Dıqan óz ónimin kimge satatynyn bilýi kerek

Shelek fermerleri agrobıznestiń tıimdi ekenin dáleldeı bastady Osydan birneshe jyl buryn «Shelek fermerleri» qanatqaqty jobasy qolǵa alynǵan kezde, bul bastamanyń baıandy bolatynyna senim arta qoıǵandar az edi. Aınalasy úsh jyldyń ishinde atalmysh joba ózin ózi aqtap qana qoımaı, agrobıznespen aınalysýǵa shyndap kirisken Almaty oblysynyń fermerlerine tabys ákele bastady. Mundaǵy sharýaqor adamdar kókónisterdiń túsimin arttyryp, suryptaryn kóbeıtip qana qoımaı, logıstıkanyń da qyr-syryn meńgerip otyr. Endigi jerde osyndaı agrojoba elimizdiń basqa aımaqtarynda jalǵasa ma degen de suraq bar. Osy máselege oraı apta basynda Almatydaǵy Qazaqstan baspasóz klýbynda Shelekten kelgen fermerler men joba seriktesteri BAQ ókilderimen kezdesti. Máselen, bıyl da «Shelek fermerleri» jobasy 20 jeke kásipkerdiń basyn biriktirip, olar óz bıznesin damytý úshin grant alǵan bolatyn. Osy arada qanatqaqty jobaǵa «Fılıpp Morrıs Qazaqstan» kompanııasy» JShS demeýshilik tanytyp otyrǵanyn aıtý kerek. Jáne jobaǵa AQSh-tyń Florıda ýnıversıtetiniń ǵalymdary tartylǵanynan habardar edik. «Shelek fermerleri» jobasyna qatysýshylar tek bıyldyń ózinde Almaty qalasyndaǵy dúken sórelerine 141 tonnadan astam ónimin jetkizgen. Atap aıtqanda, «Arzan» dúkender jelisinde tátti, ashy buryshtyń 46,2 tonnasy, qyzanaqtyń 35,2 tonnasy, qııardyń 25,1 tonnasy jáne baıaldynyń 26,9 tonnasy satylǵan. Qalalyq jármeńkeler arqyly qyzanaqtyń 3 tonnasy, qııardyń jarty tonnasy, buryshtyń 2,5 tonnasy jáne baıaldynyń 0,8 tonnasy ótkizilgen. Bul – tabystyń basy ǵana. Osy arada bir mańyzdy jaıttan attap ótýge bolmaıdy. Máselen, tamyz aıyna qaraı fermerlerdiń de, jeke adamdardyń da baqshalaryndaǵy kókónister jaǵalasyp pisetindikten, fermerler óz ónimderin ótkize almaı, taýar baǵasy quldyrap, paıda tabýdyń ornyna shyǵynǵa batyp jatady. Al bul bastamanyń artyqshylyǵy sonda, jobaǵa qatysýshylar ónimdi maýsym aıynan bastap alyp, qarashaǵa deıin úzbeýdiń ádisterin meńgerip otyr. Agrobıznestiń, logıstıkanyń qyr-syryna beıimdeıtin kýrstardan ótken. Bul týraly baspasóz máslıhatynda «Fılıpp Morrıs Qazaqstan» kompanııasy JShS syrtqy baılanystar jónindegi basqarýshysy Aıdos Smaıylov: – Úsh jyl buryn biz Almaty obly­syndaǵy shaǵyn fermerlik sharýashy­lyq­tarǵa járdem kórsetip, olar ınnovasııalyq tehnologııalar men bıznes-josparlaýdy qoldana otyryp, jetistikke jetsin degen nıetpen «Shelek fermerleri» jobasyn qurǵan bolatynbyz. Joba óziniń tıimdiligin dáleldedi, endi biz kóshet egýden bastap, daıyn ónimdi ótkizýge deıingi búkil tájirıbe Almaty oblysynda ǵana emes, sonymen birge, ári qaraı búkil Qazaqstan aýmaǵynda qoldanylýy úshin Ulttyq kásipkerler palatasynyń kómegimen jobany basqa da aımaqtarǵa taratýdy josparlap otyrmyz, – dedi. Bıyl fermerler kókónisterdiń ónimdiligin arttyrý úshin eksperımentaldyq alańdarda tuqym suryptary synalyp, sondaı-aq, Florıda ýnıversıteti keńes berýshi professorlarynyń usynǵan ádis­teri boıynsha kókónister ósirilip, olarǵa kútim jasalǵan. Ǵylymı usynystar Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıteti ǵalym­dary­nyń maquldaýynan ótip, elimizdiń naqty jaǵdaılary men klımatyna beıim­dendirilgen. – Shynynda da, kókónis