Saılaýshylar belsendiligine berilgen baǵa

Astanadaǵy «Ramada Plaza» qonaqúıinde birqatar sheteldik baı­qaýshylardyń qatysýymen brı­fıng ótti. Jýrnalıstermen al­ǵashqy bolyp, Rýmynııanyń Ha­lyq­aralyq qatynastar jáne eko­nomıkalyq zertteýler ınstıtý­ty­nyń dırektory Anton Karadjı kezdesti. «Eń birinshiden, men Qazaqstan halqyn halyqaralyq baıqaýshy retinde eldegi saılaý naýqanynyń sátti ótýimen quttyqtaǵym keledi. Biz saılaý úderisi kezinde olar­dyń demokratııalyq qoǵam qur­ǵy­sy keletin kúsh-jigerlerin aıqyn kórgendeı boldyq. El azamatta­ry­nyń demokratııalyq qoǵamdaǵy saılaýǵa ashyq túrde qatysýǵa bet alǵandyǵy qýantty. Saılaýdy uı­ymdastyrý –  kez kelgen de­mo­kra­tııalyq qoǵamnyń negizi. Men ózi­mizdiń delegasııa ókilderi aty­nan kezekten tys perzıdenttik saı­laý úderisine qatysýǵa Qazaq­stannyń Syrtqy ister mınıstrliginen arnaıy shaqyrtý alǵanymyz úshin rızashylyq sezimimdi bildiremin. Biz Astana, Almaty qala­la­ry men Ońtústik Qazaqstan óń­ir­lerine baryp, ondaǵy daýys berý úde­risin baqyladyq. Delegasııa «Qa­zaqstannyń zańnamalyq júıe­si, «Saılaý týraly» zańy, Kons­tıtýsııasy, zańnama erejeleri saı­laý kezinde halyqaralyq stan­dartqa qanshalyqty saı keledi?» degen máselelerdi basty na­zarda ustady. Sol úshin biz óz mıs­sııa­myzdy saıası naýqannan kún ilgeri bastap kettik. Baıqaý merzimi bı­ylǵy jyldyń 27 aq­pany men 28 naýryzy aralyǵynda ótti. Keıin biz ózimizdiń kórgen-túıgenimizdi, júrgizgen zertteýlerimizdi al­dyn-ala daıyndalǵan esepke engizdik. El ishinde túrli pikir­lerdiń oryn alýyna qara­mas­tan, Qazaqstandaǵy saılaý qa­lyp­ty deńgeıde ótti», dedi Anton Karadjı. Ol sondaı-aq, Qazaq­standa ózin prezıdenttikke usyn­ǵan úm­it­kerge mindetti túrde qa­zaq tilin erkin meńgerý talaby qoıyla­tyn­dyǵyn atap ótti. Ol qazaq tilin meńgerý deńgeıin an­yq­taıtyn arnaıy testiniń EQYU, Eýroodaq elderindegi saılaýlarda da mindetti túrde engizilýin jaq­tap, qol­daý kórsetetindigin, al Qazaq­standaǵy saılaý júıesiniń mun­daı ereksheligine kóńili tola­tynyn jetkizdi. Shveısarııadan kelgen baıqaý­shylar mıssııasynyń ókilderi – Demokratııa jáne kommýnıkasııa jónindegi shveısarııalyq ınstı­týt­tyń dırektory Pıter Shtaýb jáne Shveısarııadaǵy Táýelsiz saıa­sı ınstıtýttyń dırektory Georg Dobrovolnyı da ózderiniń saılaý júıesine qatysty oı-paıymdaryn ortaǵa saldy. Demokratııa jáne kommýnıkasııa jó­nin­degi shveısarııalyq ınstıtýt­tyń dırektory Pıter Shtaýb ózi­niń saılaýǵa alǵash ret baıqaýshy retinde qatysqanyn, ózine Qazaq­standaǵy daýys berý úderisine qatysqan azamattardyń belsendiligi aıryqsha áser etkenin atap ótti. Ol ózderiniń 6 saılaý ýchaskesine arnaıy barǵandaryn, ol jerlerden eshqandaı zań buzý­shy­lyqtar men kedergilerdi, tosyn jáıtterdi baıqamaǵandaryn jetkizdi. «Eger, syn túrindegi pikirimmen bólissem, saılaý úderisine berilgen ýaqyt óte az bolǵan­dyqtan, oppozısııalyq partııa­lar­dyń saılaý naýqanyna daıyn­da­lyp, óz taraptaryn jan-jaqty, birden nazarǵa ilinetin baǵdar­la­many ázirleýge, ózderiniń