Saıası mektep saltanaty

Qazaq eliniń Tuńǵysh Prezıdenti Nur­sultan Ábishuly Nazarbaev – saıası mektep qalyptas­tyr­ǵan tulǵa. Saıasat degenim – óner, ol qoǵamdy, memleketti basqarý óneri. Adamnyń qasıetteri tý­my­synan bastaý alady desek, bul óner de Elbasynyń týma  qasıeti. Saıasat qat-qabat fenomen. Ol – sana, teorııa jáne tájirıbe bolyp jikteledi. Jáne de qosa aıtarym,  Tulǵasyz saıasat joq. Tulǵa bol­my­sy sózben ǵana emes, ispen anyqtalmaq. Sózi men isi bir jerden shyqqan saıası tulǵa el qur­me­tine bólenip, ıdeıalas jaqtastaryn kún sanap art­ty­ryp, naǵyz kóshbasshyǵa aınalyp, ózine de, eline de óris ashpaq. Osy óristi biz saıası mektep dep ataımyz. Saıasat qoǵamnyń tynysy. Qoǵam­nyń da adam sııaqty tynysy ta­rylatyn kez bolady. Ondaı jaǵdaıda qo­ǵamda izgi nıet, maqsattaǵy bıik ıdeıa­larmen qatar tobyrlyq sana, psıhologııa da birge boı kótermek. Jańa saıasat bastap, ony aıaǵyna jetkize almaı daǵdarysqa túsken Mıhaıl Gorbachev úlgi emes. Ol tez arada tarıhı Tulǵaǵa aınalyp sala berdi. Kóp uza­maı «Qaıta qurý» saıasatynyń esteligi ǵana qaldy. Demek, onyń isi ótken kún. Mıhaıl Gorbachevtiń endigi saıasatynda jasam­paz­dyq joq ekeni barshaǵa aıan bolyp úlgerdi, jurt endi onymen óz bola­shaǵyn ólshemeıtin boldy. Mıhaıl Gorbachev­tiń saıası qýaty tez sarqyldy. Olaı bolmasqa basqa amal da joq bolatyn, ol kommýnıst ári sosıalıst edi. Ol sosıalızm sheńberinen shy­ǵyp oı-sana qura almady. Oǵan esh múmkindigi de bolmady. Ol tuıyq Tulǵa bolyp qala berdi. Mıhaıl Gorbachev ótkenge burylyp qaraǵanǵa ǵana qajetti Tulǵaǵa aınaldy. Ol qoǵam bolmy­sy­nan kommýnıstik partııamen keńestik sosıalızmdi de ózimen birge ala ketti. Mıhaıl Gorbachev sosıalıstik, keńestik dáýirdiń sońǵy prezıdenti ǵana emes, ol sol dáýirdiń sońǵy aıaldamasy. Odan keıingi tarıhı tulǵa Borıs Elsın. Ol eski keńestik-sosıalıstik dáýir men jańa Reseıdiń arasyndaǵy kópir bola bildi. Ol Reseıdiń tuńǵysh prezıdenti bolǵanymen, bul eldiń jańa zamandaǵy Petr I-i bola aldy ma? Pikirler san alýan. Múmkin, baǵalaý úshin áli de ýaqyt kerek shyǵar. Borıs Elsın beınesi áli kóz aldymyzda. Mundaı jaǵ­daıda aqıqatqa jetý qıyn. Múmkin, ýaqyt óte suryptalyp, tarıhqa qajettisi ǵana qal­maq, sol kezde Tulǵa bolmysy da aıqyndalmaq. Borıs Elsın Tulǵasy Nursultan Ábish­uly Nazarbaevqa úlgi bola aldy ma? Ol úshin myna suraqqa jaýap izdeıik. Borıs Elsın Reseıde saıası mektep qalyptastyra aldy ma?  