El men Er

Erdiń eli, eldiń eri bar eken! Oǵan 3 sáýir kúni ótken Prezıdenttiń kezekten tys saılaýynyń qorytyndysy aı­ǵaq. Nursultan Nazarbaev aldyn ala esepteýlerge qaraǵanda, 95,5 pa­ıyz daýys aldy. Úlken jeńis. Biraq sol jeńistiń ar jaǵynda ne tur? Árı­ne, Elbasy, Qazaqstan Respýb­lıka­sy­nyń Tuńǵysh Prezıdenti N.Nazarbaev qyzmetiniń abyroıly joly jatyr. Bir qaraǵanda, Prezıdent bolý da, el tizginin ustaý da ońaı kórinetin sy­ńaıly. Saılaý adam psıholo­gııa­sy­nyń osal tustaryn ashyp berdi. Ardager de, kóripkel de, jumyssyz da Prezıdent bo­la­myn dep jar saldy. Asa taıaǵyn ta­qyldatyp taǵy bir aǵamyz qosyldy. Oılan, qazaq! El bastaý da, qol bas­taý da ońaı bolsa, kánekı! Halyq ta­rı­hyndaǵy Esim hannyń eski joly da, Qasym hannyń qasqa joly da, Áz Táý­keniń jeti jarǵysy da sana túgil, oıyna kirip-shyqpaıtyn pendeshilik psıholo­gııasy nege bas kótere beredi dep oı­la­na­syń. «Atyń shyqpasa, jer ór­te» degen maqaldy týra maǵy­na­syn­da emes, aýyspaly maǵyna­syn­­da túsi­netin zaman keldi ǵoı. Abaı da­na­nyń ózi qara­sóz­deri­niń birinde osyn­daı psıholo­gııaǵa ne­gizdelgen qa­zaq­­tyń minezin synamaýshy ma edi? Demokratııa erttep te, erttemeı de mine beretin sáı­gú­lik emes. Ol Aıazbı aıtqan «qu­myrsqa jo­lyń­dy bil» na­zı­rasynyń altyn arqaýy. Ony túsi­ne­tin oıly jú­rek, sanadaǵy tilekti «sap-sapqa» túsi­retin uıat kerek. Hosh! Sonymen, alaman báıge ne kórsetti? Úırenetin de, saraptaıtyn da tustarymyz barshylyq. Eń al­dy­men Qa­­zaqstanda demokratııa da, ashyq qo­ǵam­nyń alǵysharttary da da bar ekenine álem kóz jetkizdi. Saılaý ba­ry­syn alys jáne jaqyn sheteldik 1059 baqylaýshy qadaǵalady. Olarǵa qosymsha Syrtqy ister mınıstrliginde tirkelgen 200 jýrnalıst jáne bar. Oǵan 30 myńnan astam otandyq baqylaýshyny qosyńyz. Iаǵ­nı, álemdik qoǵamdyq oıdyń kóz al­dynda ótken saılaý ashyqtyǵymen, ádil­digimen, múm­kin­dikterdiń teńgermeligimen aıshyq­taldy. Sondyqtan da Elbasy N.Nazarbaev qa­dap aıtqandaı, bul saılaýda zań ús­temdik etti, oı jarysy, el taǵdyryna qatysty ulttyq qundylyq­tar sarapqa salyndy, saılaýshynyń keń aqparat alýyna múmkindik berildi. Qazaqstanda onnan astam saıası partııa bar. Sol alýan partııalardyń baǵyn synaıtyn ýaqyt týǵan-dy. Ol kórik sekildi, partııa jumysyn qyz­dy­ryp, túrli saılaý tehnologııalaryn paı­dalanýǵa múmkindik beretin edi. О́kinishke oraı, mundaı sátti «myq­ty­myz» dep júrgen partııalarymyz sa­naly túrde paıdalanbady. Nege? Beldesýge jaramaıtyndaryn bildi. Biraq, «jyǵylsań jer kóteredi, namysyńdy el kóteredi» degen halyq danalyǵy bar emes pe edi? Ashyq kúresýdiń or­ny­na «tıse terekke, tımese butaqqa» degendeı tobyqtan shalý saıasaty tańdal­ǵa­ny málim. Ártúrli júırik bar, áline qa­raı shabady. «Saılaýǵa bar­ma» dep edi, halyq saılaýǵa bardy, «Nazar­baev­qa daýys berme» dep edi, halyq Nazarbaevqa daýys berdi. Daýys berip qana qoımaı, saılaý dodasynyń na­sı­hatyna tikeleı qatyspaǵan El­ba­syn qaı­tadan judyryqtaı jumylyp, taqqa otyrǵyzdy. Al Nazarbaev bolsa, «men emes taqqa