Ardagerlerimiz – ardaqtylarymyz

Ardagerler keńesi. Osylaı atalatyn uıymdar ár jerde ártúrli deńgeıde, san alýan sapada tirlik keshýli ekeni túsinikti. Ońtústik Qazaqstan oblystyq ardagerler keńesine byltyrdan bermen qarata Jeńisbek Máýlenqulov jetekshilik jasaýǵa kirisken edi. Búginde kim-kimnen surasańyz-daǵy, bul uıymnyń tamyryna qan júgirip, jan kire bastaǵanyn aıtyp, aqedil alǵys jaýdyrady. Munyń syry nede ekenin bilmek maqsatpen atalmysh keńestiń tóraǵasyna birer suraq qoıǵanbyz. – Jasyratyny joq, oblystyq, keı­bir qalalyq já­ne aý­dan­dyq ardagerler ke­ńesteriniń ju­my­sy­na  bu­ryn­da­ry renish­ter ba­sy­myraq bil­diri­le­tin. Estip te, kórip te, jazyp ta júre­tin­biz. Kó­bi­ne­se túr­li býyn­dar­da­ǵy tór­­aǵa­lar tórde oty­­ryp, ákim­qara­lar­­dyń janynan taby­lyp, retin ta­ýyp maq­tap, al ardagerler qamymen shyn­dap aınalysa qoı­maı­tyn. О́tken jyl­dan bastap bári bas­qa­sha  sıpat alǵan sııaqty. Úırenetin úrdis­ter az emes sekildi. Neden bas­ta­dyńyzdar? – Eń aldymen Elbasymyzdyń Jol­daýyndaǵy,  jasaǵan baıandamalaryndaǵy, sóı­le­gen sózde­rin­de­gi qanatty qaǵıdalar men qoıylatyn ta­lap­tarǵa nazar aýdar­saq, júzege asyratyn jumystar júıelenip shyǵa keledi. «El tý­raly jadaǵaı oılaý da, halyqtyń taǵ­dy­rymen oınaý da túbi jaqsylyqqa apar­maı­dy», – deıdi Prezıdentimiz. Biz eń áýe­li árbir ardager­diń nazardan tys qal­maýyn kózdep, árqaı­sysy esepke alynǵan ba, tizimge tirkelgen be, bastaýysh uıymda bar ma degen máseleden bastadyq. Sóıtsek, osy oraıda to­lyp jatqan kemshilikter bar eken. 2010 jyl­ǵy maýsymda oblystyq ardagerler keńesi tóralqasynyń arnaıy otyrysyn ótkizip, jaǵ­daıdy jan-jaqty talqylap, taldap, naq­tyly is-sha­ra­lar josparyn jáne qaýly qa­byldadyq. Osy qaýlyǵa sáıkes bastaýysh uıymdardan bastap, barlyq aýdandyq  jáne qalalyq ardagerler uıymdarynda esep berý-saılaý jı­nalystaryn ýaqyt talaby deń­ge­ıin­de ótki­zýge kúsh saldyq. Árbir ardagerge kóńil bólip, nazar aýdarǵan soń olar da bel­sen­dilikterin arttyra bastady. Jına­lys­tar­da ótkir syndar aıtylyp, ardagerlerdiń áleý­mettik-turmystyq jaǵdaılaryn jaq­sar­týdyń naqtyly joldary jóninde usy­nys­tar bildirildi. El birligi, yrysty ynty­maq, ur­paqtar sabaqtastyǵy, jastar tárbıesi jónin­de keleli áńgimeler qozǵaldy. Qazir barlyq jaǵdaılar derlik aıqyn­dalǵan. Jumys birshama júıelengen. Ne isteý kerektigin bilemiz. О́tken jylǵa belgilengen is-sharalardyń kópshiligi oıdaǵydaı oryn­daldy. Oblysymyz boıynsha 18 qa­la­lyq jáne aýdandyq ardagerler keńesteri, 427 bastaýysh uıym bar. Olarda 167 myń ardager esepte turady. Kóptegen ardagerler óz uıym­dary týraly estip-bilmegen, esepke alyn­baǵan jaǵdaılar kezdesti. Osyǵan oraı jańa­dan 11 bastaýysh uıym quryldy. Biz birde-bir ardagerdiń esepten tys qalmaýyn qatań qa­daǵalaýdamyz. О́zińiz meńzegendeı, joǵaryly-tómendi býyn­dardaǵy tóraǵalarda birjaqty kózqaras qalyptasyp kelgeni de ras. Búginde biz bas­ta­ýysh uıymdardan bastap, barlyq