Nemese saıası mádenıettiń deńgeıin kótere aldy ma? Búginde saıasatta Elsın dástúri bar ma? Bar bolsa, qalaı kórinýde? Joq bolsa, nege joq? Osy saýal­dar­ǵa jaýap berý maqsatyn­daǵy izdenisten onyń Tul­ǵa­synyń Nursul­tan Nazarbaev­qa áserin anyqtaýǵa bolar. Men Borıs Elsınniń «Prezıdenttik marafon» degen memýaryn oqyp shyǵyp, bul saýalǵa jaýapty tappadym. Ańǵarǵanym, Nursultan Na­zar­baev eshqashan Borıs Elsınniń aıt­qany­men júrgen joq, ol onymen jaqsy áriptestik qarym-qatynasta boldy. Reseıdiń tuńǵysh pre­zı­dentiniń minezi, qylyǵy, qareketteri, sózderi ózgeshe ólshem­derdi qajet etetin jaǵdaılar. Sózdiń reti kelip turǵan soń aıta keteıin. Qazirgi zaman tarıhynda Mıhaıl Gorbachev pen Borıs Elsınniń tarıhı oryndary erekshe Tulǵalar. Bular birin-biri tolyq­tyr­ǵan adamdar. Mıhaıl Gorbachev «Qaıta qurý» saıa­satymen qatyp jatqan kommýnıstik tońdy ji­bitýge saıası múmkindikter ashsa, SSSR-di tarıh betinen óshirýge Borıs Elsın bel sheshe kirisip, aqyry ol mindetti oryndap shyqty. Ekeýi dúrdaraz bolǵanymen, tarıhı isti biri bastap, ekinshisi aıaqtap shyqty. Borıs Elsın bılikti tolyq meńgere almady, bılik ony jeńdi, bi­raq ol jeńilisin ashyq moıyndady, ol da erlik edi. Mine, kórip otyrsyz, úlgi izdep únemi sol jaqqa qaraıtyn edik, ol jaqta úlgi nemese úlgi tutar saıası Tulǵa bolmady. Árıne, Elbasynyń úlgi alar eki nársesi boldy. Olar, birinshiden, týǵan halqynyń qıly-qıly tarıhy, azattyq jolyndaǵy erlikke toly mol tájirıbesi, ata-babalarynyń dana­lyq oı-pikirleri, atalyq qaǵı­dalary, ata-baba aldyndaǵy azamattyq bo­ry­shy. Bul sezim, sana Elbasyn talaı qıyn­shy­lyqtar­dan alyp shyqqanyn ózi jazǵan kitap­tarynan oqyp jınaqtap aıtyp otyrmyn. Ekinshiden, úlgi tutqan tarıhı tulǵa han Abylaı, taǵy basqa el kósemderi. Abylaı han úsh júzdiń ba­syn biriktirip, Reseı men Qytaı arasyndaǵy saıasattyń órisinde bolsa, Qazaq eliniń Tuńǵysh Prezıdenti Elbasy Nursultan Nazarbaev ta Reseı men Qytaı elderi arasyn­daǵy shekaralardy tuńǵysh ret halyqaralyq quqyqtyq negizge túsirip, álemdi aýzyna qarat­qan saıası Tulǵaǵa aınaldy. Ol jóninde sarap­shylar aıtýda. Al 1991 jyly bárin ja­ńadan bastaý qajet boldy. Bul jóninde Qazaq­stan Respýblıkasy Parla­menti­ Senaty­nyń Tóraǵa­sy, taıaýda ǵana álemdik deń­geıdegi qyz­met laýa­­zymyna joǵary­la­ǵan  Qasym-Jomart To­qaev­tyń mynandaı júrek­jardy sózin keltirgen oryndy. «Qazirgi Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti bolý­dy jáne onyń negizin qalaýdy Nursultan Nazar­baevqa taǵdyrdyń ózi buıyr­dy. Memleket quraýshy halyq – qazaq­tar – turǵyn­dar­dyń qyryq paıyzy­nan sál ǵana asa­tyn ýa­qytta ol respýb­lı­kanyń táýel­siz­digin jarııa­la­dy. Derbestik alǵan memlekettiń ekonomıkasy bolsa, daǵdarys­tyń tereń ıirimine batqan edi. Aýmaǵy asa úlken bolǵanymen, syrttyń solaqaı, ári búldirýshi yqpalyna ushyraýy yqtımal jas eldiń keleshegi kúńgirt kóringen. Qazaqstannyń bolashaǵy ja­ıyn­da teris sáýe­geı­lerge qansha jerden ókpe-renishińdi bildirgenmen, olardyń aıtqanyn aqı­qattan alys deı qoıý da qı­yn. О́ıtkeni, olar óz boljam­daryn