Abyroıǵa umtylys – ultymyzdyń eń ulyq qasıeti. Táýelsiz Qazaqstan óziniń ıgi nıetteri men salıqaly saıasatynyń nátıjesinde qysqa merzimniń ishinde álemge tanylyp, tórtkúl dúnıeniń nazaryndaǵy memleketke aınaldy. Biz osy oraıda Aqmola oblysynyń ákimi S.A.DIаChENKONY áńgimege tartyp, qyzmet tizginin alǵan bir jyl ishinde ózi uıytqy bolǵan ister jaıly aıtyp berýin ótingen edik.
– Sergeı Aleksandrovıch, aımaq serpilis qushaǵynda. Byltyrǵy jyldyń baıraǵy memlekettiń údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamasymen bıiktedi. О́ńirde 6 joba josparlanǵanyn bilemiz, al júzege asyrylǵany 16 boldy. Munshalyqty silkinisti nemen baılanystyrar edińiz?
– «Bolashaqtyń irgesin birge qalaımyz!» atty bıylǵy Joldaý Qazaqstannyń turaqty damyp kele jatqan, myqty áleýmettik saıasaty bar el ekendigin taǵy bir dáleldeı tústi. Alǵa qoıylǵan mindetterdi múltiksiz oryndaý máselesi eskerile otyryp, josparlarymyzdyń bárine tıisti túzetýler engizilýde. Oblystyń jyldar boıǵy damý dástúri serpindi mindettemeler alýymyzǵa negiz boldy.
2010 jyly ekonomıkany damytýdyń oń órisi saqtalyp, jalpy aımaqtyq ónim kólemi 562 mıllıard teńgege jetti. О́nerkásip ónimderi kóleminiń ındeksi 131,6 paıyzǵa ósti. Bul respýblıka aımaqtary arasynda eń joǵary kórsetkish sanalady. Sala 175 mıllıard teńgeniń ónimin shyǵaryp, buryn bolmaǵan deńgeıge kóterildi.
Josparlanǵan údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlama sheńberindegi sharalardy júzege asyrý agrarlyq oblysymyzdy agrarly-ındýstrııalyq aımaqqa aınaldyrady.
Byltyr ındýstrııalandyrý kartasy sheńberinde 74 mıllıard teńgeniń 16 nysany paıdalanýǵa berildi. Munyń ózi 3 myńnan astam jańa jumys ornyn ashýǵa múmkindik jasady. Iske qosylǵan asa iri jobalardyń biri retinde «Altyntaý-Kókshetaý» AQ altyn aıyrý fabrıkasyn atap ótýge bolady. Búgingi kúni kásiporyn altyn aıyrýdyń respýblıkamyzda teńdesi joq jańa tehnologııasyn óndiriske engizip, jumys istep jatyr. О́tken jyly 4 tonna altyn óndirildi. Bıyl kásiporyn tolyq qýatyna kóship, jylyna 13 tonna katod altynyn óndiretin bolady. Munyń ózi elimizdi álemdegi altyn óndiretin eń úzdik 15 memlekettiń qataryna qosady.
Eńbekshilder aýdanyndaǵy «Atansor» kenishinde temir kenin baıytatyn qazirgi zamanǵy jańa fabrıka, Stepnogor qalasynda jylyjaı kesheni, Qorǵaljyn aýdanynda eksportqa baǵyttalǵan vakýýmdy oramadaǵy et ónimderi kesheni iske qosyldy.
Kókshetaý qalasynda «ENKI» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń jylyna 60 mıllıon dana kirpish shyǵaratyn tolyq avtomattandyrylǵan kirpish zaýyty paıdalanýǵa berildi. Kásiporyn aqpan aıynyń ortasynda alǵashqy 2 mıllıon dana kirpishti shyǵardy. Ujym ishki jáne syrtqy rynokty qamtamasyz etetin bolady.
Jalpy syıymdylyǵy 110 myń tonna bolatyn 5 astyq saqtaý qoımasyn paıdalanýǵa berý astyqty tasymaldaý logıstıkasyn sheship, ony saqtaý shyǵynyn jáne soǵan oraı astyqtyń ózindik qunyn azaıtady. Jalpy, ótken bir jyldyń ishinde barlyǵy 60 jańa óndiris orny iske qosyldy.
Bıylǵy jyly da bul baǵyttaǵy jumystar onan ári jalǵasyn taýyp, 15,8 mıllıard teńgeniń 12 nysany paıdalanýǵa berilmekshi.
Josparlanǵan údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlama sheńberindegi sharalardy júzege asyrý agrarlyq oblysymyzdy agrarly-ındýstrııalyq aımaqqa aınaldyrady.
2010 jyly agroónerkásip keshenine 27,7 mıllıard teńge kóleminde ınvestısııa tartyldy, onyń 6 mıllıard teńgesi tikeleı memlekettik qoldaý baǵdarlamalarynyń enshisinde. Ylǵal únemdegish tehnologııany paıdalanatyn dándi jáne burshaq daqyldary alqabynyń kólemi 2,7 mıllıon gektarǵa nemese barlyq egis alqabynyń 60 paıyzyna jetip, 2009 jylǵa qaraǵanda 130 myń gektarǵa asyp tústi. О́nimdiligi joǵary 193 astyq jınaıtyn kombaın men 46 tuqym sebý kesheni qosymsha satyp alyndy. Salany ártaraptandyrý jumystary qarqyn aldy. Kóktemgi naýqanǵa daıyndyq ta oıdaǵydaı.
Joldaýda belgilengen tapsyrmalarǵa sáıkes, Aqmola oblysynda etti mal sharýashylyǵyn damytýdyń jańa baǵdarlamasy jasaldy. Iri serpindi jobalardyń qatarynda Eńbekshilder, Zerendi jáne Astrahan aýdandarynda 10,2 myń iri qara mal basyna arnalǵan 3 bordaqylaý alańy qurylysy bar.
