Is-sharaǵa Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń depýtattary, memlekettik organdardyń ókilderi, úkimettik emes uıymdar, halyqaralyq sarapshylar, ǵalymdar, sondaı-aq joǵary oqý oryndarynyń stýdentteri, magıstranttary men doktoranttary qatarynan barlyǵy 60 adam qatysty.
Konferensııanyń maqsaty – konstıtýsııalyq jańǵyrtý jaǵdaıynda genderlik saıasattyń negizgi baǵyttary men otbasylyq qundylyqtardy nyǵaıtý máselelerin talqylaý úshin saıası dıalogty, akademııalyq saraptamany jáne azamattyq qatysýdy biriktiretin mańyzdy ulttyq alańǵa aınalý.
«Búginde elimiz aýqymdy konstıtýsııalyq reformanyń tabaldyryǵynda tur. Onyń mańyzdy kezeńderiniń biri – aǵymdaǵy jyldyń 15 naýryzyna belgilengen respýblıkalyq referendým. Memleket basshysy 10 aqpanda ótken Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda sóılegen sózinde:«Usynylyp otyrǵan ózgerister memleketimizdiń konstıtýsııalyq negizderin túbegeıli qaıta jańǵyrtý qajettigin kún tártibine qoıady. Negizinen, sóz memlekettik basqarýdyń jańa júıesin qurý týraly bolyp otyr», dep atap ótti. Elimizdiń jańa Negizgi zańy jobasy aıasynda qarastyrylyp otyrǵan mańyzdy máselelerdiń biri – genderlik jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat. Sońǵy jyldary Qazaqstanda genderlik teńdikti nyǵaıtý jáne áıelderge qatysty kemsitýshilikti joıý baǵytynda birqatar júıeli ári praktıkalyq sharalar qabyldandy. Qazaqstanda qoǵamdyq uıymdardyń damyǵan jelisi qalyptasqan. Atap aıtqanda, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııa, Qazaqstandaǵy «BUU-Áıelder» qurylymy, Qazaqstan isker áıelder qaýymdastyǵy jáne basqa da uıymdar belsendi jumys júrgizýde. Bizdiń Halyqaralyq áıelder kúni – 8 naýryz qarsańynda bas qosýymyzdyń ózindik tereń sımvoldyq máni bar. Bul kún genderlik qatynastar salasynda bir ǵasyrdan astam ýaqyt buryn oryn alǵan shynaıy serpilisti bildiredi. Qazirgi Qazaqstan jaǵdaıynda da biz genderlik jáne otbasylyq-demografııalyq saıasatty jetildirý baǵytynda naqty ári tıimdi qadamdar jasaýymyz qajet», dep atap ótti óz sózinde QR Prezıdenttik ortalyǵynyń dırektory Baqytjan Temirbolat.
«Búgingi tańda genderlik teńdik ınklıýzıvti jáne ornyqty damýdyń negizgi elementi bolyp qala beredi. Saıası kontekstiń ózgerýi, demografııalyq úderister men klımattyń ózgerýi jańa shyndyqtardy qalyptastyryp, bir jaǵynan múmkindikter ashsa, ekinshi jaǵynan saqtalyp otyrǵan teńsizdikterdi aıqyndaı túsýde. Osyndaı jaǵdaıda konstıtýsııalyq jańǵyrtý negizgi quqyqtardy rastaýǵa, ınstıtýsıonaldyq kepildikterdi nyǵaıtýǵa jáne genderlik teńdiktiń ulttyq damý basymdyqtarynyń ajyramas bóligi bolyp qalýyn qamtamasyz etýge mańyzdy serpin beredi. Konstıtýsııalyq reforma memlekettik basqarý men quqyqtyq júıelerde kepildikterdi kúsheıtýdiń quqyqtyq negizin qalyptastyrady», dedi BUU-nyń Áıelder qurylymynyń Ortalyq Azııa boıynsha úılestirý keńsesiniń basshysy, Qazaqstandaǵy BUU-nyń Áıelder qurylymynyń eldik ókildiginiń ókili Gıýres Djeren Gıýven.