úgit-na­sıhat jumystaryn jetkilikti mól­sherde júrgizýlerine ýaqyt­ta­ry jetpegendeı kórindi», dedi Pıter Shtaýb. Al Shveısarııa­d­a­ǵy táýelsiz saıası ınstıtýttyń dı­rektory Georg Dobrovolnyı óz elderinde de saılaýlar jıi ótip turatynyn, alaıda ondaǵy saılaýlar negizinen Konstıtý­sııa­ǵa óz­gertýler engizýge qatysty ótkizi­le­tinin, alaıda, ol elde Qa­zaq­stan­daǵydaı kóp saılaý ýchaskeleri joqtyǵyn, sondaı-aq, ha­lyq ta saıası naýqanǵa belsendi túr­de qatyspaıtynyn tilge tıek etti. Avstrııa baıqaýshylary dele­ga­sııasynyń músheleri – Qazaq­standaǵy «Avstrııa avıalınııa­la­ry» kompanııasynyń eks-bas menedjeri, «Alaman Konsaltıng» kompanııasynyń keńesshisi Krıstıan Vımmer men Avstrııanyń TMD elderi boıynsha Federaldy ekonomıkalyq palatasynyń ke­ńes­shisi Gıýnter Rıhter Qazaq jerindegi saılaýdyń erekshelikterine toqtalyp, ásirese, jastardyń bel­sendiligi aıryqsha baıqal­ǵa­nyn tilge tıek etti. «Bizdiń elde kóp jaǵdaıda egde, qart adam­dardyń daýys berý úderisterin baıqar edińizder. Sondyqtan, osy másele turǵysynan alǵanda, sizderdi quttyqtaǵymyz keledi», dedi Gıýnter Rıhter myrza. Son­daı-aq, ol demokratııalyq ólshem­ge negizdelgen saılaý úderisin ót­kizý úshin Qazaqstannyń halyq­aralyq uıymdarmen arada jaqsy árip­testik baılanys ornatqanyn atap ótti. Sheteldik baıqaýshylarmen bol­ǵan brıfıngterdiń ishinde AQSh saraptamalyq qoǵamdastyǵy de­le­ga­sııasy ókilderi, atap aıt­qan­da, «Salans» kompanııasynyń sa­rap­shysy Artýr Rendolf Bregman, «Djeımýstan» qorynyń aǵa sarapshysy Vladımır Sokor, AQSh-tyń katolık ýnıver­sıte­tiniń professory Sergeı Greskıı, Strategııalyq jáne halyq­aralyq zertteýler ortalyǵy Ja­ńa eýropalyq demokratııa baǵdar­la­masynyń dırektory Iаnýsh Býgaıskı, Gýdzon ınstıtýtynyń aǵa qyzmetkeri Rıchard Veıts, Investısııa jáne salyq jónindegi ha­lyqaralyq ortalyqtyń prezıdenti Denıel Alan Vıtt aıtqan pikirler men túıindegen oı-baı­lamdar kókeıge qonymdy shyqty. Má­se­len, Investısııa jáne sa­lyq jó­nindegi halyqaralyq or­talyq­tyń prezıdenti Denıel Alan Vıtt sońǵy 4 kún ishinde eldegi saı­laý úderisin baqylaý bary­syn­da kóp jáıtti oı eleginen ót­kizip, kóp nársege qanyq­qandaryn jetkizdi. Ol delegasııa ókilde­riniń, eń al­dymen «Eldegi saılaý naýqany halyqaralyq stan­dartqa qansha­lyqty jaqyn ke­ledi? «Bı­ylǵy saılaý úderi­sin­de burynǵy saılaýlarmen sa­lys­tyrǵanda ilgerileýshilik baıqala ma?», – degen sa­ýaldarǵa jaýap izdeýge ty­rys­qandaryn atap ótti. «Biz 30 naýryz men 3 sáýir kún­deri ara­lyǵynda 9 saıası partııa­nyń lıderlerimen jáne ókilderi­men, saı­laý komıssııasy múshele­rimen kezdestik. Saılaý bolǵan kúni bizdiń delegasııa ókilderi Qara­ǵandy, Pavlodar, Aqmola jáne Almaty oblystaryndaǵy, son­daı-aq, Almaty men Asta­na­daǵy saılaý ýchaskelerine bardy. Daýys berý úderisin baqylaý úshin 65 saılaý ýchaskesin arala­dyq. Bir atap óterligi, halyqtyń saılaýǵa qatysýy – olardyń ult­tyq tu­raq­tylyq pen el qaýip­siz­digin saq­taýǵa degen nıetin baı­qadyq», dedi ol. Láıla EDILQYZY.