Bedeýlikten qalaı arylýǵa bolady?

Qazaqstan reprodýksııa medısınasy qaýymdastyǵynyń 2016 jylǵy málimetterine súıensek, elimizde jubaılardyń 15 paıyzy balaly bolmaǵan. Dárigerler bedeýliktiń 70 paıyzdyq jaǵdaıda emdeletinin aıtady. Al psıhoanalıtık mamandardyń pikirinshe, odan tolyqtaı aıyǵýǵa bolady. Bedeýlik dıagnozy eki jyl jynystyq qatynasta bala súıe almaǵan juptarǵa qoıylady. Áıeldiń birneshe ret túsik tastaýy da bedeýlik bolyp esepteledi.  Bul dert kóp jaǵdaıda juptyń tolyqqandy ómir súrýine kedergi jasaıdy. DDU málimetinshe, 40-50 paıyz jaǵdaıda bedeýlikke kúızelis sebep bolýy múmkin. Kóńilkúılik jáne tán densaýlyǵy arasyndaǵy baılanysty saralasaq, kóńil-kúı kúızelisi tánniń aýrýǵa degen sezgishtigin arttyrady; sozylmaly kúızelis jasyryn depressııa men ımmýndyq júıeniń sýpressııasyna soqtyrady. Kóńil-kúı emosıonaldyq kúızelisi men depressııa ımmýndyq júıeni tunshyqtyryp qana qoımaı, gormondyq buzylýlarǵa alyp keledi. Nátıjesinde ishki organdar aýyra bastaıdy. Psıhologııalyq bedeýliktiń naqty sebepteri men saldary Psıhoanalızdiń negizin salýshy Zıgmýnd Freıd tán aýrýynyń psıhosomatıkalyq mehanızmin sıpattaǵan bolatyn. Nevroz kezindegi kóńil-kúıdiń qozýy somatıkalyq problemalarǵa ákelip soqtyrady. Bizdiń tánimizdegi aýrýlar – sanamyzda óz sheshimin tappaǵan problemalardyń nátıjesi. Bul problemalar áli kúnge deıin shıelenisip turǵandyqtan, adamǵa tán arqyly belgi beredi deıdi ol. Bedeýlik te sol belgilerdiń biri. Psıholog-psıhoterapevt Lıýdmıla Shýrdýk bedeýliktiń mynadaı negizgi psıhologııalyq sebepterin atap kórsetedi: adamnyń josparlanbaǵan bala retinde týýy; áıeldiń anasyna degen jasyryn agressııasy; áıeldiń óz ómiri úshin qorqýy; áıeldiń erlerdi jekkórýi nemese qyzǵanýy; áıelde erkek gormondarynyń kóp bolýy jáne taǵy basqalar. Maman bul sebepterdi bylaı dep túsindirdi. Áıel adam josparlanbaǵan bala bolyp týsa, ol otbasyn qurǵanda balaly bola almaı qınalady. Bul ssenarıı jıi qaıtalanyp turady. Anaǵa degen jasyryn agressııasy da osyǵan alyp keledi. Keı áıel óz ómiri úshin qoryqqandyqtan, bala týýdan beısanaly túrde bas tartady. Al bosanýdan qoryqqan áıeldiń endokrındik júıesi de ózgerýi múmkin. Bul óz kezeginde áıeldiń jónsiz qusýy men anoreksııaǵa shaldyǵýy arqyly kórinis tabady. Ár adamǵa anasynyń júktiligi men bosaný úderisiniń qalaı ótkenin bilý mańyzdy. Sebebi, bala týar kezde ottegi jetispeı qınalǵan bolsa, ol eseıe kele beısanaly túrde ólimge degen qushtarlyqty sezinedi ári bedeýlikke shaldyǵady. Alǵashqy sátsiz júktilik, kómýsiz qalǵan sábı, joqtalmaǵan sábı, balanyń ata-ana mahabbatynan erte aıyrylýy – munyń barlyǵy da bedeýliktiń psıhologııalyq sebepteri. Adamnyń bala súıe alýyna ómirdiń alǵashqy jyldarynda qasynda bolǵan adammen qarym-qatynasy tikeleı áser etedi. Psıhologııalyq bedeýlikti qalaı emdeıdi? Bedeýliktiń psıhologııalyq sebepteri bolatyny týraly psıhoanalıtık Anna Mergenbaıqyzy da aıtady. «Fızıologııalyq sebeptiń ózi psıhologııamen tikeleı baılanysty. Qazaqta «Qaı jeriń aýyrsa, janyń sol jerde» degen mátel bar. Munda «psıhoanalız», «psıhologııa» degen sóz joq. Biraq sony meńzeıdi. Iаǵnı, bedeý adamdardyń jynystyq múshesi aýyryp tur. Balaly bolýǵa qınalyp júredi. Nege balaly bolmady? Ádette bedeý jandar medısına mamandarynyń kómegine júginedi. Densaýlyǵyn qalpyna keltirgenimen, taǵy da bala taba almaı qınalady. Árıne, psıhologııalyq sebepterge kelý úshin birinshi medısınalyq kórsetkishterdiń barlyǵynan ótip shyǵý kerek. Sodan keıin ǵana psıhologııalyq sebepterdi emdeýge kirisemiz. Fızıologııalyq nemese somatıkalyq aýrý degenniń ózinde de, «Nege onyń dál osy jeri aýyryp tur?» degen suraq týady. Tereńirek izdesek, sebebi psıhologııada jatyr» deıdi maman. Ol bedeýliktiń psıhologııalyq sebebiniń qandaı bolatynyn túsinýge kómektesetin birneshe mysal keltiredi. 