Aýylyna qorǵan bolǵan Qorǵan ata

Osy jýyrda jumys ornyma bir hat keldi. Konvert syrtynda Sharbaqty aýdany, Arbıgen aýyly dep tur. Ashyp qarasam, baıaǵyda ózimiz jazatyndaı sálem hat. «Qurmetti Farıda! Osy hatty joldaýshy ózińe júzi tanys Qorǵan atań, zeınetker ustaz...», dep jazylypty hatta. Kúndelikti ómirimiz kompıýterge baılanǵan myna zamanda qalammen jazylǵan hat kórmegeli qashan. Adamnyń qolymen jazylǵan hattyń jaqyndyǵy sondaı, Qorǵan ata dál qasymda sóılep turǵandaı sezildi. Ári qaraı: «Qazan aıynyń 20-sy kúni 80 jasqa tolamyn, ýaqytyń jetip, jolyń tússe, aýylǵa kelip qaıt, qyzym. Aýyl aman, mektep ornynda, jaǵdaıymyz jaqsy... Jańadan salynǵan meshitimizdi kóresiń, apań ekeýmiz kútemiz...», dep qosypty. Jýrnalıst bolǵan soń, issapar­ǵa shyǵyp turamyz. Gazetke jazar jaqsy dúnıeler izdeısiń. 2008 jyly bolýy kerek, taǵy da sondaı bir issapar barysynda Arbıgen, Botabas, Qulat, Shegiren aýyl­daryn aralaǵanymyz bar edi. Arbıgen mektep aýlasyndaǵy jaı­qalyp ósip turǵan ózgeshe aǵash­tarǵa toly baqty kórip tań­qal­ǵanbyz. Aýladaǵy jylyjaıyn­da qııar, qyzanaq ártúrli gúl­der ósip tur. Munyń qandaı syry bar ekenin keıin­nen baryp bildik. Bıologııa pániniń muǵalimi Shaımardan Ilıasov ekeýi Almatydan erekshe ósetin terekterdi alǵyzyp, mekteptiń mańaı­yn sha­ǵyn orman­ǵa aınaldyrady. Sol issapardan «Egemenge» kólemdi maqala jazdyq. Atamyz­ben de osy sapar barysynda ta­nys­tyq. Izdegenge – suraǵan. As­yl qa­zyna tapqandaı qýandym. Jýr­nalıst úshin naǵyz keregi de Qorǵan muǵalim sekildi el ishin­degi shejireli, biletini de, aı­tary da kóp adamdar ǵoı. Biz­diń gazetimizdiń bir nómirin de qal­dyrmaı oqyp, «Egemendi» ba­syna jastap uıyqtaıtyny kó­rinip turdy. Odan keıin de baryp qaıttyq. Jalpy, keńestik kezeńde oblysta sanaýly ǵana qazaq mektebi bar edi. Sharbaqty aýdanynda sol jyl­dary 3 qana qazaq mektebi bol­sa, sonyń biri Arbıgen mekte­bi edi. Opera ánshisi Shahmardan Ábi­lov­tiń týǵan jeri, ol da Qor­ǵan muǵalimniń shákirti. – Mańdaıyma osy mektepti bas­­qarý buıyrypty, – dep eske alǵ­an-dy ustaz ata. – Sonaý 1925 jy­ly bastaýysh mektep retinde qur­ylǵan eken. 1939 jyly ortalaý mek­tepke aı­nalyp­ty. Qazaq tilinde bi­lim be­re­tin mektep salǵyzý ol kez­de ońaı emes edi. Kedergilerge ke­zikti... Al 1980-jyldary mek­tepte oqı­tyn balalar sany kóbeıdi. Aýyl turǵyndary tarapynan mek­tep salý jónindegi ótinishteri oryn­dala qoımady. Sodan, Qazaq KSR Jo­ǵar­ǵy Keńesi­­niń depýtaty, aý­yl me­hanı­zato­ry Báıtemir Dosym­hanov­qa bul ótinishti sol kezdegi Birin­shi hat­shymyz Dinmuhamed Qonaev­qa jetkiz dedim. Sóıtip, 1986 jyly mektep qu­ry­ly­sy bastal­dy. 1988-1989 oqý jy­lyn­da aýyl bala­la­ry oqý­dy jańa mektepte bas­tady. Aıtpaqshy, aýylda 1990-jylda­ry qurylysy bastalǵan mádenıet úıi­n­iń ǵımaraty sol kúıi 2013 jyl­ǵa deıin turdy. Onyń bir kir­pishin de buzǵyzbaı Qorǵan ata ózi kúzetkenin búkil aýyl bi­ledi. Kelgen-ketken ákimderdiń bá­rine ótinish jazýdan jalyqpady. Aqy­ry, oblystyq bıýdjetten qarjy bó­­li­nip, mádenıet úıi eńse kóterdi. Qorǵan Ashataıuly Arbıgende ja­ryq dúnıe esigin ashty. Bala­lyq sha­ǵy soǵys jyldarymen tuspa-tus keldi. Erjetip ósip, oqyp, bilim aldy. 1958 jyly Oral qala­syn­daǵy A.Pýshkın atyn­daǵy pe­dagogıkalyq ınstı­týttyń fılologııa fakýltetine oqýǵa túsip, 1963 jy­ly qazaq tili men ádebıeti pán­deriniń mamany boıynsha bi­tirip shyǵady. Bul kisi ulaǵatty us­taz retinde búkil ǵumyryn ba­la oqytýǵa, aýyl balalarynyń bi­lim­di bolyp ósýlerine arnady. Hat sońyna úńildim: «53 jyl ustaz­dyq ettim. Qorytyndysynda qazirgi­deı ǵajap ýaqytty kórdim. Ja­ńa zaman, jańashyl adam senbes ýaqyt keldi. Bizder bir qazaq tilin­de oqytatyn mektep saldyrý úshin bastan ne ótkermedik?.. Al qa­zir Táýelsizdiktiń keremeti sol, júz­degen mektep boı kóterdi. Osy kúndi kórgenime rızamyn. Nursultan Nazarbaevtyń úne­mi bilim alyńdar, oqyńdar, úı­reniń­der dep jat­qany da sol, álemdegi 30 el­ge jeteıik, qosylaıyq dep tegin aıtpaı­dy ǵoı. Memleket bilim berý sa­la­sy­na únemi kóńil bólip keledi. Dán rızamyn. Balabaq­shalar men mek­tep­ter janynan 3-5 jas aralyǵyndaǵy balalarǵa arnal­ǵan shaǵyn ortalyqtar da ashylý­da.Tek oqyp, bilim alsyn, ba­lala­rym!», dep aıaqtapty hatyn qart ustaz. Bul kúnde Qorǵan Smaıyl­hanov Shar­baqty aýdanynyń qurmetti azamaty, «Oblysqa sińirgen eńbegi úshin» medaliniń ıegeri, Y.Altynsarın medaliniń ıegeri. El gazeti – «Egemenniń» belsendi, ardager oqyrmany. Ǵıbratty joldan ótken ardaqty áke. Záýre apa ekeýi alty ul, qyz tárbıelep ósirdi. Qyzdary Anar men Zere áke jolyn qýyp, ustazdyq joldy tańdady. Úlken qyzy Mádına da, mine, Arbıgende 36 jyl boıy mektepte jumys isteıdi. Farıda Byqaı, «Egemen Qazaqstan» Pavlodar oblysy