Veterınarııany halyqaralyq standartqa kóshirýde Qazaqstan aımaqta alda keledi

Gazetimizde sońǵy ýaqyttary aýyldaǵy veterınarııa qyzmeti, mal dárigerleriniń jaǵdaıy týraly osy qyzmetpen shuǵyldanýshylar tarapynan birqatar maqalalar jarııalandy. Osy máselege oraı Aýyl sha­­rýa­­shylyǵy mınıstrligi Veter­ınarııalyq baqylaý jáne qadaǵalaý komıtetiniń tóraǵasy Saqtash HASENOVKE jolyǵyp, gazette kóterilgen aýyldaǵy mal dárigerleriniń problemalary boıynsha birqatar saýaldar qoıǵan edik. – Saqtash Satybaldyuly, sońǵy kezderi aýyldaǵy mal-dárigerlik qyzmetpen shuǵyldanýshylar tarapynan osy qyzmetke qatysty proble­malardy kótergen hattar redak­sııamyzǵa jıi kele bastady. Sol hattarda sońǵy ýaqyttary aýyldaǵy maldárigerlik qyz­metke qoıylatyn talaptar ózgergendigi, qaǵazbastylyq aýqymy, joǵary jaqqa esep berýshilik áýresi áldeqaıda arta túskeni, mal dárigeriniń kóp ýaqyty óziniń praktıkalyq qyzmetimen emes, kompıýterde otyryp, tıisti esepterdi toltyrýmen ótetindigi, osy jaǵdaı aýyldaǵy mal dáriger­lerine negizgi qyzmet­terimen shuǵyldanýyna kedergi kel­tiretindigi týraly aıtylady. Osy jaǵdaılar ras pa? Ras bol­sa, osynyń sebebi týraly ne aıtar edińiz? – Ras, ondaı shaǵymdar­dy biz de jıi estip jatamyz. Bi­raq bul – zamannyń talaby. Ol ta­lapty biz oıdan shyǵaryp otyr­ǵany­myz joq. Halyqaralyq epı­zootııalyq bıýro (HEB) degen bar. Ekinshiden, biz Eýra­zııa­lyq ekonomıkalyq odaq qura­myndamyz. Munyń syrtynda budan biraz ýaqyt buryn ǵana Dúnıejúzilik saýda uıymyna múshelikke óttik. Mine, osy halyqaralyq uıymdardyń qaı-qaısysy bolmasyn bizge óz talaptaryn qoıady. Qazirgi el ishin­degi veterınarlyq tártiptiń ózi osy talaptardan týyndaıdy. Onyń ústine, Qazaqstan óziniń burynǵy agrarlyq-ındýstrııalyq qýatyn qaıta qalyna keltirý úshin shetelderge aýylsharýashylyǵy ónimderin, sonyń ishinde mal sharýashylyǵy ónimderin eksporttamaı tura almaıdy. Onsyz biz ózimizdiń ulan-baıtaq jer baılyǵymyzdyń áleýetin asha almaımyz. Mine, sondyqtan da memleket basshylyǵy qazirgi kúni aýyl sharýashylyǵy salasyn damytýǵa asa úlken mán berip, oǵan orasan zor kólemde qarjylaı já­ne ákimshilik qoldaý kórsetip otyr. Sonyń arqasynda mal tuqymy­nyń sapasy jaqsaryp keledi. Meniń oıymsha, aýyldaǵy mal dárigerleriniń qazirgi ve­terınarlyq talaptarǵa shaǵym aıtýynyń kóbeıýine olardyń bu­ryn kompıýtermen jumys istemegendigi sebep bolyp otyr. Sondyqtan da olar qazirshe muny artyq jumys dep esepteıdi. Olar kompıýtermen durys ju­mys isteýdi úırene kele bul istiń qazirgi tártiptiń negizgi bir bólshegi ekendigin, munsyz veterınarııa salasynyń alǵa basa almaıtyndyǵyn uǵatyn bolady. Sol kezde qazirgi ókpe-renishter de seıiledi. Jalpy, qaı el, qaı jerde bolmasyn jańalyq ataýlynyń qoǵam tarapynan birden qoldaý taýyp kete almaıtyndyǵy anyq másele ǵoı. – Qazir kez kelgen jumys­tyń qaıtarymy jalaqy ar­qyly óteletindigi belgili. Aýyl­daǵy mal dárigerleriniń qa­zirgi jaǵdaılaryna kó­ńil tolmaıtyndyǵynyń bir sebebiniń osy jalaqy máse­lesine qatysy bar sekildi. Olar qazirgi atqaryp otyrǵan jumys­tyń jaýapkershiligi men aýqymyn jalaqy kó­leminiń ótemeıtindigin aıtady. Jastardyń maldá­ri­gerlik qyzmetke barǵysy kel­meıtindigin, ahýal osylaı bola berse, biraz jyldan keıin aýyl­darda mal dárigerleriniń qalmaıtyndyǵyn ashyna jazady. – Bálkim olardyń mundaı shaǵymdarymen kelisýge bolar. О́ıtkeni, qazir veterınarııa sa­lasyna qoıylar talap pen jaýapkershilik artyp otyr. Al jergilikti jerde, jumystyń alǵy shebinde turyp, bul min­det­ti oryndaýshylardyń shekesi shylqyp júr deýge kele qoımas. Biraq bul máseleni jeke men shesh­­­peımin. Onyń ústine, aýyl­daǵy mal dárigerleri biz­diń mınıstrlik arqyly emes, jer­­gilikti bıýdjetter arqyly qarjylandyrylady. Sizge túsinikti bolý úshin aıta keteıin, bizdiń Veterınarııalyq