Talshyqtan bastalǵan tas joldar uzara túsedi

Qostanaıdyń dańqy astyǵymen, temirimen tek elimiz ǵana emes, odan syrt jerlerge de belgili. Qazaqstandaǵy astyqtyń tórtten biri Qostanaıdyń qunarly jerinde óndiriledi, dúnıe júzindegi sanaýly alyp kásiporyndardyń biregeıi Sokolov-Sarybaı ken óndirý birlestigi bul óńirdi aıdaı álemge áıgili etkeli qashan. Táýelsizdiktiń 25 jyly ishinde Qostanaıdyń baılyǵy tek shıkizatymen de emes, óńdeý salasymen de arta tústi. Tipti, sońǵy jyldary óńdeý salasynyń qarqyny shıkizatty yǵystyra bastaǵandaı. Oǵan mysal kóp. Munda burynnan óndiriletin kenniń biri asbest bolatyn. Elbasy Nursultan Nazarbaev ta Qostanaıǵa taıaýda kelgen saparynda «Qazaqstandaǵy asbest qorynyń 100 paıyzy Qostanaı oblysynda» degen bolatyn. Rasynda, óńirdegi Jitiqara jerinen óndirilip jáne óńdeletin asbest-hrızotıl mıneralynyń tabıǵı ereksheligi jóninen dúnıe júzinde balamasy az. Jalpy, bul mıneraldyń jylý saqtaıtyn jáne tozbaıtyn qasıeti adamzatqa erteden belgili. Dúnıe júzinde hrızotıl talshyǵy negizinde mashına, avıasııa óndirisine, qurylysqa, jol qurylysyna qajetti materıaldar jasalady. Jitiqara aýdanyndaǵy burynnan hrızotıl óndirýge, óńdeýge jáne ony eksporttaýǵa basymdyq berip kelgen «Qostanaı mıneraldary» aksıonerlik qoǵamy qazir naryq suranysyna oraı shıkizat ekonomıkasyn ártaraptandyrýdy tabysty meńgerdi. Onda birneshe jobalar ómirge joldama aldy. Sonyń arqasynda kásiporyn jol qurylysyna óte qajetti asfalt-beton aralas qospany, joldyń beriktigin kúsheıtetin «EcoTop» dep atalatyn ústeme qospany, mıneraldy ámbebap untaqty jáne tekshe tárizdi qıyrshyq tasty naryqqa alyp shyqty. – Jol sapasyn kótere túsetin bul ónimderdi keńestik dáýirden beri tek reseılik daıyndaýshylar óndiretin, buryn Keńes Odaǵyna qaraǵan elderdiń barlyǵy da sol jaqtan tasıtyn. Al qazir olardy ózimiz óndiremiz. Olar jol qurylysyna óte qajet jáne bul mıneraldy talshyqtyń qasıeti arqasynda múmkin bolyp otyr. Jol qurylysyna paıdalanatyn basqa materıaldarǵa qaraǵanda sapa jóninen asbest-hrızotıl talshyǵy negizinde óndiriletin qurylys materıaldarynyń bási basym, – deıdi «Qostanaı mıneraldary» aksıonerlik qoǵamynyń basqarma tóraǵasy Erbol Nurǵojaev. Jol qurylysyna qajetti biz sóz etip otyrǵan ónimderdiń barlyǵy da «Qostanaı mıneraldary» kásipornynyń sehtarynda bıyldan bastap óndirile bastady. Solardyń arasynda «EcoTop» ústeme qospasynyń artyqshylyǵyn mamandar erekshe baǵalaıdy. Hrızotıl talshyǵynan jasalǵan «EcoTop» ústeme qospasy jolǵa tóselgen qıyrshyq tas qabatty bekite túsedi. Quramynda mıneral talshyǵy bar joldy eshqandaı zeń de, sańyraýqulaq ta, kemirgishter de buza almaıdy. О́ıtkeni, talshyq otqa kúımeıdi, zeńge shirimeıdi, onyń qurylysy joldyń betine quıylǵan bıtýmdy aǵyzbaı jaqsy sińiredi. Materıaldyń jylýǵa tózimdiligi bolǵandyqtan ol elimizdiń barlyq