Oralmandardy "qandastar" dep ataǵan jón

Astanada «Qazaqstan Respýblıkasy: Táýelsizdikke 25 jyl. Nátıjeler men perspektıvalar» atty halyqaralyq forým ótti. Jıynǵa belgili saıasatkerler, otandyq jáne Germanııa, Italııa, Qytaı, Reseı syndy shet memleketterden kelgen bilikti saıasattanýshylar, áleýmettanýshy ǵalymdar qatysty. Jıynnyń betasharynda sóılegen Qazaqstan Prezıdenti Ákimshiligi Basshysynyń orynbasary Baǵlan Maılybaev Táýelsizdik jyldarynda jańǵyrtý men damýdyń tabysty qazaqstandyq modeli jasalǵanyn atap ótti. «Búgingi tańda Qazaqstan «Nazarbaev modeli» dep atalatyn óz joly bar jasampaz el retinde dúnıe júzine belgili. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq ekonomıka qurýǵa, ǵylymı-tehnıkalyq bazany damytýǵa, ınnovasııalar engizýge, shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýǵa baǵyttalǵan Ult jospary iske asýda. Memleket basshysynyń bedeli men ǵalamdyq bastamasynyń arqasynda Qazaqstan álemdik qaýymdastyqtyń tanymal, teń quqyly jáne belsendi múshesine aınaldy» dedi QR Prezıdenti Ákimshiligi Basshysynyń orynbasary. Baǵlan Maılybaev elimizdiń aıryqsha maqtanyshy retinde búginde alyp megapolıske aınalǵan Astanany atady. Kún saıyn bas qalamyzǵa óńirlerden men alys-jaqyndy shetelderden myńdaǵan adam keledi. Astana qazir halyqaralyq EKSPO halyqaralyq kórmesin ótkizýge qyzý daıyndalýda. Elimizdiń ózge qalalary da abattanyp, jańarýda. Árbir aımaqta oń ózgerister júrip jatqanyn baıqaýǵa bolady. Bilim berý, densaýlyq saqtaý, áleýmettik qamsyzdandyrý salalarynda mańyzdy reformalar jasaldy. «Bolashaq» baǵdarlamasynyń júzege asa bastaýy, «Nazarbaev Ýnıversıtetiniń», ıntellektýaldyq ashylýy bilim berý sapasyn arttyrý isin alǵa súıregen lokomotıv boldy. 25 jylda respýblıka boıynsha myńdaǵan aýrýhana, mektep jáne mektepke deıingi bilim berý nysany jańadan salyndy nemese kúrdeli jóndeýden ótkizildi. Elordada ǵana emes, oblys ortalyqtarynyń barshasynda kúrdeli operasııa jasaıtyn medısınalyq klınıkalar ashyldy. «Prezıdenttiń bastamalary men yqpalynyń arqasynda 25 jyl ishinde elimiz burynǵy KSRO-nyń shetindegi eshkimge belgisiz elden jetilgen ekonomıkasy, birtutas halqy, bıik halyqaralyq bedeli bar memleketke aınaldy» dedi Maılybaev. Qazaqstan-Nemis ýnıversıtetiniń prezıdenti, áleýmettaný ǵylymynyń doktory Kaızer Markýs «Ýkraınamen, Qyrǵyzstanmen salystyrar bolsaq, Qazaqstannyń tabysqa jetý syryn túsinýge bolady. Qazaqstan Halqy Assambleıasy syndy ınstıtýttyń bolýy, sonymen qatar ultaralyq tatýlyqty saqtaýdaǵy memlekettik saıasat etnosaralyq kelisimniń qazaqstandyq modeliniń mańyzdy bóligi dep sanaımyn» dedi. Nemis ǵalymy sheteldegi qandastarymyzdy tarıhı mekenge qonystandyrý jumysyn Germanııanyń tájirıbesimen salystyrdy. Onyń pikirinshe, bul jumysta da qazaq eli ózgelerge úlgi bola alady. «Kóptegen etnıkalyq nemister Qazaqstannan jáne basqa da memleketterden tarıhı otany Germanııaǵa kóshkenin jaqsy bilesizder. Bizde kóshi-qon birneshe tolqynmen júrdi, onyń eń úlkeni toqsanynshy jyldarǵa tap keldi. Germanııada da elge oralǵan azamattardy qabyldaýda biraz problemalar týyndady. Máselen, olardyń arasynda nemis tilin bilmeıtinder, eski nemis tilinde ǵana sóıleı alatyndar kóp kezdesti» deıdi K.Markýs. Osyndaı jaǵdaılarǵa baılanysty tarıhı otanyndaǵy ómirlerine kóńilderi tolmaı, keri kóship ketýge nıettengen nemister de kóp bolǵan eken. Nemis ǵalymynyń sózinen soń Baǵlan Maılybaev el kókeıinde júrgen bir mańyzdy máseleni qozǵady. «Shet memleketterden oralǵan baýyrlarymyzdy «oralman» dep ataý jaraspaıdy. Onyń ornyna aǵaıyn nemese qandastar dep ataýdy engizý kerek sııaqty. Bul sizderdiń qoldaryńyzda. Sebebi, sizder bul saladaǵy jumystarmen naqty aınalysyp júrsizder» dedi ol. Maılybaevtyń usynysy forýmǵa qatysýshylar tarapynan qyzý qoldaý tapqany baıqaldy. Qytaı Syrtqy ister mınıstrliginiń ókili Iаo Peıshen óz eliniń burynǵy basshysy Szıan Szemınniń 1993 jyly Qazaqstan Prezıdentimen kezdeskennen keıingi sózin eske aldy. «Prezıdent Nazarbaev ekeýmiz uzaq ýaqyt suhbat qurdyq. Ol — parasaty mol adam. Aımaqtyq jáne halyqaralyq ahýaldy óte jaqsy baǵamdaıdy» degen eken Szıan Szemın. Sonymen qatar ol eki eldiń ortaq múddeleri bar ekenin eskerip Qazaqstannyń  damý úderisin saralap otyrý qajettigin aıtqan. Arnur Asqarov, «Egemen Qazaqstan»