otyrǵan, qazaq, el taq­qa otyrdy» degen ustanymda. Shyny sol. Nazarbaev úshin prezıdenttik qyz­met eliniń, onyń jańa zamanaýı dam­ýyn júzege asyrý úshin qajet. Keshe ǵana referendým ótkizip, Elbasynyń ókilettigin 10 jylǵa uzartýdy usyn­ǵan 5 mıllıon saılaýshy halyqtyń tilegi, halyqtyń úmiti jeńiske jeńis qosty. Muny Nazarbaevtyń shekpeninen shyq­qan, keshe bılikte, búgin qar­sy­lastar endiginde júrgen partııa «ser­keleri» bilse de bilmegen, kórse de kórmegen boldy. Biraq halyqtan artyq ádil, ha­lyq­tan artyq keń, halyqtan artyq sarapshy joq. Sondyqtan da Prezıdent «halyqtan aınalaıyn» dep bas ıdi. Bul jeńis alǵashqyda jeńil kó­rin­genimen, óziniń psıhologııalyq tereń­di­gimen, Arab elderindegi kóri­nis­­ter­diń kóleńkesimen, saıası toptar­dyń úr­kitýge tyrysqan, ashyq-jabyq áreket­teri­ne qaramastan, salmaqty da salı­qaly ekendigin pash etti. Elbasy N.Nazarbaev saıası qoǵam­dyq synnan ótken iri tulǵa, iri qaı­rat­ker. Bul kúnde Atatúrik, Rýzvelt, Sharl de Goll syndy álemdi aýzyna qa­­ratqan saıasatkerlerdiń qataryna qo­­­­sylyp, esimi atalyp júrgen Nur­sul­­­tan Nazarbaev kesheden búginge kel­­gen ult qaıratkeri. N.Nazarbaev «О́mir – úırenýden turady» deıtin qaǵıdany ustanady. Sondyqtan da Táýelsizdik týy jelbiregen kúnnen bastap halqynyń kóz al­dyn­da ózi ósti, hal­qy ósti. О́zi úı­ren­di, jańa naryqtyq qa­tynastarǵa halqy úı­rendi. Jıyrma jyl­­ǵa jeter- jetpes ýa­qytta Qazaq­stan ja­­ńa tur­pat­ty jas mem­­le­ket­ten azý­­­­ly mem­le­ket­terdiń ózi sana­sa­tyn, órke­nıet­ti elý eldiń qa­ta­ryna qol sozǵan, post­keńestik jú­ıeden shyq­qan iri memleketke aınaldy. Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaev mıǵa «sha­býyl» ja­saýdan jalyq­qan emes. Álem órke­nıe­ti qalyptas­tyr­ǵan jaq­sy tájirıbelerdi Qazaq­stan memleketi men ulttyq mentalıteti tur­ǵy­synan shendestire otyryp, únemi tyń izdenister men usynystar aıtady. Sa­ıyp kelgende bul Qazaqstannyń álem­dik daǵdarys­qa qaramaı-aq 2020 jylǵa deıingi damýy­nyń strategııalyq baǵdar­la­­ma­syn jasaq­taý­ǵa múmkindik bergenin atap ótken jón. Elbasynyń jyl saıynǵy Qazaqstan halqyna Joldaýy da ómirsheń, kezeń-kezeńmen atqarylatyn asqaraly mindettermen ushtasyp jatady. Kúni keshe ja­saǵan Qazaqstan halqyna Jol­daýyn­da N.Á.Nazarbaev el ómiriniń tamyr­shy­syn­daı, halyq kútken máselelerge ba­tyl ustanymdarmen keldi. Bul da kó­regen saıasatkerdiń el men jer, halyq pen qoǵam arasyndaǵy birtutastyq kon­sep­sııasynyń ornyqqanynyń dáleli. Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń Qazaq­stan halqyna arnaǵan «Bolashaqtyń irgesin birge qalaımyz» Joldaýy Elba­sy­nyń «Ne isteý kerek?» degen saýalǵa jaýap tapqanynyń aıǵaǵy boldy. Endi Qazaq­stan aldaǵy 10 jylda tusaýly attaı ty­pyr­lamaıdy, endi Qazaqstan álem órke­nıetine qaraı kósile shabady. Máre aı­qyn, ol ulttyq qundylyǵy – táýelsiz Qa­zaqstan, memleket jáne onyń azamat­tary­nyń ortaq maqsaty birikken, ekonomı­kalyq órleý – halyqtyq iske aınalatyn, óńirlik jáne halyq­aralyq ıntegrasııany