Saýaldardyń salmaǵyn saralaǵan

Depýtattar úshin óńirlik nemese respýblıkalyq aýmaqtaǵy problema­lar­dy sheshýge yqpal etýdiń basty tetigi saýal joldaý bolyp tabylady. Osy­laısha halyq qalaýlylary sheshimin tappaı jatqan túıtkildi máselelerdi qoǵam nazaryna usyna otyryp, oǵan Úkimet pen tıisti organdardyń ara­lasýyn surap jatady. Biz de óz tarapymyzdan birqatar senatorlardyń saýaldaryn oqyrman nazaryna usynǵandy jón kórdik. Asqar TURAPBAIULY. Senattyń Agrarlyq máseleler jáne qorshaǵan ortany qorǵaý komıtetiniń tór­aǵa­sy Bolat Jylqyshıev Ońtústik Qazaqstan oblysy Leńgir qalasyna qatysty másele kóterdi. Senator atalǵan qaladaǵy osydan 50-60 jyl buryn iske qosylǵan sý júıe­leriniń ábden tozyǵy jetkendigin kóldeneń tarta otyryp, Úkimet qurylys jumystaryn bastaý úshin byltyrǵy respýblıkalyq bıýdjetten 260 479 myń teńge bólgendigin jetkizdi. Al bıyl oǵan barlyǵy 54 262 myń teńge (respýblıkalyq bıýdjetten 39 744 myń teńge, oblystyq bıýdjetten 14 518 myń teńge) qarastyrylypty. Alaıda, komıtet tóraǵasy nysannyń mańyzdylyǵy jáne bekitilgen smetalyq quny 3 473 347,0 myń teńgeni quraıtynyn eskere kele 2011 jylǵa bólingen qarjy kólemi jetkiliksiz ekendigin alǵa tartty. Bul bólingen qarjylar qorda­lanǵan máselelerdi sheshpeıdi. Jyldaǵy bólinetin qarjy kólemi az bolǵandyqtan, nysan saqaldy qurylysqa aınalyp ketýi múmkin degen kúdik te joq emes. Bul óz kezeginde qurylys qunynyń qymbattaýyna ákelip soǵady. Nysan qurylysy qunynyń qymbattaýyna jol bermeý úshin senator Úkimet basshysynan 2011 jylǵa 800,0 mıllıon teńge bólinýine yqpal jasaýdy surady. Saýalǵa depýtat Orynbaı Rahmanberdıev te qol qoıypty. Atyraý oblysynyń Qurmanǵazy aýda­nyn­daǵy 12 eldi mekenniń 1430 adamy qol qoıǵan haty túskendigin málim etken senator Sársenbaı Eńsegenov óz saýalyn Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń atyna joldady. Onda Qıǵash ózeninen kóktemgi balyq aýlaý naýqanyna keshigip shyǵý nemese múldem shyǵa almaı qalý máselesine alańdaýshylyq barlyǵy aıtylady. 2009 jylǵy 12 tamyzda Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń «Balyq resýrstaryn jáne basqa da sý janýarlaryn paı­dalanýǵa arnalǵan shekteýler men tyıym­dardy engizý týraly» №454 buıryǵy shyǵyp, ol Ádilet mınıstrliginde tirkelgen. Osy buıryqta Qıǵash ózeni men onyń qosalqy sý toǵandarynda, Qıǵash ózeniniń túbirli sýlarynda balyq aýlaýǵa tyıym salý merzimderi naqty kórsetilipti. Onyń eń uzaq merzimi 1 sáýir men 31 mamyr aralyǵyn qamtıdy. El Úkimeti 2010 jyly 28 jeltoq­sanda «Balyq sharýashylyǵy sý toǵan­darynda balyq jáne basqa sý janýarlaryn aýlaýdyń 2011 jylǵa arnalǵan lımıtterin bekitý týraly» №1428 qaýlysyna sáıkes Qıǵash ózeninde aýlaýǵa bolatyn balyqtyń 18 túriniń lımıtteri bekitilgen. Senatordyń aıtýynsha, ruqsat berilgen balyq túrleriniń ishinde bekire tuqymdas balyqtar joq, sebebi, bul balyq túri Qıǵash ózenine kirmeıdi. Qalaı desek te sharýashylyq júrgizýshi sýbektilerine osy kezge deıin balyq aýlaý­ǵa ruqsat qaǵazdary berilmeı otyr, deıdi Sársenbaı Qurmanuly. Quzyretti oryndar ruqsattyń berilmeýin balyq qoryn qorǵaý, sonyń ishinde bekire