Túrik serıaldarynyń álemde 400 mln kórermeni bar

  Sońǵy jyldary Túrkııada kıno salasyna aqsha salatyn kásipkerler kóbeıdi. Quıǵan qarjysynyń qaıtarymy jaman bolmaıtynyn jaqsy túsingendeı. Istiń kózin taýyp, tilin túsingen adamǵa bul da úlken bıznes. Baýyrlas eldegi kınokompanııalar men prodıýserlik ortalyqtar buny bıznes dep bilgenine birneshe jyldyń júzi boldy. Maqsaty – 78 mıllıon turǵyny bar ishki naryqty ıgerý ǵana emes, teletaýarlaryn syrt elderge de eksporttaý. Maqsattaryna jetip te jatqan sııaqty. Ony ózimizdiń arnalardyń mazmunynan ańǵarýǵa bolady. 2002-2003 jj. Brazılııa men Argentına serıaldary saıabyrsyp, olardyń ornyn túrik serıaldary basty. Anna, Izabella, Rakel degen esimderdiń ornyna Shehrızat, Zeınep, Berıvan dep at qoıý sánge aınaldy. Uldarymyz «Iýsýfpyn» dep maqtanyp, «Qambarsyń» dep kemsitetin boldy. Bul maqtanysh emes árıne. Serıal satyp alý dástúri áli úzilgen joq. Al, túrik aǵaıyndar biz sekildi serıalǵa «zárý» elderge kıno satyp, bul saladan da kásiptiń kózin tapqandaı. Máselen, qazaq kórermenderine jaqsy tanys ataqty «Sultan Súleımen» tarıhı serıaly bıyl 20 mıllıon dollar asa tabyspen túrik teleındýstrııasynda rekord jasap otyr. Kezinde elimizdegi  telearnalardyń birinen kórsetilgen  «Kókjaldar mekeni» (kurtlar vadisi) serıaly da qomaqty qarjy tapqan telejobalardyń biri. 15 mln dollarlyq paıdamen «Sultan Súleımannen» keıin ekinshi orynda. Bulardan da basqa prodıýserlik ortalyqtardyń qorjynyn qampaıtyp,  el qazynasyna tamshylap bolsa da qarjy quıyp jatqan serıaldar barshylyq. Kıno óner ǵana emes, tabys hám ıdeologııa ekenin túsingen túrik úkimeti kıno túsiremiz degenderdi demep júrgenine birneshe jyl ótti. 2000 jyldardyń basynda Túrkııada kınostýdııalar jabylyp júrip jylyna bar-joǵy onshaqty kıno túsiredi eken. Keıinnen memleket qoldaý kórsete bastaǵan soń 12 aıda túsiriletin teleónimniń sany 100-den asqan. Barlyǵy sapaly demeımiz, degenmen, tabys ákelip jatqany, kınoındýstrııany damytýǵa úles qosyp jatqany anyq. Kez kelgen taqyrypty serıalǵa aınaldyra salatyn túrik kıno mamandarynyń eńbegi arqasynda kıno týyndylar elge keletin týrıster sanyn 16-18 paıyzǵa arttyrǵan.   Túrkııanyń Mádenıet jáne týrızm mınıstrligi 2009-2012 jyldar aralyǵynda  álemniń 76 eline 40 myń 675 saǵat serıal satqany týraly málimet jarııa etti. Alýshylar Balqan túbegi jáne Azııa, onyń ishinde Ortalyq Azııa elderi. Eń kóp tabys ákelgen serıaldardyń qatarynda Qazaqstanǵa jaqsy tanys «Asaý júrek», «Kókjaldar mekeni» bar. Shamamen 2010 jyldardan bastap túrik kınogerleri Eýropa men Amerıka elderiniń naryǵyna nazar aýdardy. Birtindep kórshiles Grekııa, Reseı jáne tipti Birikken Arab Ámirlikterinen mıllıondaǵan kórermen tartty. Bul qyzyǵýshylyq atalǵan elderde «merhaba», «nasylsyn», «tamam» «teshekkúrler» sózderin jattaýdan bastap túrik tilin úırengisi keletinder sanyn kóbeıtýge sep bolǵan. Grekııada, balqan elderinde onshaqty túrik tili kýrstary ashylǵan. Reseıdiń «Domashnıı tv» kabeldik telearnasy túrik serıaldaryna oryn bergen. Bul elde kórermenge qatty unaǵany sonshalyq, «Sultan Súleımen» serıalyn aptasyna 11 saǵat boıy efırge qoıylǵan. Dýbaıda shyǵatyn «Gulf news» basylymy sońǵy jıyrma jylda BAÁ-ine Túrkııanyń 60 mln dollarǵa 100-den asa serıal satqanyn jazypty. Túrkııany Afrıka elderine de jaqyndata túsken osy teletaýar desek, qatelespeımiz: Afrıkanyń soltústigi men ońtústigindegi elderde 85 mln kórermeni bar eken. Iаǵnı, sapasy myqty bolsyn, nashar bolsyn, túrik serıaldary ol elge aıtarlyqtaı paıda ákelýde. 2008 jyly serıaldardan túsetin tabysy 2 mln dollardan aspaǵan eken. 3-4 jyl ishinde kiris kólemi 70 paıyzǵa artqan. Asa qysqa ýaqyttyń ishinde tez damyǵan salanyń biri. Taǵy bir másele. Sońǵy málimetter boıynsha, túrik serıaldarynyń álemde 400 mıllıonǵa tarta kórermeni bar eken. Ol elderden baratyn demalýshylardyń kóbi Ystambulǵa tabany tıe salyp Sultan Súleımenniń saraıy men Hıýremniń garemin kórýge asyǵady. Ol jerlerge kirý aqyly árıne. «Deloitte Türkiye» zertteý ortalyǵy jarııalaǵan myna aqparatqa qarańyz.  Túrkııada serıaldardan túsken qarajat 2013 jyly 200 mıllıon dollarǵa  jetse, 2015 jyly 350 mln bolǵan. Túrik kınogerleri 2023 jylǵa qaraı serıal eksporttaýdan túsetin paıdany 1 mlrd dollarǵa jetkizemiz degen meje qoıyp otyr. Jyl ótken saıyn qandaı qarqynmen damyp kele jatqanyn kórsetetin derekterge qarasaq, bul ábden múmkin nárse. Qazaq Ordasynyń tarıhynan kóptep serıaldar túsirý arqyly kóshpendilerdiń tarıhy men mádenıetin, salt-dástúrine degen qyzyǵýshylyqty arttyrýǵa, sol arqyly Qazaqstanǵa keletin týrıster sanyn kóbeıtýge bolady. Nege osy salany damytpasqa? Al damytamyz desek, túrik aǵaıynnyń tájirıbesi jaqsy úlgi bolar edi. Samat Súleı