baqylaý jáne qadaǵalaý komıteti negizinen alǵanda veterınarııa salasyndaǵy ınspeksııalyq jumystarmen, ıaǵnı qoıylatyn talaptardyń oryndalýyn ba­qy­laý jáne qadaǵalaýmen shu­ǵy­ldanady. Aýyldaǵy maldardy emdeýmen, maldárigerlik tıisti sha­ralardy júzege asyrýmen biz aına­lyspaımyz. Bul jergilikti ákimdikke qaraıtyn veterınarlyq qyzmettiń quzyretinde. Sondyqtan da men ákimdermen, olardyń bizdiń sala boıynsha tıisti ókilderimen kezdes­ken kezimde aýyldaǵy mal dá­ri­gerleriniń áleýmettik jaǵ­daı­­yna kóńil bólip otyrý, ja­laqylaryn atqarǵan qyzmetine, jaýapkershiligine sáıkes kóterý kerek ekendigin únemi eske salyp júremin. О́ıtkeni, ılegenimiz qalaı alyp qaraǵanda da bir teriniń pushpaǵy ǵoı. Eger aýyldaǵy mal dárigeri qyzmeti jaǵdaısyzdyq saldarynan qojyraıtyn bolsa, onda bizdiń ortaq isimizde qandaı mán qalmaq?! «Dıplommen – aýylǵa!» baǵ­dar­lamasynyń aıasynda bizdiń salanyń jas mamany aýylǵa baryp jumysqa ornalasqan jaǵ­daıda oǵan 70 aılyq eseptik kórsetkishke teń somada bir jolǵy kótermeaqy beriledi. Sondaı-aq, barǵan jerinen turǵyn úı salý nemese satyp alýy úshin jyldyǵy 0,01 paıyzdyq jeńildikti úste­memen 1500 aılyq eseptik kór­setkishten aspaıtyn somada bıýd­jettik nesıe alýyna bolady. Bul nesıeni 15 jyldyń ishinde qaıtarsa bolǵany. – Bizben kórshi elderde vete­rınarııa qyzmetiniń jolǵa qoıylýy qalaı? Bizdiń el olardan keıin qalyp qoıǵan joq pa? – Veterınarııa júıesin ha­lyqaralyq standartqa  kó­shirý tapsyrmasy Elbasy N.Á.Nazar­baevtyń 2008 jyl­ǵy 6 aqpandaǵy «Qazaq­stan hal­qynyń ál-aýqatyn  attyrý – memlekettik saıasattyń basty maqsaty» atty Joldaýynda qoıylǵan bolatyn. Sodan beri veterınarlyq-sa­nıtarlyq qaýipsizdikti qam­ta­­masyz etý maqsatynda ve­te­rınarlyq qyzmetti qurýǵa múm­­kindik beretin  júıeli ózge­risterdi engizý baǵytynda kóp­tegen sharalar atqaryldy. Ár aýdanda, ár aýyldyq okrýgte veterınarlyq pýnktteri bar memlekettik veterınarlyq uıym­dar quryldy. Sońǵy jyldary olardyń jumys aýqymy  keńeıtile tústi, atap aıtqanda, janýarlardy juqpaly emes aýrý­lardan emdeý, birizdendirý derek­qoryn júrgizý, janýarlarǵa veterınarlyq pasport  jáne anyq­tama berý jumystaryn osy jergilikti atqarýshy organdar qurǵan veterınarııa salasyndaǵy memlekettik uıymnyń mamandary atqaratyn boldy. Jańadan qurylǵan ve­te­rı­na­rlyq uıymdardy jab­dyqtaý boıynsha bekitilgen normatıvke baılanysty, 2013 jyly olardy materıaldyq-tehnıkalyq jab­dyqtaýǵa  9,7 mlrd. teńge  qarjy bólinse, 2014 jyly qosymsha 6,3 mlrd teńge nemese barlyǵy 16,0 mlrd teńge bólindi. Sondyqtan joǵaryda siz qoz­ǵap ótken problemalardy, bir esep­ten alǵanda, damýdyń problemalary dep aıtýǵa bolady. Qazirgi ýaqytta bizben kórshi Ortalyq Azııa elderiniń jáne TMD-nyń kóptegen elderiniń veterınarııa salalaryna Qazaqstandaǵy sekildi memleket tarapynan kólemdi qoldaý sharalary kórsetilip otyr­ǵan joq. Veterınarııa salasyn halyqaralyq standarttarǵa kóshirýde biz olardyń kóp­shi­liginen alda kelemiz. – Veterınarııa salasyn ha­lyqaralyq standarttarǵa kó­shi­rýdiń bizdiń elimizge tıgizip otyrǵan naqty qandaı paıdasy bar? Osyny mysal keltire otyryp aıta ketseńiz. – Máselen, 2015 jyldyń 28 ma­myr­ynda Halyqaralyq epızo­otııalyq bıýrosy  Búkilálemdik delegattar assam­bleıasynyń 83-shi sessııasynda Qazaqstan Respýblıkasy HEB-tyń sertıfıkatyn aldy. Osy sertıfıkat Aqmola, Aqtóbe, Atyraý, Batys Qazaqstan, Qaraǵandy, Qostanaı, Mańǵystaý, Pavlodar, jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynan turatyn óńirlerdi aýsyldan taza vaksına qol­danbaıtyn el retinde tanytady. Bul – osy 9 oblystyń otandyq aýylsharýashylyq taýarlaryn óndirýshileri mal jáne aýylsharýashylyq ónimderin syrtqa kedergisiz shyǵarýǵa múmkindik alady degen sóz. Áńgimelesken Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan»