Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Naryq kóshbasshylary jáne tólem qurylymy
Zertteýde kórsetilgendeı, 2025 jyly salyq tólemi boıynsha otandyq marketpleıster arasynda sózsiz kóshbasshy − Kaspi.kz. Kompanııa qazynaǵa 138 mlrd teńgeden astam qarjy aýdarǵan (ósim – 3,5%), bul sektordaǵy barlyq tólemniń 64,06%-yn quraıdy. Esepke «Kaspi Magazın» JShS, «Kaspi Travel» JShS, «Kolesa» AQ jáne «Magnum E-commerce Kazakhstan» JShS kórsetkishteri alynǵan.
Qalǵan qatysýshylar arasyndaǵy bólingen úles mynadaı:
- Wildberries (IMVBKZ JShS) – 2-oryn, shamamen 58 mlrd teńge (naryqtyń 26,75%-y);
- Ozon («OZON Marketpleıs Qazaqstan» JShS) – 3-oryn, 15 mlrd teńgege jýyq (6,85%);
- OLX – 3 mlrd teńgeden astam (1,4%);
- Halyk Market – 950 mln teńge (0,4%).
Al Flip.kz, Teez, Forte Market jáne Satu.kz jıyntyǵynda sektor aýdarymdarynyń nebári 0,5%-yn qalyptastyrǵan.
Marketpleısterde «Qazaqstanda jasalǵan» dep atalatyn arnaıy bólim ashylady
«Google salyǵy» jáne básekelestik ahýaly
2022 jyldan bastap Qazaqstanda sheteldik ınternet-kompanııalar úshin qosylǵan qun salyǵy engizilgen. 2025 jyly bul salyqty 110-nan astam kompanııa tóledi (onyń 19-y byltyr tirkelgen). Olardyń qatarynda Temu, Alibaba, Garmin jáne Twitch bar. Atalǵan bap boıynsha bıýdjetke 57,7 mlrd teńge tústi (jospar – 27,3 mlrd teńge).
Sarapshylar otandyq jáne sheteldik marketpleıster úshin salyq tóleý sharttary teń emes ekenin aıtady. Sheteldik oıynshylar tek QQS tóleıdi ári fılıal ashpaı jumys isteı beredi. Al otandyq kompanııalar korporatıvtik tabys salyǵyn, áleýmettik salyqty, múlik salyǵyn, kedendik bajdardy jáne qyzmetkerleri úshin áleýmettik aýdarymdardy tolyq kólemde óteıdi.
«Úkimet dálizderinde bul salyq sheteldik ınternet-kompanııalardy otandyq bıznespen teńestiredi degen pikir jıi aıtyldy. Alaıda is júzinde jaǵdaı múlde basqasha», deıdi sarapshylar.
2025 jyldyń toǵyz aıyndaǵy derekke sáıkes, eń kóp salyq tólegen sheteldik alań – Temu (9,2 mlrd teńge). Ekinshi orynda – iHerb (3,7 mlrd teńge). Al Alibaba 265,4 mln teńge aýdarǵan.
Bir qyzyǵy, AliExpress Russia 2024 jyly Qazaqstan bıýdjetine shamamen 151 mln teńge tólese, 2025 jyldyń toǵyz aıynda birde-bir tólem jasamaǵan. Sarapshylar muny sheteldik onlaın-kompanııalardyń salyq tóleýdegi ózindik ereksheligimen baılanystyrady.
Marketpleısterdegi taýarlar men qyzmetterdi bólip tóleý erejesi rettelmek
Táýekelder men damý ssenarııleri
Zertteýde Qazaqstandaǵy elektrondyq saýdanyń qarqyndy ózgerip jatqany aıtylǵan. Resmı derekke sáıkes, e-commerce qurylymynda marketpleısterdiń úlesi 2022 jylǵy 57%-dan 2024 jyly 85%-ǵa deıin ósken. Saýda saıasaty tujyrymdamasyna saı, 2030 jylǵa qaraı bólshek saýdadaǵy onlaın-satylym úlesi 20%-ǵa jetýi tıis. Alaıda sarapshylar bul kórsetkish budan da joǵary bolýy múmkin dep esepteıdi.
Olar damýdyń úsh ssenarııin usynady:
- Bazalyq: onlaın-satylym úlesi 20-25%-ǵa jetip, damyǵan naryqtar deńgeıine sáıkes keledi.
- Innovasııalyq: jasandy ıntellekt pen logıstıkany avtomattandyrý esebinen ósim jedeldeıdi.
- Konservatıvti: ınfraqurylymdyq shekteýler men sheteldik oıynshylarǵa qatysty túıtkilder ósimdi baıaýlatady.
Basty táýekel – «sur» aımaq. Qazaqstanda ókildigi joq sheteldik platformalar kontrafaktilik ónimderdiń taralýyna jáne tutynýshylar quqyǵynyń qorǵalmaýyna jol ashýy múmkin.
Sarapshylardyń aıtýynsha, dempıngtik baǵa saıasaty men sýbsıdııalanǵan logıstıka, «arzan ári bári bar» úlgisi jergilikti satýshylardy naryqtan yǵystyrady. Buǵan qosa, tehnıkalyq reglamentterge sáıkes kelmeıtin, satýshysy Qazaqstan ıýrısdıksııasynda tirkelmegen taýarlar táýekeli joǵary. Al jergilikti tirkeý men ekvaırıng bolmaǵan jaǵdaıda tabystyń bir bóligi eldiń bank júıesinen tys qalyp, ekonomıkalyq mýltıplıkatıvtik áserdi azaıtady.
Teńsiz báseke jaǵdaıynda otandyq alańda saýda jasaıtyn myńdaǵan shaǵyn jáne orta bıznes (ShOB) sýbektileri de qaýip aımaǵynda tur. Aıta keterligi, marketpleıster arqyly satylymnyń 90%-dan astamy ShOB úlesine tıesili.
Sarapshylardyń qorytyndysy boıynsha, 2030 jylǵa deıingi tabys úkimettiń normatıvtik bazany úılestirý jáne jergilikti oıynshylardyń múddesin qorǵaý qabiletine baılanysty bolady.
Salany damytý úshin logıstıkalyq ınfraqurylymdy jáne IT-platformalardy jetildirý, ShOB-ty oqytý, kásipkerlerdi otandyq marketpleısterde qoldaý usynylady. Al bıznes jasandy ıntellekt pen Big Data sheshimderin engizip, jetkizý tizbegin ońtaılandyryp, servıs sapasy men marketıngke basymdyq berýi tıis.
Sheteldik marketpleısterde saýda jasaý: el azamattary úshin ne ózgeredi?