tóraǵalarǵa talapty kúsheıtýdemiz. Tórde otyryp, bas­shy­lardyń janynda júrgenderin teris kór­meımiz, biraq eń bastysy, «Ardagerlerimiz – ardaq­tylarymyz» degen maqsattyń is júzin­de oryn­dalǵanyn qalaımyz. Jańaǵy júz jet­pis myńǵa jýyq ardagerdiń 1270-i soǵys ardagerleri men múgedekteri. Maıdanda qaza tap­qandar men soǵystan soń qaıtys bol­ǵandardyń  bir jarym myńǵa jýyq jesirleri bar. Soǵys ardagerlerine teńestirilgen 5039 adam, 23670 tyl ardageri bar. Mine, osy­lar­dyń eshqaısysy nazardan tys qalmaýy tıis. Jańasha talap qoıýy­myzǵa baılanysty 119 bastaýysh ardagerler uıymynyń tóra­ǵalyǵyna neǵurlym jasyraq, densaýlyqtary durysyraq, iskerligimen, aby­roı-bedelimen tanylǵan kisiler saılandy. Aýdandyq jáne qalalyq 9 uıymnyń da tór­aǵalary aýys­tyryldy. – Atqarýshy jáne ókiletti organdar ta­rapynan ardagerlerge jasalatyn qam­qor­lyq qaı deńgeıde dep baǵalaýǵa bolady? – Jalpy alǵanda ardagerlerge qamqorlyq jaman emes. Ardagerler keńesteri quzyrly organdarmen birge kóp nárseni sheshe alady. Solaı bolýǵa tıis. Ardagerlerge kommýnal­dyq qyzmet túrleri boıynsha tólemaqyny jeńil­detý úshin 15,6 mıllıon teńge bólindi. Shym­kent qalalyq ákimdigi kólikte tegin jú­rý úshin 104 myń adamǵa 20,7 mıllıon teńge qaras­tyrdy. Arys, Kentaý, Saryaǵash qala­la­rynda, Saı­ram aýdanynda soǵys arda­ger­le­riniń  kólik­te tegin júrýine qamqorlyq jasa­lyp otyr. Baspasózge tegin jazdyrý jóninde «Ońtústik» áleýmettik-kásipkerlik korpora­sııa­syna, «Oń­tús­tik Qazaqstan», «Iýjnyı Qa­zah­stan», «Aı­ǵaq» gazetteriniń redak­sııa­laryna rızamyz. Qazir azyq-túlik taýar­la­rynyń baǵasyn tó­mendetý maqsatynda 14 áleý­mettik dúken, 98 saýda núktesi uıym­das­tyrylyp, jumys isteýde. 32 áleýmettik dári­hana ar­zandatylǵan ba­ǵamen dári-dármek bosatady. Oblys boıynsha 50 ardager áli de páter alý kezeginde tur. 2010 jyly 593 soǵys ar­dageriniń páterin jóndeýge 22,5 mıllıon teń­ge bólindi. Oblystyq ardagerler keńesi óziniń esepshotynan soǵys ardagerleri men kóp balaly analardyń úı-jaılaryn jón­deýge 6,9 mıllıon teńge bóldi. Sondaı-aq Keńes Odaǵynyń Batyry Toǵanbaı Qa­ýymbaev pen «Dańq» ordeniniń  tolyq ıegeri Qarabaı Qaltaevqa berilgen páterlerdi jıhazben jabdyqtaýǵa 1,3 mıllıon teńge qarastyrdyq. «Ardagerlerimiz – ardaqtylarymyz» degende, ásirese, aǵalarymyz ben apala­ry­myz­ǵa medısınalyq kómek kórsetýdiń jáne de­malys oryndarynda densaýlyqtaryn ny­ǵaı­týdyń orny erekshe ekeni aıan. Bizdiń oblysta soǵys ardagerleri men múgedekteri jáne so­larǵa teńestirilgender, maıdangerlerdiń je­sirleri, tyl jáne eńbek ardagerleri óz aı­maqtary boıynsha emdeý mekemelerine bekitilgen. Turaqty baqylaýǵa alynǵan. Aý­dan­dyq, qalalyq jáne oblystyq emhanalarda so­ǵys ardagerlerine arnaıy palatalar qaras­tyrylǵan. Oblystyq ardagerler keńesiniń tu­raqty komıssııasy medısınalyq qyzmet jaǵdaıyn únemi qarap, qadaǵalap otyrady. 