Oblys aýmaǵynda 24 asyl tuqymdy zaýyt pen sharýashylyq bolsa, onyń ústine, otandyq jáne sheteldik seleksııadaǵy bordaqylaý alańdary jelileri jumys isteýde.
Baǵdarlamany júzege asyrý nátıjesinde 2015 jylǵa qaraı et óndirisi 46 myń tonnaǵa deıin jetkiziletin bolady. Bıylǵy jyly barlyq josparlanǵan 16 nysandy paıdalanýǵa berý qosymsha 2 myń jańa jumys ornyn qurýǵa jol ashady.
Osyǵan sáıkes óńdeýshi kásiporyndar qýattana túskeni túsinikti. Byltyrdyń ózinde 7 mıllıard teńgeniń 13 jobasy iske qosylsa, munyń 10-y ındýstrııalandyrý kartasyna engizilgen. Bul – memlekettiń qarjylaı qoldaý kórsetýiniń jemisi.
– Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyn atap ótetin bıylǵy jyly Astana qalasynyń aglomerasııalyq aımaǵyn damytý aıryqsha mańyzǵa ıe bolmaq. Bul oraıda astanalyq Aqmola oblysyna júkteler mindetter orasan. Ol elimizdiń alǵa umtylysynyń belgisi ispetti.
– Iá, jaýapkershilik júgi bizdi jigerlendire tústi. Astana aınalasynda ornalasqan 20 eldi meken bolashaqta elordamyzǵa seriktes aýyldar men qalalarǵa aınalmaq. Osy jaǵdaılarǵa baılanysty, atalǵan aýyldardyń árqaısysynyń turǵyndar sany 2,5 esege ósti. Jańadan qurylyp jatqan aglomerasııalyq aımaqta jeke turǵyn úı qurylysy keńinen qanat jaıǵanymen, ondaǵy azamattardyń basym kópshiligi irgedegi Astana qalasynda jumys isteýde. Sondyqtan, seriktes eldi mekenderdi kórkeıtý, onda zamanaýı turmystyq, mádenı jáne óndiristik sharalar keshenin ornyqtyrý, jańa jumys oryndaryn ashý memlekettik saıasattyń basym baǵyttary qatarynda qarastyrylýda. Atalǵan máselege qatysty arnaıy baǵdarlama qabyldanbaq. Ol 2011-2013 jyldardy qamtıdy. Osyǵan sáıkes, jańadan 6 orta mektep, 7 balalar baqshasy, 17 densaýlyq saqtaý mekemesi, basqa da áleýmettik-ónerkásiptik nysandar boı kóterip, 848 shaqyrymdyq elektrmen qamtý jelisi tartylyp, 200 kılometrlik avtokólik joly jóndeledi jáne ınjenerlik ınfraqurylymdar qatarǵa qosylady. Bul maqsatqa 40,4 mıllıard teńge bólinbek.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, Selınograd aýdanynyń jańa ákimshilik ortalyǵy – Aqmol aýylyn birinshi kezekte sý jáne elektr qýatymen turaqty qamtamasyz etý, jol qurylysy, abattandyrý men kógaldandyrý máselelerine kóńil bólý qajet. Respýblıkalyq bıýdjet bul maqsatqa 118,7 mıllıon teńge qarjy bosatsa, oblystyq bıýdjettiń úlesi 31,3 mıllıon teńge bolyp otyr. El júregin jelpintken qamqorlyq pen qoldaý sharalary óz qaıtarymyn berýde.
Aqmol turǵyndary byltyrǵy 1 qazanda, belgilengen merziminen bir aı buryn turaqty ári sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etildi. Qazir munda táýligine 1,5 myń tekshe metr sý kelip turady. Buǵan deıin ol 700 tekshe metr kóleminde bolyp, ár aýlaǵa kezegimen bosatylatyn.
Jalpy, «Jol kartasy» baǵdarlamasy aıasynda Aqmol aýylynyń sý júıelerin kúrdeli jóndeýge 120 mıllıon teńge bólinip, ol túgel ıgerildi. Sondaı-aq, bıýdjetten tys qarjylar esebinen 40 kóshege shamdar ornatylyp, aýlaaralyq joldar jóndeldi. Uly Otan soǵysynda qaza bolǵandar eskertkishi men ortalyq alań, «ALJIR» lagerinde azap shekkender kesheni kórkeıtilip, saıajolda 6 bılbord pen 2 banner ornatyldy. Onyń ústine, Elbasy tapsyrmasy aıasynda 250 oryndyq aýrýhana, emhana, qýatty qazandyq, qoǵamdyq monsha jáne sporttyq-saýyqtyrý kesheni paıdalanýǵa qosylady. Bul jumystardy atqarý úshin aldaǵy úsh jylda 12 mıllıard 410 mıllıon teńge qarjy ıgerý kózdelgen. Qazirdiń ózinde ekonomıkalyq, áleýmettik baǵyttaǵy jańa jeti ǵımarat aýyl kórkin asha tústi. Al, memlekettik «Balapan» baǵdarlamasynyń tuńǵysh nysany – 320 oryndyq balalar baqshasy aýdan ortalyǵy turǵyndarynyń búgingi suranysyn tolyq qamtamasyz etedi.
– Shýche-Býrabaı kýrortty aımaǵy elimizdiń týrızm jáne sport ındýstrııasynyń týustary ǵana emes, rýhanı damýymyzdyń ortalyǵy sanalady. Kórkem ólkeni kórkeıtýdiń búgingi qadamdaryna toqtalsańyz.
