О́temaqy ómirmen ólshenetin boldy

Elimiz Azamattyq kodeksinde qyzmetkerdiń densaýlyǵyna keltirilgen zııandy óteý tártibi naq­ty belgilenbegen-di. Osy máse­le­niń kóterilip kele jatqanyna da biraz bolǵany belgili. Úkimet ta­rapynan Parlament depýtattary bastama­shy­lyǵymen ázirlengen «Qa­zaqstan Respýblıkasynyń Aza­mattyq kodeksine (Erekshe bólim) ózgerister men tolyqty­rýlar engizý týraly» zań jobasynyń qoldaý tabýy úlken jetistik. Valerıı KOTOVICh, Májilis depýtaty. Múgedekter memleket tarapynan qoldaýǵa ıe desek te ol túbegeıli sheshimin tappaı keldi. Eger kásip­oryn jumys istep turǵan bolsa, onda atalǵan jumys orny japa shekken qyzmetkeri úshin aı saıynǵy tólemin tólep turady. Eger atalǵan kásiporyn bankrottyqqa ushyrasa, onda ony memleket óz moınyna alady. Osy rette densaýlyǵyna kel­tirilgen zııan úshin tólem qyz­metker 70-ke kelgen soń toqtaty­latyn. Mine, bul másele depýtattar aldyna ótkir qoıylyp kelgen edi. Osyǵan oraı biz zań jobasyna bankrottyq saldarynan taratyl­ǵan zańdy tulǵalardyń ómiri men densaýlyǵyna keltirilgen zııandy óteý jónindegi kapıtaldandyryl­ǵan tólemderdi alǵan qyzmet­ker­lerge jasyn shektemeı júzege asy­rýdy qarastyrýdy usyndyq. Endi jas jaǵynan shektelmeıtin boldy. Taǵy bir másele, tólemderdiń ındeksasııalanbaýy. Sonyń sal­dary­nan, máselen 2000 jyly ta­ǵaıyndalǵan tólemder sol jyl­dardaǵy jalaqyǵa sáıkes eseptelse, odan bergi ýaqytta ol eshqandaı ózgeriske ushyramaı kelgen. Endi zańdyq qujatta ol jyl saıyn qaıta qaralatyn bolyp kórsetildi. Shyntýaıtyna kelgende, bul máselemen aınalysyp kele jat­qanymyzǵa da 4-5 jyldaı bolyp qalypty. Birqatar kásiporyn­dar­dyń bankrottyqqa ushyraǵanyna baılanysty bıýdjet esebinen kapı­taldandyrýǵa qol jetkizip, olar­dyń quqyn qorǵap qalǵan bolatyn­byz. 2008 jyly tipti osy másele­men Konstıtýsııalyq Keńeske de júgingen edik. О́kinishke qaraı, Konstıtýsııalyq Keńes 40-qa tarta depýtattyń qoly bar úndeýdi qaı­taryp berdi. Sondaǵy ýájderi: Aza­mat­tyq kodekstegi normany Kons­tıtýsııaǵa tańa almaımyz. Al biz óz tarapymyzdan azamattarymyzdyń konstıtýsııalyq quqyn aıaqasty etip otyrmyz degen oıymyzdy jetkizgen bolatynbyz. Artynan Úkimet tarapynan vedomstvoaralyq komıssııa qurý qajettigi jónindegi she­shimniń shyǵýyna túrtki de boldyq. Úsh jyl qatarynan osy másele tóńireginde ár túrli esepteýler júr­gizilip, oǵan qajetti qarjy qarastyrý jan-jaqty pysyqtaldy da. Qaraǵandy, Stepnogor qala­lary­nan kelgen delegasııalar óz usy­nystaryn da ortaǵa salyp jat­ty. Negizinen bul problemalar osy eki óńirge ǵana tıesili emes. Bul munaı-gaz, taý-ken, tipti mıneral­dyq tyńaıtqysh óndiretin kásip­oryndardyń qyzmetkerlerine de qatysty másele. Osy jerde erekshe aıta keterligi, eger Elbasynyń ózi aralaspaǵanda bul másele sheshimin tabar ma edi, tappas pa edi. Saıası sheshim qabyldanǵannan keıin ba­ryp atalǵan másele boıynsha seń qozǵaldy dese de bolady. Osy má­selege 1 490,6 mıllıon teńge qo­sym­sha memlekettik shyǵys Respýb­lıkalyq bıýdjettik komıssııanyń 2010 jylǵy 28 tamyzdaǵy sheshimimen maquldandy jáne ol «2011-2013 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» Zańda kórinis tapty. Iаǵnı, 2011 jyly 436,6 mıllıon teńge qarastyrylsa, 2012 jyly – 497,9, 2013 jyly 556,1 mıllıon teńge qarastyrylǵan. Qoryta kelgende, Parlament de­pýtattarynyń bastamashylyǵymen ómirge kelgen «Qazaqstan Respýb­lıka­synyń Azamattyq kodeksine (Erekshe bólim) ózgerister men to­lyqtyrýlar engizý týraly» Zań Úki­met tarapynan moıyndaldy. Osy­nyń ózi úlken jetistik ekenin aıta kelip, bul depýtattardyń talabyn arttyra túserine kámil senemin.