Jol – ekonomıkanyń kúretamyry

Almaty oblysy aýmaǵynda sońǵy eki jylda avtokólik joldary jedel jóndelip, aýyldar arasyndaǵy qarym-qatynas jıileı tústi. Sonymen qatar, avtokólik joldarynyń boılary da qaınaǵan eńbektiń kózine aınaldy. Memlekettik baǵdarlama aıasynda jóndelip jatqan qalaaralyq jáne halyqaralyq joldar taǵy bar. Mine, osy jol máselesine oraı «QazAvtoJol» ulttyq kompanııasy» aksıonerlik qoǵamy Almaty oblystyq fılıalynyń basshysy­ Batyr DADAMURZAEVPEN salada atqarylyp jatqan jumys barysy jáne jol sapasy týraly áńgimelesken edik. – Batyr Tursynbaıuly, Jetisý jerinde jol qatynasyn jaqsartý jumysy qalaı jú­rýde? – Búgingi kúnniń talaby – sapaly jol salý. Bul eńbek jyldar boıy ekshelenip, baǵa­lanatyny belgili. Sondyq­tan­ jaýapkershilik júgi aýyr. Eli­­­miz­degi eń iri megopolıs – Almaty qalasynan shy­ǵy­sy­­men taqtaıdaı tegis bolyp ta­ram­dalatyn Jetisý joldary adamnyń alpys eki tamyry ispetti mindetin sońǵy jyldary minsiz atqarýda. Aýyldar ara­syndaǵy joldar jańarǵan sa­ıyn halyq qýanýda. Ásirese, túr­­li markadaǵy avto^­kólikter ıele­­riniń kóńili shat. Sol eldiń qýan­yshyn estip, kórgen saıyn biz jaýapkershilik júgin aýyrlatyp, jol salýshylar mindetin kúsheıtýdemiz. Jalpy, Almaty obly­sy aýmaǵynda respýblıkalyq negiz­degi avto­kól­ik jolynyń uzyn­­dyǵy – 2535 shaqyrym. Onyń ishin­­de sementpen beton­dal­­ǵa­ny – 72 shaqyrym, asfaltpen ja­byl­ǵany – 1195, qara jol – 1214, qıyrshyq tas tóselgeni – 54 shaqyrym. Sondaı-aq 215 kópir jáne sý ótkizetin qu­byr­­­lar salynǵan. Al­maty – О́skemen, Sarqan – Almaty – Qorǵas avtokólik jol­dary aǵymdaǵy jóndeýge, Raıym­bek aýdanyndaǵy Ja­la­ńash – Saty joly kúrdeli jón­deýge jatady. Aǵymdaǵy jyldyń toǵyz aıynda Almaty – Taldyqorǵan avtokólik jolynyń 112 shaqy­rymyna, naqtylaı tús­sem, Almaty – Qapshaǵaı qala­la­ry aralyǵyndaǵy 32 shaqy­ry­myn jóndeýge 10,8 mlrd teńge bólinip, «Naıza-Qury­lys» jaýapkershiligi shekteýli serik­testigi jumysty atqar­sa, Alma­ty – О́skemen kúre joly­nyń 149-180-shi shaqyrymdaryna 1,7 mlrd teńge, 180-213-shi shaqy­rymdaryn jóndeýge 4,7 mlrd teńge bólinip, osy ju­mys­tardy «K-Dorstroı» AQ atqardy. Bul derekterdi aıtyp otyrǵan sebebim, qala­lar­dy jalǵaıtyn joldardy bel­gilengen ýaqytta bir fırma tolyǵymen jóndep úlgere almaı­tyndyqtan talapqa saı tender ótkizilip, jeńimpazǵa jaýapkershilik júkteletindigi bolyp otyr. – Memlekettik baǵdar­la­malar aıasynda atqaryp jat­­qan jumystaryńyzdy tolyq­tyra tússeńiz. – Elbasy Nursultan­ Nazar­ba­ev ­ «Nurly­­ jol – bo­la­shaqqa bastar jol» atty Qazaq­stan halqyna arnaǵan Jol­daýy­nda «Birinshi kezekte, negizgi avtojoldar jobasyn júzege asy­rý qajet» dep naq­tylap, res­pýblıkamyzdaǵy negizgi joldardy anyqtap ári tizbelep te bergeni málim. Memleket