ósirýdiń jańa ádisteri ónimdilik kólemin 25-30 paıyzǵa artyp, kókónisterdiń syrtqy sapalary da aıtarlyqtaı jaqsara tústi, tutynýshylar ónimdi satyp alar kezde osyǵan da úlken mán beretini belgili, – deıdi Shelek fermerleri. Bıyl sanamalyq egis alańdarynda jumys istegen Florıda ýnıversıtetiniń kókónis sharýashylyǵy jónindegi keńes berýshisi Stıýart Sýonson ústimizdegi jyly fermerler óz ónimderiniń túrlerin keńeıtip, dástúrli qyzanaqtar men buryshqa qosa, baıal­dy men qııardy ósirgenin aıtyp otyr. – Aldymen fermerlermen oılasyp alyp, ónimdiligi joǵary qııar men buryshtyń jańa suryptaryn otyrǵyzdyq. О́z tarapymnan dıqandarǵa kóshetterde óz mezgilinen erte, keı suryptaryn kesh otyrǵyzýǵa keńes berdim. Sonda ónim jyl sońyna deıin úzilmeıdi. Joǵary ónimdilikke qol jetkizý úshin alty túrli tájirıbelik ádispen jumys istedik, – deıdi Stıýart Sýonson. Ne desek te, Shelek fermerleri kókónisterdiń keleshegi bar suryptaryn, tyńaıtqyshtardy durys tańdaýdy, baqsha ónimderin tamshylatyp sýarýdy úırendi. Onyń ústine, bul óńirdegi jastar da jańa agrotehnologııalardy, kókónis ósirýdiń paıdaly ádisterin kórip otyr. Bul arada fermerlerge agrotehnıka ǵana emes, kókónisterdiń tuqymdaryn berip otyrǵan Rık Svan sııaqty seriktester bar. Kókónisterdi qaptap, qoraptaýǵa «Qazaqstan qaǵazy» da jaýapkershilikpen kelip otyr. – Shelek fermerleri» jobasynyń arqasynda men kókónisterdi ósirýdiń jáne olarǵa kútim jasaýdyń jańa tehnologııalary týraly bilip qana qoımaı, sonymen birge, ónimdi qalaı josparlaý qajet, kóbirek paıda túsirý úshin óz isińe qalaı naǵyz bız­nes retinde qaraý kerektigi jóninde aqpa­rat­qa qanyq boldym. Biz úshin bul óte mańyzdy tájirıbe, – deıdi fermer Shýhrat Helılov. Osy arada taǵy bir másele bar. Dıqandar pisken kókónisterdi qaıda ótkizedi? – Biz eki jyldan beri «Shelek fer­mer­lerimen» jumys jasap kelemiz, joba óziniń tıimdiligin dáleldedi. Bıyl «Shelek fermerleri» óz ónimderiniń túrlerin keńeıtip, jetkiziletin taýar kólemin ulǵaıt­ty. Nátıjesinde biz eki aıdyń ishinde ja­ńa pisken kókónisterdiń 130 tonnasyn sata aldyq. Maýsymnyń eń qyzǵan shaǵyn­da tolyǵymen qyzanaqpen, qııarmen, burysh­pen jáne baıaldymen qamtamasyz etilgendikten, satyp alýshylarǵa taýardy arzan baǵaǵa usyna aldyq. Kelesi jyly yntymaqtastyǵymyz jalǵasyp, ónim túr­leri keńeıe túsedi dep úmittenemiz. Eń bas­tysy, fermer ónimin kimge satatynyn aldyn ala bilip otyrýy kerek, – deıdi Almatydaǵy «Arzan» dúkender jelisiniń bas dırektory Artýr Iаnýshevskıı. Shelek sharýalarynyń atqaryp jatqan jumystary irgesindegi aýdandardyń fer­merlerin de qyzyqtyryp otyrǵan jaıy bar. – Biz «Shelek fermerleri» jobasynyń aýqymyn ulttyq deńgeıde keńeıtýdiń arqasynda qazaqstandyq fermerler óz isin damytýǵa múmkindik alady dep úmit­te­nemiz. О́ıtkeni, qanatqaqty joba az ýaqyt jumys istese de, kóp nátıjege qol jetkiz­genin kórdik. Bul bizdiń Eńbekshiqazaq aýdany fermerlerin odan ári tabys tabýǵa jiger­lendirip otyr, – deıdi  «Eńbekshiqazaq aýdany jergilikti qaýymdastyqtar qory» QQ atqarýshy dırektory Baqytgúl Elshibaeva. Sonymen, baspasóz máslıhatynda ótken jyldy qorytyndylap, ári qaraı jobany damytý jóninde usynystar aıtyldy. Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan»   ALMATY