óńirlerinde, ásirese, ystyǵy mı qaınatatyn ońtústikte tózimdi keledi, aýa temperatýrasynyń qubylǵanyna ózgermeıdi, tozbaıdy. Sondyqtan hrızotıldiń jol qurylysyna paıdalanylýy joldardyń ǵumyryn da uzarta túsedi eken. – Beriktikti kúsheıtetin ústeme qospa paıdalanylǵan joldar 5 jyldan 25 jylǵa deıin qyzmet etedi. Munyń syrtynda atalǵan ústeme qospa qosylǵan joldar oıdym-oıdym bolyp oıylyp ketpeıdi, – deıdi Erbol Nurǵojaev. «Qostanaı mıneraldary» kásiporny sehtary óndirýge kirisken mıneraldy untaq jol tósemderiniń negizgi qurylymyna qosylady. Mamandardyń aıtýynsha, jol qurylysy úshin bul materıaldan berik zat áli oılap tabylǵan joq. Tutynýshyǵa onyń baǵasy da qoljetimdi. «Qostanaı mıneraldary» aksıonerlik qoǵamyndaǵy sehtardan jol qurylysyna arnap óndiriletin ónimder baǵasynyń arzandyǵymen de erekshelenedi. – Qazirdiń ózinde birtindep naryqty ıgerip kelemiz, aldaǵy eki jylda tutynýshylarymyzdyń qatary kóbeıe túsedi dep oılap otyrmyz, – deıdi Erbol Nurǵojaev. Kásiporyn basshysynyń aıtýynsha, óndiris qýaty da kóńilge qonady. Jylyna 8 myń tonna «EcoTop», 30 myń tonna mıneraldy untaq óndiriletin bolady. Al jańadan ashylyp jumys isteı bastaǵan asfalt-beton zaýytynyń qýaty saǵatyna 90 tonna ónimdi quraıdy. Qaıbir ónim de aldymen jerinde pul bolady. «Qostanaı mıneraldary» kásiporny ornalasqan Jitiqara aýdany men qalasynda asfalt-beton qospasynan birneshe jol tóseldi. Osy mıneraldy qospalar qosylǵan joldyń sáni men sapasyna, tegistigi men beriktigine árkim qyzyqqandaı. Endi biregeı mıneraldy qospalarǵa kórshi aýdandar suranys jasaı bastady. Mıneraldy qospa ónimderiniń barlyǵy da synaqtan ótkizilgen, GOST talabyna saı keledi. Mundaǵy óndiristi ártarap­tan­dyrý, ekonomıkany saýyqtyrý isi shaǵyn jáne orta bıznesti memlekettik qoldaýdyń arqasynda múmkin boldy. Kásiporyn muny­men qosa naryqqa qurǵaq qury­lys qospalaryn, qum, polımer-qum buıymdaryn, taǵy basqa qury­lys materıaldaryn usyna­tyn bolady. О́ndiristi ártarap­tan­dyrý shıkizatqa, ıaǵnı hrızotıl talshyǵyna salmaq salýdy azaıtty, onyń syrtynda qansha­ma jumys orny ashyldy. Iz­dense, memleket qoldaýyn durys paıdalansa óndiretin tabys kózi ashyla beretindeı. Taıaý ýaqytta «Qostanaı mıneraldary» aksıo­nerlik qoǵamynyń jańa sehtary qatary taǵy da kóbeıedi degen senim bar. Jol qurylysy úshin qıyr­shaq tas óndiretin ýatqysh-irikteý jelisi iske qosylmaq. Ol úshin jabdyq daıyn, qazir ony quras­tyrý jumystary júrip jatyr. Mun­da shyǵarylatyn tekshe tárizdi irik­telgen qıyrshyq tastyń aıazǵa tózimdi, joldy aınadaı tegis etetin sapasyn mamandar álden aıtyp otyr. Osy kezge deıin shıkizat óndirip kelgen «Qostanaı mıneraldary» kásipornynyń ekinshi tynysy ashyldy. Ol elimiz Táýelsizdiginiń mereıli jyly tabysqa bastamaq. Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan» Qostanaı oblysy, Jitiqara qalasy