damytyp, tórt qubylasy teń Otany­myz­dyń ashyq ta, aıqyn qoǵamyn qurý. Osynyń bári aldyn boljaıtyn, so­ńyn oılaıtyn iri saıasatkerdiń qadam­dary ekenin Elbasynyń jaqtastary da, qarsylastary da moıyndaýy kerek qoı dep oılaımyn. Eń aldymen HHI ǵasyr – Qazaqstan ǵasyry ekenin umytpaıyq. Sondyqtan da Qazaqstan úshin eń ózekti de órkendi baǵdarlama – 2020 baǵdarlamasy bolǵa­ly otyr. Sol baǵdarlamany oryndaý ǵana emes, sol arqyly áleýeti kúshti, ór­ke­nıetti elý eldiń qataryna qosylý úshin qoǵam da, adam da, qoǵamdyq qaty­nas­tar da ózgermek. Bir sózben aıt­qan­da, tarıhı salystyrý turǵysynan kelsek, kezindegi Rýzvelttiń AQSh-ty daǵ­darystan shyǵa­rý­ǵa arnaǵan «Jańa ba­ǵy­ty» sııaqty bul baǵdarlama óner­ká­sipti, ekonomıkany, ıdeo­logııany damy­ta­tyn azamattyq qoǵam qurýdyń alǵy sharty bolatyn tosyn jol, tyń soqpaq, basty baǵyt. Bul baǵdarlamaǵa N.Nazarbaev álem órkenıeti ótken joldy saraptap, kerektisin iriktep, ındýstrııalyq-ınnovasııa­lyq jańǵyrtý turǵysynan keldi. О́zi ótken joldyń kúngeıi men kóleńkesin ýaqyt bezbenine saldy. N.Nazarbaev usynyp otyrǵan Qazaq­stannyń ındýstrııalyq modernıza­sııa­sy arqyly áleýmettik modernızasııaly saıası ózgeristerge jol ashylmaq. Bul álemdik daǵdarys kezindegi qazaq­stan­dyq ádistiń ońtaıly oryn alǵanyn aı­ǵaqtap otyr. Demek, «áýeli ekonomıka, sonan soń saıasat» ustanymy áli de ómirsheń. Ári bul azamattyq jáne ult­tyq ustanymdarǵa negizdelgen memle­ket­tiń potensıalynyń qarqyndy damı­tyn baǵdarshamyna aınalmaq. Saılaý taǵylymdary sarapshylar, saıasatkerler, úkimettik emes uıymdar ta­ra­py­nan áli zerttelip, paıymdala jatar. De­genmen, bir nárseniń beti ashyq. Álem mo­ıyndaǵan saıasatker N.Nazar­baevqa ba­la­ma­ly túrde prezıdenttikke úmitker bol­ǵan Qazaqstan patrıottar partııa­sy­nyń tór­aǵasy, senator Ǵa­nı Qa­symov, Qa­zaqstan halyqtyq kom­mý­nıs­tik partııa­sy­nyń ókili Jambyl Ahmetbekov, ekolog Mels Eleýsizov úl­ken básekege jaqsy daıyndyqpen kelgenderin tanytty. Kóp­tegen qorda­lan­ǵan máselelerdi kó­ter­di. Ásirese, áleý­mettik jaǵynan qor­ǵalýy áli de tómen toptardyń ókil­deri­men kezdesýlerinde kóterilgen máse­le­ler olar­dy ǵana emes, «Nur Otan» halyq­tyq-demo­kra­tııalyq par­­­tııasynyń ókil­derin de beıjaı qal­dy­ra almaıdy. Son­­dyq­tan­ da Prezı­dent­tiń senimdi óki­li, Májilis depýtaty retinde men de saı­laý bary­syn jiti qa­daǵalap, halyq­pen kezdesip, kezdesýlerde kóteril­gen ózek­ti degen máselelerdi qo­ıyn dáp­ter­ge túrtip al­dym. Jaqynda Aýyl sha­rýa­shylyq mınıstri A.Kúrish­baev Parlament Májilisine kelip, aýyldyq eldi mekenderdi damytýdyń 10 jylǵa arnal­ǵan memlekettik baǵdarlama­sy­nyń oryn­da­lýy týraly esep beretin bolady. Básekege túsken, prezıdenttikke tús­­ken úmitkerlerdiń baǵdarlama­syn­da qosylatyn da, qosylmaıtyn da tus­ta­ry bar ǵoı dep oılaımyn. Sa­lystyrý úshin, aıta ketelik. Úmitker Ǵanı Qa­symov saıası júıeni modernızasııalaý qajet dep esepteıdi. 