– Bul – oblysqa júktelgen abyroıly mindetterdiń biri. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen munda ulttyq baq, arnaıy ekonomıkalyq aımaq, júzden astam týrıstik-saýyqtyrý mekemeleri, sporttyq jáne tarıhı-tanymdyq ortalyqtar jumys isteıdi. Álemdik deńgeıdegi «Astana-Býrabaı» avtobany ólke tirshiligin kúrt jandandyrdy. Iske qosylǵan san-alýan baǵyttaǵy basqa da nysandar óńir tartymdylyǵyn arttyra tústi.
Buǵan qosymsha, zamanaýı qurylystar salýdyń keshendi jospary jasaldy. Joba sheńberinde byltyr 30 kılometrlik sý qubyry ýchaskesin qaıta jańǵyrtý jumystary aıaqtaldy. Shýchınsk qalasyndaǵy ishki sý tartatyn júıelerdiń qurylysy bastaldy. Munyń ózi qalanyń Shortan kólinen sý tartýyn toqtatady. Sondaı-aq, Kókshetaýdaǵy áýejaıdy qaıta qurý qarqyndy júrip jatyr. Bul qadamdarymyz kýrortty aımaqty kólik ınfraqurylymymen qamtamasyz etýdiń mańyzdy býyny retinde qarastyrylyp otyr. Qazir oblystyq bıýdjetten bólingen 149 mıllıon teńgege Býrabaı kentin damytýǵa baǵyttalǵan ınfraqurylymdardyń jobalaý qujattary daıyndalý ústinde. Igi josparlarymyzdy jedeldetýdiń basqa da sharalary oıdaǵydaı júrip jatyr.
Osy oraıda sport týraly bir aýyz sóz qosaıyn. Bizdiń 235 jerlesimiz Qazaqstannyń ulttyq qurama komandasyna engen. Jetistikterimizdiń olqy emestigin osynyń ózi ańǵartady. Jýyrdaǵy Azııa oıyndaryna segiz sportshymyz qatysyp, 11 medaldi (altaýy altyn) jeńip alýy abyroıymyzdy kótere tústi.
Aǵymdaǵy jyly oblys ortalyǵyndaǵy Buqpa kóliniń jaǵalaýynda ıaht-klýb qurylysy bastalmaq. Sondaı-aq, bıyl ashyq jáne jabyq úlken tennıs ortalyǵy paıdalanýǵa beriledi.
– Áńgimemizdiń basynda oblys turǵyndarynyń sany artyp otyrǵandyǵyn aıtyp óttińiz. Elbasy «Nur Otan» HDP HIII sezinde sóılegen sózinde qazaqstandyqtardyń turǵyn úı jáne turmys jaǵdaıyn jaqsartý basym baǵyt bolyp qala beretinin eske saldy. Sizdiń munda jeke bastamalaryńyz aýyzǵa alynyp júr.
– Bul – memlekettik másele. Áıtkenmen, izdenbesek, ilgeri basý da bolmaıdy. Oblysta jer qatynastary ótkir tur. О́tken jyly 300 myń gektar aýyl sharýashylyǵyndyq jer sot sheshimimen aınalymǵa qosyldy. Áli kúnge 5000-nan astam turǵyny bar 309 eldi mekenniń naqtylanǵan jospary men kartasy joq eken. Qazir qarjy kózderin qarastyrý nátıjesinde olardyń barlyǵynyń tıisti qujattary tártipke keltirilýde. Byltyr 46 aýyl men 4 qalaǵa kópten kútken sapaly aýyz sý keldi. Sondaı-aq, aýyldyq okrýgterdi bilikti mal dárigerlerimen qamtý da sheshimin taýyp otyr.
Byltyr biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesin engizýdiń birinshi kezeńi aıaqtalyp, oń nátıjelerge qol jetkizildi. Oblysymyzda soltústik aımaqtaǵy birden-bir jańa úlgidegi dıagnostıkalyq jáne emdeý ádisterin engizý arqyly oblys turǵyndaryna buǵan deıin elimizdiń ortalyq klınıkalary deńgeıinde ǵana múmkin bolǵan joǵary mamandandyrylǵan medısınalyq kómek kórsetilýde. О́tken jyly oblysta 97 kardıohırýrgııalyq operasııalar, sonyń ishinde júrekke – 80, onkologııa jáne neırohırýrgııa salasynda – 15, san-jambas býyndaryn almastyrý boıynsha 24 operasııa jasaldy. Oblystyq aýrýhanaǵa magnıttik rezonanstyq tamograftyń satyp alynýy turǵyndarymyzdyń Astanaǵa nemese Reseıge barmaı aq, ózimizde tolyq tekserýden ótýine múmkindik týǵyzyp otyr.
Kókshetaý qalasynda kóliktik medısınany damytý maqsatynda «KamAZ Injınırıng» aksıonerlik qoǵamynda jyljymaly mobıldi emdeý profılaktıkalyq birlikterin qurastyrý jumystary bastaldy. О́tken jyly osyndaı 14 avtokólik qurastyryldy. Munyń ózi óńirdiń shalǵaı eldi mekenderi úshin sapaly medısınalyq kómekke qoljetimdilikti qamtamasyz etetin bolady.
Júrgizilip jatqan keshendi sharalar osy saladaǵy negizgi kórsetkishterdi jaqsartýǵa múmkindik berdi. Oblysta sábıler ólimi 21,4 paıyzǵa azaıyp otyr, al ana ólimi tirkelgen joq. Oblystaǵy demografııalyq ósim 3,5 myń adamdy quraıdy.
Byltyrǵy jyly «saqaldy» qurylys sanalyp kelgen Aqmola oblystyq aýrýhanasynyń ońaltý ortalyǵy, qazirgi zamanǵy qan ortalyǵy, Kókshetaý qalasyndaǵy oblystyq perınıtaldyq ortalyqtyń áıelder bosanatyn-observasııalyq bólimsheniń qurylysy aıaqtaldy. Buǵan qosymsha, Kókshetaý qalasynda aýysymyna 500 kelýshige arnalǵan emhananyń, Býrabaı aýdanynda týberkýlezge qarsy balalar sanatorııiniń qurylysy jalǵasýda. «Jol kartasy» boıynsha densaýlyq saqtaýdyń 40 nysany jóndeýden ótkizildi. Oblysqa 181, sonyń ishinde aýyldyq jerlerge 54 jas maman keldi.