1-mysal. Bir áıel 16 ret túsik tastaǵan. Sońynda onyń kúıeýin jaqsy kórmeıtini anyqtaldy. Oqýshy kezinde synyptasyna qatty ǵashyq bolǵan. Sol jigitke turmysqa shyqsam degen armany oryndalmaǵan. Balalyq shaǵyndaǵy sezimi qaıta-qaıta esine túsip, beısanaly túrde qazirgi kúıeýinen bala súıgisi kelmeıdi. Sońynda kelinshek osy faktini moıyndap, aqyrynda uldy boldy. 2-mysal. Bir-birin jaqsy kóretin jubaılar 13 jyldan keıin balaly bolady. Biraq áıel perzenthanada jatqanda kúıeýi ishimdikke salynyp, basqamen júrip ketken. Sebep bulardyń bir-birine degen sheksiz mahabbaty. Iаǵnı olarǵa úshinshi adam qajet emes. Otaǵasynda «áıelimniń ómirinde tek bir ǵana erkek bolýy tıis» degen oı qalyptasqan. Áıelin óziniń sábıinen qyzǵanǵan. 3-mysal. Turmysqa shyqqanǵa deıin áıelde barlyǵy tamasha bolady. Oqýyn bitirip, jumys istep, qyzmette óskisi keldi. Otbasyn qurǵan soń maqsattary oryndalmaıdy. Kúıeýi ony oqytpaı qoıady. Ishteı qatty ókpeli áıel kúıeýin bala tappaı jazalaıdy. «Bedeýlik jatyr bolmaǵan jaǵdaıda ǵana emdelmeıdi, munda esh psıhologııalyq sebep joq», deıdi Anna Qudııarova.  Al emdelý tásiline kelsek, munda basty preparat – sóz, psıhoanalıtık mamandar bedeýliktiń psıhologııalyq-ındıvıdýaldyq sebebin anyqtap, sımvoldrama syndy tásilderdiń kómegine júginedi. Bedeýliktiń tek psıhologııalyq problemalar saldarynan bolatynyna kelispeıtin mamandar da bar. Almaty qalasy №4 qalalyq aýrýhanasynyń gınekolog-dárigeri Aıgúl Tursymbetova onyń negizgi úsh sebebin ataıdy: alǵashqy sátsiz túsik, ınfeksııalyq jáne gormondyq aýrýlar. «Kóp jaǵdaıda bul dertke áıel túsik tastaǵannan keıin shaldyǵady. Qazir túsik tastaý ońaı boldy. Budan ózge jynystyq jolmen beriletin ınfeksııanyń túrleri óte kóp. Adamdar asa mán bermeı, ony asqyndyryp alady. Nátıjesinde bedeýlikke shaldyǵady», deıdi Aıgúl Tursymbetova. Gınekolog emdeý úrdisiniń uzaqqa sozylatynyn aıtady. Aldymen analız nátıjeleri taldanyp, artynsha emdeý sharalary bastalady. Al psıholog mamanǵa tek ekinshi dárejeli bedeýlikke shaldyqqan áıelderdi baǵyttaıdy. «Analız nátıjesine oraı em taǵaıyndalady. Áıel adamnyń boıynda erkektiń gormondary kóp bolsa, ol bedeýlikke shaldyǵady. Mundaıda medısınalyq preparattardyń kómegine júginemiz. Naýqasty psıholog mamanǵa jıi baǵyttaımyz dep aıta almaımyn. Mysaly, áıel úlken merzimde túsik tastap ózine kele almaı júrgen bolsa, oılanbastan psıhoanalıtıkke jiberemiz. Ádette bedeýliktiń psıhologııalyq problemalaryn taldaýǵa ýaqyt jumsamaımyz. Bizge ǵylym kómektesedi. Kóp máseleni EKO ońaı sheshedi. Al bul jerde úlken qarjy ról atqarady. Bedeýlik 99 paıyz jaǵdaıda emdeledi degen pikirge qatysty eshnárse aıta almaımyn. Atalǵan qıyndyqtyń fızıologııalyq problemalaryn joıýshy maman retinde ony 70-80 paıyz jaǵdaıda emdeýge bolatynyn bilemin», deıdi gınekolog. Psıhologııalyq bedeýlik salasynda eńbek etip júrgen maman E. Fordtyń aıtýynsha, árbir bedeý áıel óz erkimen bala týǵysy kelmeıdi. Olar analaryna degen agressııa men erlerge degen jekkórinish seziminen arylǵan kezde ǵana balaly bola alady. Iаǵnı, áıel men erkek beısanaly nemese sanaly túrde balaly bolýdan bas tartqandyqtan, bedeýlikke shaldyǵady. Dese de, bedeýliktiń sebebi ár adamda ártúrli bolýy múmkin. Ony tek adamnyń psıhologııalyq mádenıeti men mamanynyń biliktiligi sheshpek. Al qaı salanyń mamanyn tańdaıtyny ár adamnyń óz erkinde. Qarlyǵa BÚIENBAI, jýrnalıst