2009-2010 jyldary «Ardagerler úıi» men «Meıir» shıpajaıy kúrdeli jóndeýden ótti. Olarda byltyr 5205 ardager demaldy. «Sa­ryaǵash», «Densaýlyq», «Mankent», «Aqsý-Jabaǵyly» jáne «Spýtnık» shıpa­jaı­la­ryn­da ardagerlerdi demaltýǵa byltyr bıýdjetten 47,8 mıllıon teńge bólinse, bıyl bul kórsetkish 61,4 mılıon teńgege deıin kóbeıtildi. «Ardagerlerimiz – ardaqtylarymyz» degen devızben ardagerlerdiń bárine derlik jan-jaqty medısınalyq kómek kórsetildi. – Oblys ardagerleriniń mádenı-rýhanı ómirinde de sergek serpilis aıqyn ań­ǵa­ry­lady. «Jaqań kelgeli jadyrap, ja­saryp qalǵandaımyz» deýshiler az emes. Shym­kent­tiń Ortalyq saıabaǵynda «Aq tulpar» atty shahmat klýby ashylypty desedi... – Búkil respýblıka bizdiń Shymqalamyzda byltyr paıda bolǵan Dańq memorıalyna aıryqsha nazar aýdardy. Oblys ákimi Asqar Myrzahmetovtiń bastamasymen boı kótergen bul memorıalda oblystan maıdanǵa attanǵan 140 myńnan asa adamnyń aty-jóni mármár tasqa qashalyp jazyldy. Bul keshen búginde taǵzym  men taǵylym ornyna aınaldy. Túr­kistanda, Saryaǵashta, Qazyǵurtta, Shardarada, ózge de aýdandar men qalalarda «Jeńis» saıabaqtary, taǵy basqa da qasterli oryndar ashyldy. Urpaqtar sabaqtastyǵy maqsatyn­da ardagerlerimiz jas urpaq tárbıesine kóbirek aralasa bastady. Mektepterde, kolledjder men ýnıversıtetterde, jastar orta­lyqtarynda kezdesýler jıirek uıymdas­tyrylýda. Byltyrǵy oraza kezinde arnaıy aýyz­ashar berilip, barlyq aýdandar men qa­lalar ókilderi qatysyp, jastar tárbıesi jó­nin­de jan-jaqty áńgime qozǵadyq. Oblystyq ardagerler keńesi biraz ýaqyt buryn «Batasy bulaq – ardager» degen atpen batagóı aqsaqaldardyń oblystyq baıqaýyn ótkizdi. Jaqynda «Ardagerlerdi ardaq­ta­ıyq» degen konkýrs jarııaladyq. Oǵan buqa­ralyq aqparat quraldary men qalamgerler qaty­sady. Keńesimizdiń janynan túrli salalar boıynsha arnaıy aqyldastar alqalaryn qur­dyq. Máselen, rýhanııat jónindegi aqyl­das­tar alqasyna Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi Baıdýlla Qonysbek tóraǵalyq etedi. Jaqynda osy alqanyń talqylaýynan ótken arda­gerler shyǵarmalarynyń jına­ǵyn shyǵarmaqpyz. Ardagerler keńesi janynan «Shattyq» hory qurylyp, onyń barlyq múshelerine tal­­ǵamǵa saı kıimder tiktirdik. Saz aspap­tary satyp alyndy. Hor quramynda 45 aǵa-apalarymyz án shyrqaıdy. Jańaǵy ózińiz aıtqan «Aq tulpar» shahmat klýbyna  or­talyq saıabaqtan jarasymdy jaı jasap, jumysyn júrgizetin arnaıy adam belgiledik. Múmkindiginshe qarjy qarastyrdyq. Árıne, Elbasymyz bıylǵy Joldaýynda aıtqandaı, aldymyzda atqarylar qyrýar ister bar. Qol jetkendi mise tutýǵa bolmaıdy. Sheshimin kútken keıbir kiltıpandarymyz da joq emes. Byltyrǵy aqpan aıynda ótken Qa­ýipsizdik  keńesi otyrysynda Prezıdentimiz ár oblysta ardagerler úıin ashý týraly aıtqan edi. Osyndaı arnaıy úı qajet-aq. Bile-bilgenge ardagerler – úlken kúsh. Tá­ýelsizdigimizdi máńgilik baıandy etýde aǵa urpaqqa júkteler jaýapkershilik joǵary. Eń bastysy, ardagerlerimiz osy paryzdy tereń sezinedi. Áńgimelesken  Marhabat BAIǴUT. Ońtústik Qazaqstan oblysy.