– Jýrnalıst bolǵandyqtan, únemi jolda júremiz. Aýyl-aımaqtyń, tipti keıbir qalalardyń jupyny kelbeti kóńilge qaıaý túsiretin. Qazir jaǵdaı birshama túzelip qalǵandaı.
– «Keshegi búgingige ólshem bola almaıdy» deıdi halyq. Keıbir basshylardyń nemquraıdylyǵyna tózýge bolmaıdy. Jasampaz Qazaqstan turǵyndary dáýir talabyndaǵy qolaılylyqtarmen ádemi ómir súrýi qajet. Kórkemdiktiń balamasyndaı Kókshetaý kóp jaǵdaıda, ásirese, óziniń syrtqy kelbetimen, sáýletimen ózge oblys ortalyqtarynan artta qalǵany ókinishti. Sondyqtan, 2011 jyly oblys ortalyǵynda, aýdandar men aýyldarda keshendi sharalardy júzege asyrýǵa basa mańyz berýimiz qajet. Bul úshin qıraǵaly turǵan nysandardy ysyryp, kóń-qoqys tógetin oryndardy joıyp, aımaqty tazartý men kógaldandyrý, aǵash otyrǵyzý jumystary qatań baqylanady. 2010 jyly bul oraıda birshama is atqaryldy. Senbilikter men «taza beısenbilikterdi» jańǵyrttyq. Jyl ishinde 1662 ıesiz, qulaǵaly turǵan qurylystardyń birazy qaıta jóndelip, 744- i, nemese 45 paıyzy ysyrylyp tastaldy. Onyń esesine, shalǵaı aýyldarda turmystyq qyzmet kórsetý sheberhanalary, monsha, shashtaraz, tigin sehy, klýb, kitaphanalar kóptep ashylyp jatyr.
El Táýelsizdiginiń bıik muraty – bolashaq urpaq tárbıesi. Byltyr 62 bilim berý nysanyna 1,1 mıllıard teńgeniń kúrdeli jóndeýi júrgizildi. Al, «Jol kartasy» baǵdarlamasy sheńberinde 799 mıllıon teńgeniń 27 jobasy júzege asyryldy. Ǵımarattardy qaıtaryp alý esebinen 6 balabaqsha, memlekettik «Balapan» baǵdarlamasymen 96 mektepke deıingi bilim berý mekemesi quryldy. Jyl ishinde apatty jaǵdaılardan basqa mektepterdiń 95 paıyzy ishki dárethanalarmen qamtamasyz etildi. 2010 jyldyń basynda ol 40 paıyzdy ǵana quraǵan edi.
– Sóz sońynda bıylǵy jyldyń negizgi mindetteri men erekshelikterine toqtala ketseńiz.
– Elbasy Jarlyǵymen 2011 jyl el Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy dep jarııalandy. Mereıtoıdyń urany: «Beıbitshilik pen jasampazdyqtyń 20 jyly» dep atalady.
Ol memleketimizdiń jańa tarıhyndaǵy jarqyn oqıǵa bolmaq. Bul tek bir ǵana 2011 jyldyń oqıǵasy emes, táýelsizdik jyldarynyń aıshyqty joldary. Condyqtan, 20 jyldyq mereıtoı shyn máninde jalpyulttyq mereke bolýy úshin ár qazaqstandyq oǵan belsene qatysýy kerek.
Bizdiń basty maqsatymyz – Qazaqstannyń barlyq salalarda: ekonomıkada, mádenıet pen qoǵamdyq ómirde qol jetken tabystaryn kórneki túrde nasıhattaý, osylaısha ár otandasymyzdyń júreginde maqtanysh sezimin uıalatý. Bul oraıda ár qazaqstandyq óz aýylyndaǵy, óz qalasyndaǵy, óz kentindegi ómirdiń qalaısha ózgergenin, Táýelsizdik oǵan jáne onyń otbasyna ne bergenin tereń paıymdaýy tıis. Bul turǵyda osynaý tolaıym tabystar men jetistikterde halqymyzdyń birligi úlken ról atqarǵanyn taǵy bir pash etý kerek.
Aǵymdaǵy jylǵy barlyq isterdiń basty qaǵıdasy: «Táýelsizdik – barlyq qazaqstandyqtar úshin eń kıeli qundylyq» degen sóz bolýy tıis. Mundaı qoǵam aldyna údemeli josparlar qoıyp, ony múltiksiz oryndaıtyny aıdan anyq.
Áńgimeńiz úshin rahmet.
Áńgimelesken Baqbergen AMALBEK, Aqmola oblysy.
Abyroıǵa umtylys – ultymyzdyń eń ulyq qasıeti. Táýelsiz Qazaqstan óziniń ıgi nıetteri men salıqaly saıasatynyń nátıjesinde qysqa merzimniń ishinde álemge tanylyp, tórtkúl dúnıeniń nazaryndaǵy memleketke aınaldy. Biz osy oraıda Aqmola oblysynyń ákimi S.A.DIаChENKONY áńgimege tartyp, qyzmet tizginin alǵan bir jyl ishinde ózi uıytqy bolǵan ister jaıly aıtyp berýin ótingen edik.
– Sergeı Aleksandrovıch, aımaq serpilis qushaǵynda. Byltyrǵy jyldyń baıraǵy memlekettiń údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamasymen bıiktedi. О́ńirde 6 joba josparlanǵanyn bilemiz, al júzege asyrylǵany 16 boldy. Munshalyqty silkinisti nemen baılanystyrar edińiz?
