keshki 6-dan asqanda ǵana bastaldy. Qalyptasqan halyqaralyq hat­tamaǵa sáıkes prezıdentterdi «úı ıesi» A.Atambaev «Ala-Archa» rezı­den­sııasynyń aldynda kútip alyp, qol alysyp, sýretke tústi. Jıyn aldymen shaǵyn quramda bas­taldy. Qyrǵyzstan Prezıdenti oty­­rys­ty ashyp, basqo­sýǵa qatysqany úshin delegasııa bas­shy­laryna alǵys aıtty, sondaı-aq Táý­elsiz Mem­le­ketter Dostas­tyǵynyń mereıtoıy – 25 jyldy­ǵymen qut­tyq­tady. Otyrysty daıyndap, ótki­zýge kómek­teskeni úshin TMD Atqa­rýshy komı­tetiniń tóraǵasy Ser­geı Lebe­devke rızashylyq bildirdi. «Qyr­ǵyz Respýb­lıkasy Dostastyq el­deriniń keńe­s­ine onyń 25 jyldyq mereıtoıy qar­sańynda tóraǵalyq etip, úlken qur­metke bólendi», dedi Qyrǵyzstan Pre­zıdenti. Onyń aıtýyn­sha, Qyrǵyzstan tóraǵalyq etken jyly Dostastyqtyń jumy­syn oń­taı­landyrýdy talqylaý jumys­taryna belsene aralasty, saıası uıymdy odan ári damytýǵa oń áser etetin usynystar jasady. Sonymen qatar, ol mereıtoılyq otyrys dostastyq jáne syndarly jaǵdaıda ótetinine, taraptar barlyq máselege qatysty ortaq sheshimge keletinine senim bildirdi. Otyrysta sóılegen sózinde Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Dostastyqtyń qurylýynyń mereıtoıy jylynda ótip otyrǵanyn aıtty. 1991 jyly qol qoıylǵan Almaty deklarasııasy arqyly negizi qalanǵan Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy búginde elderimizdi jaqyndastyra túsetin biregeı alań bolyp qala beredi. Bizdiń Dostastyq jumysyn jalǵastyryp jáne bolashaqqa degen josparlardy iske asyra otyryp, óziniń ómirsheńdigin, tıimdiligin jáne perspektıvalylyǵyn dáleldedi. Sondaı-aq, Dostastyqtyń tájirıbesi EAEO jáne ShYU tárizdi ıntegrasııalyq uıymdarǵa da septigin tıgizdi. Osylaısha, Almatyda 1991 jyly 21 jeltoqsanda TMD-nyń qurylýy zor tarıhı mánge ıe boldy. Meniń bastamam boıynsha búgin biz TMD-nyń 25 jyldyǵy jóninde málimdeme qabyldap otyrmyz. Ol baǵdardy aıqyndap, aldymyzǵa jańa mindetter qoıady, dedi Nursultan Nazarbaev. Sonymen birge, Memleket basshysy jaqynda ótken G-20 sammıtinde álemdik ekonomıkanyń ornyqty damýyn qamtamasyz etý úshin ekonomıkalyq saıa­satty úılestirý týraly ýaǵdalastyqqa qol jetkizilgenin atap ótti. Sammıtte damýdyń eskirgen modelin almastyrý jáne jahandyq ındýstrııalyq revolıýsııadan soń kelgen jańa sandyq ekono­mıkaǵa kóshý máseleleri talqylandy. Bul – energııanyń jańa túrine, valıýtanyń jańa sanatyna jáne qoǵamdyq qarym-qatynastyń jańa formalaryna negiz­delgen qoǵamdyq óndiristiń jańa tásilin tabý men ıgere bastaýdyń nyshany. Jańa problemalar aldynda TMD aıasynda bizge de tyǵyz ózara is-qımyl jasap, birlesken jobalardy jandandyrý qajet, dedi Nursultan Nazarbaev. Qazaqstan Prezıdenti Dostastyqtyń qazir 2008 jyly qabyldanǵan ekono­mıkalyq damý strategııasyn iske asyrý­dyń úshinshi kezeńine kóshkenine nazar aýdardy. Qazirgi ýaqytta álemdik ekono­mıkadaǵy jaǵdaı aıtarlyqtaı ózger­di. Sondyqtan Qazaqstan Dostastyq elderi­niń ekonomıkalyq damýyna serpin berý­ge arnalǵan sharalar jıyntyǵyn jan­dandyra túsýdi usyndy, dedi Mem­leket basshysy. Budan bólek, Qazaqstan Prezıdenti TMD elderin damytýdaǵy kólik-tranzıt áleýetin tıimdi paıdalanýdyń mańyzdy rólin atady. Keı jaǵdaıda aýqymdy kólik-tranzıttik jobalardy iske asyrýda elder arasynda bir-birin qaıtalaý kezdesip qalady, ózara kelisýdiń jetis­peı­tindigi