Otyrys barysynda teń quqyqtar men múmkindikterdi qamtamasyz etýge, otbasy, ana men balany qorǵaýǵa baǵyttalǵan jańartylǵan konstıtýsııalyq tásilderge taldaý jasaldy. Memlekettik organdardyń, saraptamalyq qaýymdastyq pen halyqaralyq uıymdardyń ókilderi ozyq tájirıbelermen, zertteýlermen jáne derektermen almasyp, pikirtalasty jańa ıdeıalar men kózqarastarmen baıytty.
Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty Nurgúl Taýdyń pikirinshe, konstıtýsııalyq reforma – bul zań mátinin ózgertý ǵana emes, halyqtyń ómir súrý fılosofııasyn jáne memleket pen azamat arasyndaǵy jańa qoǵamdyq kelisimdi aıqyndaıtyn úderis. Qazirgi genderlik saıasat pen otbasylyq qundylyqtar taqyryby – syrttan engen úrdis emes, tarıhı tájirıbemizben úndes baǵyt.
«Sońǵy jyldary qazaqstandyq qoǵam aýqymdy ózgeristerdi bastan ótkerýde: sıfrlandyrý, eńbek naryǵynyń transformasııasy, ýrbanızasııa, jastardyń dúnıetanymynyń jańarýy. Osyndaı jaǵdaıda otbasy ınstıtýtynyń róli men ony nyǵaıtýdyń mańyzy arta túsýde. Álemdik tájirıbe kórsetkendeı, áıelderdiń saıasat pen ekonomıkaǵa qatysýy artqan saıyn áleýmettik saıasattyń sapasy da joǵarylaıdy. Qazaq qoǵamynda áıel árdaıym mańyzdy ról atqarǵan – ol tek otbasynyń uıytqysy ǵana emes, el taǵdyryna jaýapty tulǵa. Sondyqtan genderlik saıasatty ulttyq dástúrlerge qarsy qubylys retinde emes, qazaq mádenıetiniń zamanaýı jalǵasy retinde qarastyrý qajet», dedi depýtat.
О́z kezeginde Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń múshesi, «Sıfrlyq transformasııa» qoǵamdyq qorynyń negizin qalaýshy Azıza Shýjeeva Konstıtýsııanyń jańa redaksııasynda azamattardyń derbes derekterin qorǵaý, sıfrlyq ortadaǵy jeke ómirge qol suqpaýshylyq, hat-habar almasý jáne bank qupııasyn saqtaý quqyqtary tikeleı bekitilgenin atap ótti. Osylaısha, atalǵan kepildikter zań normasy ǵana emes, konstıtýsııalyq mártebege ıe boldy.
Sonymen qatar, dóńgelek ústel aıasynda Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtattary Ekaterına Smolıakova, jýrnalıst, telejúrgizýshi, redaktor jáne prodıýser, Qazaqstan tarıhyna arnalǵan telebaǵdarlamalar men derekti fılmderdiń avtory Maııa Bekbaeva, Astana qalasy prokýratýrasynyń Memlekettik aıyptaýdy qoldaný jáne apellıasııalyq satyǵa qatysý basqarmasynyń basshysy Aıjan Aımaǵanova, Dene shynyqtyrý jáne buqaralyq sport akademııasynyń (APEMS) rektory Tursynzada Qýanǵalıeva, «Atameken» kásipkerler palatasynyń Astana qalasy boıynsha Isker áıelder aralyq keńesiniń tóraǵasy, Astana qalasy ákimdigi janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi komıssııa múshesi, «Eligai» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestiginiń prezıdenti Sanııa Irsalıeva, Qazaqstan isker áıelder qaýymdastyǵynyń múshesi, «PANA» jobasynyń jetekshisi, Áıelder kúshteri alıansynyń basqarma múshesi Larısa Lı, Adam quqyqtary jónindegi ýákildiń Astana qalasy boıynsha ókili Baıan Jalmaǵanbetova sóz sóıledi.
Konferensııa qorytyndysy boıynsha qatysýshylar genderlik saıasatty damytýdyń basym baǵyttaryn aıqyndap, zamanaýı áleýmettik-ekonomıkalyq jáne mádenı ózgerister jaǵdaıynda otbasylyq qundylyqtardy nyǵaıtýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Bul baǵyttar ınklıýzıvti jáne ornyqty qoǵam qalyptastyrýǵa negizdelgen.
Referendým jáne jańa Konstıtýsııa: Halyq kóp jınalatyn oryndarda aqparattyq jumys jandandy