– «Bolashaqtyń irgesin birge qalaımyz!» atty bıylǵy Joldaý Qazaqstannyń turaqty damyp kele jatqan, myqty áleýmettik saıasaty bar el ekendigin taǵy bir dáleldeı tústi. Alǵa qoıylǵan mindetterdi múltiksiz oryndaý máselesi eskerile otyryp, josparlarymyzdyń bárine tıisti túzetýler engizilýde. Oblystyń jyldar boıǵy damý dástúri serpindi mindettemeler alýymyzǵa negiz boldy.
2010 jyly ekonomıkany damytýdyń oń órisi saqtalyp, jalpy aımaqtyq ónim kólemi 562 mıllıard teńgege jetti. О́nerkásip ónimderi kóleminiń ındeksi 131,6 paıyzǵa ósti. Bul respýblıka aımaqtary arasynda eń joǵary kórsetkish sanalady. Sala 175 mıllıard teńgeniń ónimin shyǵaryp, buryn bolmaǵan deńgeıge kóterildi.
Josparlanǵan údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlama sheńberindegi sharalardy júzege asyrý agrarlyq oblysymyzdy agrarly-ındýstrııalyq aımaqqa aınaldyrady.
Byltyr ındýstrııalandyrý kartasy sheńberinde 74 mıllıard teńgeniń 16 nysany paıdalanýǵa berildi. Munyń ózi 3 myńnan astam jańa jumys ornyn ashýǵa múmkindik jasady. Iske qosylǵan asa iri jobalardyń biri retinde «Altyntaý-Kókshetaý» AQ altyn aıyrý fabrıkasyn atap ótýge bolady. Búgingi kúni kásiporyn altyn aıyrýdyń respýblıkamyzda teńdesi joq jańa tehnologııasyn óndiriske engizip, jumys istep jatyr. О́tken jyly 4 tonna altyn óndirildi. Bıyl kásiporyn tolyq qýatyna kóship, jylyna 13 tonna katod altynyn óndiretin bolady. Munyń ózi elimizdi álemdegi altyn óndiretin eń úzdik 15 memlekettiń qataryna qosady.
Eńbekshilder aýdanyndaǵy «Atansor» kenishinde temir kenin baıytatyn qazirgi zamanǵy jańa fabrıka, Stepnogor qalasynda jylyjaı kesheni, Qorǵaljyn aýdanynda eksportqa baǵyttalǵan vakýýmdy oramadaǵy et ónimderi kesheni iske qosyldy.
Kókshetaý qalasynda «ENKI» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń jylyna 60 mıllıon dana kirpish shyǵaratyn tolyq avtomattandyrylǵan kirpish zaýyty paıdalanýǵa berildi. Kásiporyn aqpan aıynyń ortasynda alǵashqy 2 mıllıon dana kirpishti shyǵardy. Ujym ishki jáne syrtqy rynokty qamtamasyz etetin bolady.
Jalpy syıymdylyǵy 110 myń tonna bolatyn 5 astyq saqtaý qoımasyn paıdalanýǵa berý astyqty tasymaldaý logıstıkasyn sheship, ony saqtaý shyǵynyn jáne soǵan oraı astyqtyń ózindik qunyn azaıtady. Jalpy, ótken bir jyldyń ishinde barlyǵy 60 jańa óndiris orny iske qosyldy.
Bıylǵy jyly da bul baǵyttaǵy jumystar onan ári jalǵasyn taýyp, 15,8 mıllıard teńgeniń 12 nysany paıdalanýǵa berilmekshi.
Josparlanǵan údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlama sheńberindegi sharalardy júzege asyrý agrarlyq oblysymyzdy agrarly-ındýstrııalyq aımaqqa aınaldyrady.
2010 jyly agroónerkásip keshenine 27,7 mıllıard teńge kóleminde ınvestısııa tartyldy, onyń 6 mıllıard teńgesi tikeleı memlekettik qoldaý baǵdarlamalarynyń enshisinde. Ylǵal únemdegish tehnologııany paıdalanatyn dándi jáne burshaq daqyldary alqabynyń kólemi 2,7 mıllıon gektarǵa nemese barlyq egis alqabynyń 60 paıyzyna jetip, 2009 jylǵa qaraǵanda 130 myń gektarǵa asyp tústi. О́nimdiligi joǵary 193 astyq jınaıtyn kombaın men 46 tuqym sebý kesheni qosymsha satyp alyndy. Salany ártaraptandyrý jumystary qarqyn aldy. Kóktemgi naýqanǵa daıyndyq ta oıdaǵydaı.
Joldaýda belgilengen tapsyrmalarǵa sáıkes, Aqmola oblysynda etti mal sharýashylyǵyn damytýdyń jańa baǵdarlamasy jasaldy. Iri serpindi jobalardyń qatarynda Eńbekshilder, Zerendi jáne Astrahan aýdandarynda 10,2 myń iri qara mal basyna arnalǵan 3 bordaqylaý alańy qurylysy bar.
Oblys aýmaǵynda 24 asyl tuqymdy zaýyt pen sharýashylyq bolsa, onyń ústine, otandyq jáne sheteldik seleksııadaǵy bordaqylaý alańdary jelileri jumys isteýde.
Baǵdarlamany júzege asyrý nátıjesinde 2015 jylǵa qaraı et óndirisi 46 myń tonnaǵa deıin jetkiziletin bolady. Bıylǵy jyly barlyq josparlanǵan 16 nysandy paıdalanýǵa berý qosymsha 2 myń jańa jumys ornyn qurýǵa jol ashady.
Osyǵan sáıkes óńdeýshi kásiporyndar qýattana túskeni túsinikti. Byltyrdyń ózinde 7 mıllıard teńgeniń 13 jobasy iske qosylsa, munyń 10-y ındýstrııalandyrý kartasyna engizilgen. Bul – memlekettiń qarjylaı qoldaý kórsetýiniń jemisi.
– Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyn atap ótetin bıylǵy jyly Astana qalasynyń aglomerasııalyq aımaǵyn damytý aıryqsha mańyzǵa ıe bolmaq. Bul oraıda astanalyq Aqmola oblysyna júkteler mindetter orasan. Ol elimizdiń alǵa umtylysynyń belgisi ispetti.
– Iá, jaýapkershilik júgi bizdi jigerlendire tústi. Astana aınalasynda ornalasqan 20 eldi meken bolashaqta elordamyzǵa seriktes aýyldar men qalalarǵa aınalmaq. Osy jaǵdaılarǵa baılanysty, atalǵan aýyldardyń árqaısysynyń turǵyndar sany 2,5 esege ósti. Jańadan qurylyp jatqan aglomerasııalyq aımaqta jeke turǵyn úı qurylysy keńinen qanat jaıǵanymen, ondaǵy azamattardyń basym kópshiligi irgedegi Astana qalasynda jumys isteýde. Sondyqtan, seriktes eldi mekenderdi kórkeıtý, onda zamanaýı turmystyq, mádenı jáne óndiristik sharalar keshenin ornyqtyrý, jańa jumys oryndaryn ashý memlekettik saıasattyń basym baǵyttary qatarynda qarastyrylýda. Atalǵan máselege qatysty arnaıy baǵdarlama qabyldanbaq. Ol 2011-2013 jyldardy qamtıdy. Osyǵan sáıkes, jańadan 6 orta mektep, 7 balalar baqshasy, 17 densaýlyq saqtaý mekemesi, basqa da áleýmettik-ónerkásiptik nysandar boı kóterip, 848 shaqyrymdyq elektrmen qamtý jelisi tartylyp, 200 kılometrlik avtokólik joly jóndeledi jáne ınjenerlik ınfraqurylymdar qatarǵa qosylady. Bul maqsatqa 40,4 mıllıard teńge bólinbek.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, Selınograd aýdanynyń jańa ákimshilik ortalyǵy – Aqmol aýylyn birinshi kezekte sý jáne elektr qýatymen turaqty qamtamasyz etý, jol qurylysy, abattandyrý men kógaldandyrý máselelerine kóńil bólý qajet. Respýblıkalyq bıýdjet bul maqsatqa 118,7 mıllıon teńge qarjy bosatsa, oblystyq bıýdjettiń úlesi 31,3 mıllıon teńge bolyp otyr. El júregin jelpintken qamqorlyq pen qoldaý sharalary óz qaıtarymyn berýde.
Aqmol turǵyndary byltyrǵy 1 qazanda, belgilengen merziminen bir aı buryn turaqty ári sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etildi. Qazir munda táýligine 1,5 myń tekshe metr sý kelip turady. Buǵan deıin ol 700 tekshe metr kóleminde bolyp, ár aýlaǵa kezegimen bosatylatyn.
Jalpy, «Jol kartasy» baǵdarlamasy aıasynda Aqmol aýylynyń sý júıelerin kúrdeli jóndeýge 120 mıllıon teńge bólinip, ol túgel ıgerildi. Sondaı-aq, bıýdjetten tys qarjylar esebinen 40 kóshege shamdar ornatylyp, aýlaaralyq joldar jóndeldi. Uly Otan soǵysynda qaza bolǵandar eskertkishi men ortalyq alań, «ALJIR» lagerinde azap shekkender kesheni kórkeıtilip, saıajolda 6 bılbord pen 2 banner ornatyldy. Onyń ústine, Elbasy tapsyrmasy aıasynda 250 oryndyq aýrýhana, emhana, qýatty qazandyq, qoǵamdyq monsha jáne sporttyq-saýyqtyrý kesheni paıdalanýǵa qosylady. Bul jumystardy atqarý úshin aldaǵy úsh jylda 12 mıllıard 410 mıllıon teńge qarjy ıgerý kózdelgen. Qazirdiń ózinde ekonomıkalyq, áleýmettik baǵyttaǵy jańa jeti ǵımarat aýyl kórkin asha tústi. Al, memlekettik «Balapan» baǵdarlamasynyń tuńǵysh nysany – 320 oryndyq balalar baqshasy aýdan ortalyǵy turǵyndarynyń búgingi suranysyn tolyq qamtamasyz etedi.
– Shýche-Býrabaı kýrortty aımaǵy elimizdiń týrızm jáne sport ındýstrııasynyń týustary ǵana emes, rýhanı damýymyzdyń ortalyǵy sanalady. Kórkem ólkeni kórkeıtýdiń búgingi qadamdaryna toqtalsańyz.
– Bul – oblysqa júktelgen abyroıly mindetterdiń biri. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen munda ulttyq baq, arnaıy ekonomıkalyq aımaq, júzden astam týrıstik-saýyqtyrý mekemeleri, sporttyq jáne tarıhı-tanymdyq ortalyqtar jumys isteıdi. Álemdik deńgeıdegi «Astana-Býrabaı» avtobany ólke tirshiligin kúrt jandandyrdy. Iske qosylǵan san-alýan baǵyttaǵy basqa da nysandar óńir tartymdylyǵyn arttyra tústi.
Buǵan qosymsha, zamanaýı qurylystar salýdyń keshendi jospary jasaldy. Joba sheńberinde byltyr 30 kılometrlik sý qubyry ýchaskesin qaıta jańǵyrtý jumystary aıaqtaldy. Shýchınsk qalasyndaǵy ishki sý tartatyn júıelerdiń qurylysy bastaldy. Munyń ózi qalanyń Shortan kólinen sý tartýyn toqtatady. Sondaı-aq, Kókshetaýdaǵy áýejaıdy qaıta qurý qarqyndy júrip jatyr. Bul qadamdarymyz kýrortty aımaqty kólik ınfraqurylymymen qamtamasyz etýdiń mańyzdy býyny retinde qarastyrylyp otyr. Qazir oblystyq bıýdjetten bólingen 149 mıllıon teńgege Býrabaı kentin damytýǵa baǵyttalǵan ınfraqurylymdardyń jobalaý qujattary daıyndalý ústinde. Igi josparlarymyzdy jedeldetýdiń basqa da sharalary oıdaǵydaı júrip jatyr.