baıqalady. Osyǵan baılanys­ty, bul saladaǵy saıasatymyzdy úılestirý qajet. Bul jobalarymyzdyń tıimdiligin edáýir arttyrýǵa múmkindik beredi, dedi Nursultan Nazarbaev. Sonymen birge, Elbasy ótken jol­ǵy kezdesýde TMD-ny zamanaýı jaǵ­daıǵa beıimdeý qajettigi jónindegi ýaǵda­lastyqqa qol jetkizilgenin keńes­ke qaty­sýshylardyń esine saldy. Tarap­tar­dyń belsendi ózara is-qımyly arqasynda Dostastyqtyń tıimdiligin arttyratyn naqty sharalar ázirlendi. TMD qyz­metin jetildirip, onyń fýnksııalyq ıkemdiligine qol jetkizý úshin turaqty túrde jumys júrgizip otyrý qajet, dedi Qazaqstan Prezıdenti. Sońynda Memleket basshysy TMD-ǵa 2017 jyly Reseı Federasııasynyń tóra­ǵalyq etýi jónindegi sheshimdi Qazaq­stannyń quptaıtynyn jetkizdi. Shaǵyn quramdaǵy basqosýda negi­zi­nen tórt másele qaraldy. Aldymen Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy elde­ri basshylarynyń TMD-nyń 25 jyl­dy­ǵyna oraı málimdemesi talqylandy. Má­­limdemede TMD qyzmetiniń 25 jyl­dyq qorytyndysy shyǵarylyp, Dos­tastyqtyń biregeıligi men ámbe­bap­tyǵy, halyqaralyq qarym-qaty­nastaǵy mańyz­dy róli aıtyldy. Sonymen qatar, TMD pishimindegi ynty­maq­tastyqty zamanaýı syn-qaterlerge qarsy baǵyttaý týraly ortaq sheshim qabyldandy. TMD-nyń zamanaýı jaǵdaı­larǵa beıimdelýi boıynsha uıymdas­ty­rýshylyq jáne tájirıbelik sharalary qarastyryldy. Budan ári otyrys keńeıtilgen aýqymǵa aýysty. Ony qatysýshylar aldymen jaqynda dúnıeden ozǵan áriptesteri – О́zbekstan Prezıdenti Islam Karımovty bir mınýt únsizdikpen eske alýdan bas­tady. Sodan soń jıynǵa tóraǵalyq etý­­shi Qyrǵyzstan Prezıdenti sóz sóı­lep, Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń usynysymen TMD sam­mıti atynan О́zbekstanǵa kóńil aıtý no­ta­sy joldanǵanyn aıtty. Sonymen qatar, A.Atambaev shaǵyn quramdaǵy tal­qy­laýdyń nátıjesinde kelesi jylǵy tóra­ǵalyq Reseı Federasııasyna ótkenin málimdedi. О́z kezeginde Reseı Prezıdenti Vla­dımır Pýtın kórsetilgen senimge al­ǵysyn bildirdi. Otyrysta, sondaı-aq, gýmanıtarlyq salada ózara baılanysty keńeıtý aıasynda birqatar sheshimder qaraldy. Máselen, 2017 jyldy – Otbasy jyly, 2018 jyldy – Mádenıet jyly etip belgileý týraly sheshim qabyldandy. Al Ázerbaıjannyń Gıandja kóne qalasyna TMD-nyń máde­nı astanasy mártebesi berildi. Ekono­mıkalyq yntymaqtastyqty tereńdetý já­ne keńeıtý maqsatynda birqatar qu­jat­tar qabyldandy. Sondaı-aq, Táýelsiz Mem­leketter Dostastyǵy elderinde 2020 jyly halyq sanaǵyn ótkizý týraly má­sele talqylandy. Bul Dostastyq elderi­ne ózara halyq sany týraly aqparat alma­sýǵa, demografııalyq, etnostyq, ekono­mıkalyq jáne áleýmettik qoǵam qury­lymy men memleket pen óńirdegi jaǵ­daı týraly málimettermen bólisýge múm­kindik beredi. Sonymen qatar, sammıtte TMD el­deri arasyndaǵy óńiraralyq ynty­maq­tas­tyq konvensııasy, TMD elderi bas­shylarynyń Nıýrnberg prosesi aıaqta­lýy­nyń 70 jyldyǵyna baılanysty má­lim­­demesi qaraldy. Oǵan qosa, jańa syn-qaterler men táýekelderge qarsy tu­rý, qaý­ipsizdikti qamtamasyz etý boı­yn­­sha birqatar qujattar qabyldandy. Jıyn­­tyǵy on alty qujatqa qol qoıyl­dy. Osylaısha Dostastyq elderi basshy­larynyń sammıti tabysty aıaqtaldy dep qorytyndy jasaýǵa tolyq negiz bar. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan» – Bishkekten (Qyrǵyzstan) Sýretter Prezıdenttiń baspasóz qyzmetinen alyndy