tuqymdas balyqty qor­ǵaýmen túsindirse kerek. Onyń negizsiz ekendigin depýtat birqatar sebeptermen túsin­dirýge tyrysty. Birinshiden, Qıǵash ózenine bekire tuqymdas balyqtar shyqpaıdy. Ekinshiden, Qıǵash ózeni – Reseı Federasııasymen eki arany bólip jatqan ózen. Reseıdiń Astrahan oblysynyń balyq aýlaıtyn sharýashy­lyqtary 2011 jyldyń 1 naýryzynan bastap balyq aýlaýǵa ruqsat alǵan. Eger Qazaqstan balyqshylary kórshiles Reseı balyqshy­larymen bir mezgilde tartymǵa túspese, tabyssyz qalady. Tipti, bir aptaǵa keshigýdiń ózi sharýashylyqtarǵa ǵana emes, memleketke de ekonomıkalyq zııanyn tıgizip, sol jerdegi 10 myńnyń ústindegi adam tirshilik kózinen aıyrylyp, áleýmettik máseleniń ýshyǵýyna soqtyrýy múmkin. Depýtat Senat qaraýyna túsken «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ruqsat berý júıesin jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań joba­syndaǵy balyq aýlaýǵa qatysty ózgerister Qıǵash ózeni úshin negiz bolyp tabylmaıdy degendi ótkir qoıdy. О́ıtkeni, atalǵan zańdyq qujattyń qabyldanýy, onyń qoldanylýy ýaqyt alsa, al Qıǵash ózeni boıyndaǵy tur­ǵyndar úshin ýaqyt altynǵa baǵalanyp otyr. Sol úshin depýtat mınıstrden tez arada atalǵan máseleni qarap, aýyl sharýashy­lyǵynyń mańyzdy bir salasy bolyp tabylatyn balyq aýlaý máselesin oń sheship berýdi suraıdy. Bul jolǵy saýalyn Qýanysh Aıtahanov medısına salasyna arnapty. Senator Oń­tústik Qazaqstan oblysynyń dárigerle­rinen jáne Qazaqstannyń Erikti kásipodaq kon­federasııasynan elimizdegi ınfeksıo­nıst-dárigerlerdi áleýmettik qorǵaýǵa yqpal etýdi suraǵan ótinish-hattardyń jıi túsip jat­qandyǵyn sóz etedi. О́ıtkeni, Úkimettiń «Azamattyq qyzmetshilerge, memlekettik bıýdjet qarajaty esebinen ustalatyn uıym­dardyń qyzmetkerlerine, qazynalyq kásip­oryndardyń qyzmetkerlerine eńbekaqy tóleý júıesi týraly» 2007 jylǵy 29 jeltoqsandaǵy №1400 qaýlysyna sáıkes ınfeksııalyq aýrýhanalardyń medısınalyq qyzmetkerlerine óte qaýipti ınfeksııalarmen jumys jasaǵany úshin beriletin ústemeaqy kólemi bazalyq laýazymdyq jalaqylarynyń 20 paıyzyn qurasa, týberkýlezge qarsy jumys mekemeleriniń medısınalyq qyzmet­ker­lerine beriletin ústemeaqy 220 paıyz quraıdy eken. Sondyqtan olar ózderiniń ústemaqylaryn kóterýge yqpal etýdi suraǵan. Qýanysh Aıtahanuly óz saýalynda álemdegi jaǵymsyz epıdemıologııalyq jaǵ­daı men jańa ınfeksııalardyń paıda bolýy ınfeksııalyq aýrýhanalardyń juǵý qaýipin týdyryp otyrǵandyǵyn basty mysal retinde keltiredi. Atalǵan sala qyzmetkerleri kúndelikti jumysynda adam densaýlyǵyna óte qaýipti aýrýlarmen (Kongo-qyrym gem­morogııalyq qyzbasy, bezgek, kúıdirgi, tyrysqaq, oba, vırýsty gepatıtter) jumys jasaıdy. Sondyqtan da Úkimet basshysynan osy máselege yqpal etýin surapty. Respýblıka halqynyń ómir súrý sapasyn art­tyrýda kúni-túni qyzmet etip júrgen ınfeksııalyq aýrýhanalardyń medısınalyq qymetkerlerine óte qaýipti ınfeksııalarmen jumys jasaý jaǵdaıyna baılanysty bazalyq laýazymdyq jalaqylaryna qosyla­tyn ústemeaqy mólsherin kóterýge yqpal etýińizdi suraımyn, degen depýtattyq saýalda. Osy rette senatordyń bul ýájimen kelispeý múmkin emes.