9 partııanyń 3-i ǵana óz ókilderin prezıdenttikke kandıdat etip usyndy. Bul Prezıdent Ákimshiliginiń qysymy deıdi. Bul ne saryn? Sonda Prezıdent Ákimshiligi Jarmahan Tuıaqbaıǵa, Bolat Ábilovke, Toqtar Áýbákirovke, Ǵa­zız Aldamjarovqa, Álıhan Baımenovke, Jasaral Qýanyshalınge prezıdentke úmitker bolyp, saılaýǵa túspe deı me? Halyqty aldaýsyratýdyń qajeti joq. Ǵanı Qasymov vıse-prezıdent laýa­zymyn Senat tóraǵasy bolyp qatar at­qa­ratyn jańa laýazym qajet dep esepteıdi, ári oblystyq qurylym­dardy joıý qajet dep túıindeıdi. Úkimet – mınıstrlik – aýdandyq ákim­dikter. Oblys ortalyqtary Almaty, Astana sııaqty statýsta bolǵany jón dep sanaıdy. Árıne, árkimniń óz oı erkindigi bar. Bi­raq bul ózgerister halyqqa da, qoǵamǵa da túsiniksiz. Al túsiniksiz nárseniń bári kómeski. «Ásireqyzyl tez ońar» degen halyq naqylyn umytpaıyq. Úmitker Jambyl Ahmetbekov má­se­leni taǵy da kommýnısshe sheshkisi keledi. Energetıka, munaı jáne taý-ken óndirisi, temir jol, áýe tran­spor­tyn memleket men­shigine qaıtarý kerek. «Áýeli eko­nomıka, sonan soń saıasat» urany eskirgen dep esepteıdi. Bul taǵy da revolıýsııa, bul taǵy da qantógiske ákeletin jol. «Bılikte kúsh, bizde – shyndyq» degen urandy tý etken kommýnıst úmitkerdiń bul uranyna kim ılanady? Ol qandaı shyndyq? Shyndyq – bireý. Ol Qa­zaq­stan endi eshqashan kommýnıstik ıdeo­logııa­nyń qurbany bola almaıdy. Kommýnıst J.Ahmetbekovtiń «Ha­lyq­tyń prezıdentke joldaýy» usta­ny­my tabylǵan saıası ádis dep esepteýge bolady. Ony bılik partııasy ekshep, qa­jettisin alady ǵoı dep oılaımyn. Bul týraly Elbasy óz jaqtastarynyń «Qa­zaq­stan» sport kesheninde keshe ótkizgen forýmynda qadap aıtty. M.Eleýsizov ekologııalyq qorǵaýdy qajet etetin naq­ty istermen kózge tústi. Bulaq kóz­derin ashty, aryqtardy taza­lady, aǵash otyr­ǵyzdy. 3 sáýir kúni M.Eleýsizov ashyq túrde Elbasy N.Na­zar­baevqa óz daýy­syn berdi. Azamattyq úrdis. N.Nazarbaevqa balamaly túrde saı­laýǵa túsken barlyq kandı­dat­tar­dyń baǵdarlamasynyń ár keskindegi, ár maz­mundaǵy baǵdarlamalarynyń ar­ja­ǵyn­da Nazarbaev baǵdarlama­sy­nyń sul­basy jatqanyn da aıta ketken jón. N.Nazarbaev «О́zim úshin emes, elim úshin tolǵanamyn: bir basyma kerekti qaı kúnde de tabarmyn. Halqyma kerekti qalaı tabam, qaıdan tabam dep qam jep júrý tek qana meniń emes, ár azamattyń isi men jadynda bolýy qajet», – dep edi. Sonyń eń negizgi nátıjelerine kóz júgirtelik: Qazaqtyń esesi ketken tarıhyn qaıtarǵan kim – Nursultan Nazarbaev! Esiktegi basyn tórge shyǵaryp, jas qazaqtyń etektegi ornyn kári qurlyq Eýropanyń tórine aparyp otyrǵyzyp, EQYU-nyń tizginin ustatqyzǵan kim – Nursultan Nazarbaev! Qazaqstandy álem kartasyna engizip, qazaq degen memleket bar ekenin ornyqtyryp, onyń shekarasyn halyq­aralyq qujattarmen shegelegen kim – Nursultan Nazarbaev! Saryarqanyń tórine, Eýrazııanyń kindigine ákelip, orda salǵan da – Nursultan Nazarbaev! Túrki áleminiń kók týyna aınalǵan da – Nursultan Nazarbaev. Terezesi teń, keregesi keń eldiń Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaev. Jeńis qutty bolsyn, aǵaıyn! Ýálıhan QALIJAN, Májilis depýtaty.