Osy oraıda sport týraly bir aýyz sóz qosaıyn. Bizdiń 235 jerlesimiz Qazaqstannyń ulttyq qurama komandasyna engen. Jetistikterimizdiń olqy emestigin osynyń ózi ańǵartady. Jýyrdaǵy Azııa oıyndaryna segiz sportshymyz qatysyp, 11 medaldi (altaýy altyn) jeńip alýy abyroıymyzdy kótere tústi.
Aǵymdaǵy jyly oblys ortalyǵyndaǵy Buqpa kóliniń jaǵalaýynda ıaht-klýb qurylysy bastalmaq. Sondaı-aq, bıyl ashyq jáne jabyq úlken tennıs ortalyǵy paıdalanýǵa beriledi.
– Áńgimemizdiń basynda oblys turǵyndarynyń sany artyp otyrǵandyǵyn aıtyp óttińiz. Elbasy «Nur Otan» HDP HIII sezinde sóılegen sózinde qazaqstandyqtardyń turǵyn úı jáne turmys jaǵdaıyn jaqsartý basym baǵyt bolyp qala beretinin eske saldy. Sizdiń munda jeke bastamalaryńyz aýyzǵa alynyp júr.
– Bul – memlekettik másele. Áıtkenmen, izdenbesek, ilgeri basý da bolmaıdy. Oblysta jer qatynastary ótkir tur. О́tken jyly 300 myń gektar aýyl sharýashylyǵyndyq jer sot sheshimimen aınalymǵa qosyldy. Áli kúnge 5000-nan astam turǵyny bar 309 eldi mekenniń naqtylanǵan jospary men kartasy joq eken. Qazir qarjy kózderin qarastyrý nátıjesinde olardyń barlyǵynyń tıisti qujattary tártipke keltirilýde. Byltyr 46 aýyl men 4 qalaǵa kópten kútken sapaly aýyz sý keldi. Sondaı-aq, aýyldyq okrýgterdi bilikti mal dárigerlerimen qamtý da sheshimin taýyp otyr.
Byltyr biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesin engizýdiń birinshi kezeńi aıaqtalyp, oń nátıjelerge qol jetkizildi. Oblysymyzda soltústik aımaqtaǵy birden-bir jańa úlgidegi dıagnostıkalyq jáne emdeý ádisterin engizý arqyly oblys turǵyndaryna buǵan deıin elimizdiń ortalyq klınıkalary deńgeıinde ǵana múmkin bolǵan joǵary mamandandyrylǵan medısınalyq kómek kórsetilýde. О́tken jyly oblysta 97 kardıohırýrgııalyq operasııalar, sonyń ishinde júrekke – 80, onkologııa jáne neırohırýrgııa salasynda – 15, san-jambas býyndaryn almastyrý boıynsha 24 operasııa jasaldy. Oblystyq aýrýhanaǵa magnıttik rezonanstyq tamograftyń satyp alynýy turǵyndarymyzdyń Astanaǵa nemese Reseıge barmaı aq, ózimizde tolyq tekserýden ótýine múmkindik týǵyzyp otyr.
Kókshetaý qalasynda kóliktik medısınany damytý maqsatynda «KamAZ Injınırıng» aksıonerlik qoǵamynda jyljymaly mobıldi emdeý profılaktıkalyq birlikterin qurastyrý jumystary bastaldy. О́tken jyly osyndaı 14 avtokólik qurastyryldy. Munyń ózi óńirdiń shalǵaı eldi mekenderi úshin sapaly medısınalyq kómekke qoljetimdilikti qamtamasyz etetin bolady.
Júrgizilip jatqan keshendi sharalar osy saladaǵy negizgi kórsetkishterdi jaqsartýǵa múmkindik berdi. Oblysta sábıler ólimi 21,4 paıyzǵa azaıyp otyr, al ana ólimi tirkelgen joq. Oblystaǵy demografııalyq ósim 3,5 myń adamdy quraıdy.
Byltyrǵy jyly «saqaldy» qurylys sanalyp kelgen Aqmola oblystyq aýrýhanasynyń ońaltý ortalyǵy, qazirgi zamanǵy qan ortalyǵy, Kókshetaý qalasyndaǵy oblystyq perınıtaldyq ortalyqtyń áıelder bosanatyn-observasııalyq bólimsheniń qurylysy aıaqtaldy. Buǵan qosymsha, Kókshetaý qalasynda aýysymyna 500 kelýshige arnalǵan emhananyń, Býrabaı aýdanynda týberkýlezge qarsy balalar sanatorııiniń qurylysy jalǵasýda. «Jol kartasy» boıynsha densaýlyq saqtaýdyń 40 nysany jóndeýden ótkizildi. Oblysqa 181, sonyń ishinde aýyldyq jerlerge 54 jas maman keldi.
– Jýrnalıst bolǵandyqtan, únemi jolda júremiz. Aýyl-aımaqtyń, tipti keıbir qalalardyń jupyny kelbeti kóńilge qaıaý túsiretin. Qazir jaǵdaı birshama túzelip qalǵandaı.