basshysy anyqtap bergen avtokólik joldarynyń biri Almaty – О́skemen avtomagıstrali boıy­n­da eńbek etýdemiz. Shyny kerek, bizdiń ýaqytymyzdyń basym bóligi keńsede emes joldardyń boıynda ótedi. Kúre joldardy salý, jóndeý jumystaryn ta­lap­­qa saı tenderge qatysyp utyp alǵan fırmalar atqarǵan ju­mys­tyń sapasyn tekserý kási­bı sheberlikti qajet etedi. Ási­rese, eki zańdy tulǵa salǵan jol­dardyń túıiser tustary asyqpaı, muqııat tek­­­se­­riledi. Ras, syrt kózge eren­sizdeý bolar, biraq sol jol­men avtokólikter úlken jyl­damdyqpen esh kedergisiz zýlaı berýi kerek. Sondyqtan bizdiń negizgi ustanymymyz sapa bolyp qala beredi. Negizi jol qadirin júrgen biledi dep óte durys aıtylǵan. Osydan birer jyl buryn Almaty – Tal­dy­qor­ǵan arasyndaǵy kúrejolda kibirtiktegen kólikter búginde júıtkip júr. Bul jol qatynasyn jaqsartý arqyly órkenıetke umty­lýdyń bir qada­my bolyp tabylady. «Nurly jol» mem­le­ket­­tik baǵdarlamasy aıasynda­ «Res­pýb­lıkalyq deńgeı­de­gi avto­kólik joldaryn damytý» degen salalyq baǵdarlamamyz boıynsha Almaty – Taldyqorǵan aralyǵynda 112 shaqyrym jol jóndeýden ótkizildi. Bul esepti kezeńde atqarylatyn barlyq jumystyń 62 paıyzy bolyp sanalady. – Sonda jyl aıaǵyna deıin ózge jumys jalǵasa ma? – Álbette. Almaty – Taldy­qor­ǵan aralyǵyndaǵy kúre jolda jalpy uzyndyǵy 94 shaqyrymǵa sozylǵan jolda jóndeý jumys­ta­ryn júrgizip jatqan úsh ýcha­s­kedegi jumys aıaqtalyp, ótki­ziledi. Sonymen qatar, Qapshaǵaı – Kúrti, Uzynaǵash – Otar araly­ǵynda belgilengen ýchaskelerde jo­ba­lyq-zertteý jumysy da aıaq­talady. Osy tusta aıta ketsem, at­qa­rylý ústindegi taǵy bir ju­my­­sy­myz joǵaryda atalǵan baǵ­dar­­lamadan tys, osyǵan deıin iste­­linip jatqan jumystyń jal­ǵasy bolyp sanalatyn Kegen – Narynqol avtojolynyń boı­yn­­­daǵy qubyrlardy aǵym­­da­ǵy jóndeýden ótkizý   bıyl aıaq­­talady. Munda 22-400 sha­qy­rymdar boıynsha­ istel­i­netin jumysqa 1,34 mln teńge bó­lingen. Almaty – О́ske­men avto­kólik jolyndaǵy kó­­pir­­lerdi orta deńgeıde jón­deý­den ótkizýge 4,1 mln teńge qa­ra­s­tyrylǵany óz aldyna. Tiz­beleı bersem, atqarylyp jatqan da, atqarylatyn da jumys jet­ki­likti. Eń basty ustanym – sol ju­mysty sapaly isteý. Sondyqtan Jetisý jol­dary halyqaralyq talapqa saı jasalýda dep te aıtýǵa negiz bar. Buǵan qosa joldardy kesip óte­tin úlkendi-kishili ózender arna­lary muqııat zerttelip uzaq ýaqytqa shydaıtyn kópirler salýǵa da kóńil aýdarylady. Tip­ti, bir kezderi sý aqqanymen bú­gin­de keýip qalǵan arnalar da nazardan tys qalmaıdy. О́ıtkeni, tabıǵı arnalardan erte me, kesh pe qaıtadan sý aǵýy ábden múmkin. Oblys aýmaǵy arqyly ótetin joldardy qaıta salý, aǵymdaǵy jáne kúrdeli jóndeý jumystary jalǵasa beredi. Áńgimelesken Nurbol ÁLDIBAEV, «Egemen Qazaqstan» TALDYQORǴAN