– «Keshegi búgingige ólshem bola almaıdy» deıdi halyq. Keıbir basshylardyń nemquraıdylyǵyna tózýge bolmaıdy. Jasampaz Qazaqstan turǵyndary dáýir talabyndaǵy qolaılylyqtarmen ádemi ómir súrýi qajet. Kórkemdiktiń balamasyndaı Kókshetaý kóp jaǵdaıda, ásirese, óziniń syrtqy kelbetimen, sáýletimen ózge oblys ortalyqtarynan artta qalǵany ókinishti. Sondyqtan, 2011 jyly oblys ortalyǵynda, aýdandar men aýyldarda keshendi sharalardy júzege asyrýǵa basa mańyz berýimiz qajet. Bul úshin qıraǵaly turǵan nysandardy ysyryp, kóń-qoqys tógetin oryndardy joıyp, aımaqty tazartý men kógaldandyrý, aǵash otyrǵyzý jumystary qatań baqylanady. 2010 jyly bul oraıda birshama is atqaryldy. Senbilikter men «taza beısenbilikterdi» jańǵyrttyq. Jyl ishinde 1662 ıesiz, qulaǵaly turǵan qurylystardyń birazy qaıta jóndelip, 744- i, nemese 45 paıyzy ysyrylyp tastaldy. Onyń esesine, shalǵaı aýyldarda turmystyq qyzmet kórsetý sheberhanalary, monsha, shashtaraz, tigin sehy, klýb, kitaphanalar kóptep ashylyp jatyr.
El Táýelsizdiginiń bıik muraty – bolashaq urpaq tárbıesi. Byltyr 62 bilim berý nysanyna 1,1 mıllıard teńgeniń kúrdeli jóndeýi júrgizildi. Al, «Jol kartasy» baǵdarlamasy sheńberinde 799 mıllıon teńgeniń 27 jobasy júzege asyryldy. Ǵımarattardy qaıtaryp alý esebinen 6 balabaqsha, memlekettik «Balapan» baǵdarlamasymen 96 mektepke deıingi bilim berý mekemesi quryldy. Jyl ishinde apatty jaǵdaılardan basqa mektepterdiń 95 paıyzy ishki dárethanalarmen qamtamasyz etildi. 2010 jyldyń basynda ol 40 paıyzdy ǵana quraǵan edi.
– Sóz sońynda bıylǵy jyldyń negizgi mindetteri men erekshelikterine toqtala ketseńiz.
– Elbasy Jarlyǵymen 2011 jyl el Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy dep jarııalandy. Mereıtoıdyń urany: «Beıbitshilik pen jasampazdyqtyń 20 jyly» dep atalady.
Ol memleketimizdiń jańa tarıhyndaǵy jarqyn oqıǵa bolmaq. Bul tek bir ǵana 2011 jyldyń oqıǵasy emes, táýelsizdik jyldarynyń aıshyqty joldary. Condyqtan, 20 jyldyq mereıtoı shyn máninde jalpyulttyq mereke bolýy úshin ár qazaqstandyq oǵan belsene qatysýy kerek.
Bizdiń basty maqsatymyz – Qazaqstannyń barlyq salalarda: ekonomıkada, mádenıet pen qoǵamdyq ómirde qol jetken tabystaryn kórneki túrde nasıhattaý, osylaısha ár otandasymyzdyń júreginde maqtanysh sezimin uıalatý. Bul oraıda ár qazaqstandyq óz aýylyndaǵy, óz qalasyndaǵy, óz kentindegi ómirdiń qalaısha ózgergenin, Táýelsizdik oǵan jáne onyń otbasyna ne bergenin tereń paıymdaýy tıis. Bul turǵyda osynaý tolaıym tabystar men jetistikterde halqymyzdyń birligi úlken ról atqarǵanyn taǵy bir pash etý kerek.
Aǵymdaǵy jylǵy barlyq isterdiń basty qaǵıdasy: «Táýelsizdik – barlyq qazaqstandyqtar úshin eń kıeli qundylyq» degen sóz bolýy tıis. Mundaı qoǵam aldyna údemeli josparlar qoıyp, ony múltiksiz oryndaıtyny aıdan anyq.
Áńgimeńiz úshin rahmet.
Áńgimelesken Baqbergen AMALBEK, Aqmola oblysy.
Otandyq týrızmge tartylǵan ınvestısııa 32 paıyzǵa artty
Týrızm • Búgin, 18:02
Elimizdiń marketpleısteri nege sheteldik alpaýyttardan kóp salyq tóleıdi?
Bıznes • Búgin, 17:51
Syrqaty bar adamdarǵa 432 500 teńge mólsherinde birjolǵy tólem taǵaıyndalatyny ras pa?
Medısına • Búgin, 17:34
«Strandja kýbogi»: Búgin 19 boksshymyz kúsh synasady
Sport • Búgin, 17:30
Elordada aldaǵy kúnderi 33 gradýsqa deıin aıaz bolady
Aýa raıy • Búgin, 17:25
Atyraýda sıfrlandyrý jáne arhıvter basqarmasyna jańa basshy taǵaıyndaldy
Taǵaıyndaý • Búgin, 17:14
Túrkistan oblysynda sý qoımalarynyń tolý deńgeıi 71 paıyzǵa jetti
Aımaqtar • Búgin, 17:02
Úzdik IT-mamandar júlde qory 3 mln teńgelik chempıonatta baq synaıdy
Oqıǵa • Búgin, 16:50
Atyraýda bir jylda 92,5 myń balaǵa tegin stomatologııalyq kómek berildi
Medısına • Búgin, 16:40
Serbııa Prezıdenti Astanaǵa resmı saparmen keldi
Saıasat • Búgin, 16:30
Shyǵysta eksporttyq júk tasymaly artty
Eksport • Búgin, 16:25
BJZQ aktıvteriniń tıimdiligi: Jınaqtalǵan kiris 14 trln teńgege jýyqtady
Qoǵam • Búgin, 16:20
Ámirlikter nege bıtkoın monetalaryn satpaı, saqtap otyr?
Qarjy • Búgin, 16:11
Qazaq sarbazy halyqaralyq baıqaýda jeńiske jetti
О́shpes dańq • Búgin, 16:08