joq jerden ja­samady: eldiń ishki jáne syrtqy jaǵdaıyna mu­qı­ıat taldaý jasap baryp osyndaı tujyrymǵa kelgen. Amerıkanyń belgili saıasattaný­shysy Z.Bze­jınskıı Ortalyq Azııa­daǵy kóshbasshy rólin О́zbeks­tanǵa buıyrtqany belgili. Onyń pikirinshe, Qazaq­stan­nyń shekarasynyń ashyq­ty­ǵy, Qytaı men Reseı aldyndaǵy «dármensizdigi», kúrdeli demogra­fııalyq ahýaly jas memleket­tiń álsireýine ákelmek. M.Gorbachev ta Qazaq­standy qabiletsiz memleket sanap, bolasha­ǵyna senbedi, al onyń bul kózqarasyn kóptegen saıasat­tanýshylar qoldaǵany ras. (Qa­sym-Jomart Toqaev. Nur men kóleńke. A., 2008. - 576 b, 199-200-bb.) Anyǵynda, jańa saıasat neden bastalyp edi? Eki nárseden: Arylýdan jáne Jasampaz­dyqtan. *  *  * Arylý degen qıyn boldy. Birinshiden, halyq sharýashylyǵyn eski tásil­der­men basqarýdy toqtatyp, jańa ekono­mıkalyq basqarý ádisterin qoldaný qajet bol­dy, ol úshin jańa tur­pat­taǵy kadrlar kerek edi. Olar óte tapshy. Keńes kezinde qalyptasqan halyq sharýa­shy­lyǵynyń eski qury­lym­dary qıraı basta­ǵanda, olardy qorǵaýshylar qarsy­lyq­tar kór­set­ti, kedergiler jasady. Naryqqa ótý qajettiligin túsin­begender de jetkilikti boldy. Ekinshiden, jetpis jyl boıy sanaǵa sińdi­rilgen sosıalıstik, kommýnıstik ilimniń, ıdeo­logııanyń túsinikteri men uǵymdary kópshiliktiń ádetine, daǵ­dy­sy­na, psıhologııa­syna aınalyp úlger­gen bola­tyn. Olar jańa zaman tyny­syna kedergi edi. Bulardy jeńý úshin qan­shama saıası ister atqaryldy dese­ńiz­shi. Úshinshiden, qoǵam ómirinde, ár adamnyń túsinik, uǵymynda qundylyq­tar almasý úrdisi qarqyndy túrde júre bastady. Arylý – sosıalızmde qalyptasqan quldyq sanadan qutylý. Bul máseleler memlekettik, qoǵamdyq jáne ujymdyq deńgeılerde qyzý talqyǵa tústi. Basylym betterinde san alýan pikirler oryn aldy. Turmys qıyn bol­ǵanymen, zaman qyzýy árkimdi qyzyqtyra tústi. Oı, pikir, sóz aıtpaǵan kisi qalmady dese de bolǵandaı. *  *  * Jasampazdyq degen ne edi? Ol – jańa jol tabý. Halyqty adastyrmaý. Qasiretke ushyrat­paý. Úmit otyn óshirmeý. Adamdardyń arman, qııal­daryna qýat berý. Sóıtip, búgin aıtyp júrgen «qazaqstandyq joldyń» alǵashqy soqpaǵyna tústik. Alysty ja­qyn­datatyn nyq basqan bir qadam. Sol nyq qadamdy Nursultan Nazarbaev óz halqymen birge basty. Nyq qadamnyń mánisi, Elbasynyń sózi men isi bir-birinen alshaqtamaýy kerek edi. Bul Jańa saıasattyń irgetasy ǵana emes, halyq senimine enýdiń birden-bir joly bolatyn. Jasampazdyq degen aq nıetten, aq júrekten týady eken. Baǵymyzǵa Nursultan Nazarbaev El­basy retinde halqymyzǵa nıeti aq, júregi taza eken­digin áý bastan iri istermen bildirse, halyq ta ony aq nıet, taza júregimen qabyl­dady. Osy úrdis halyq senimine, memleket turaq­tylyǵyna, el yry­sy­na aınalyp, jasam­paz­dyq ıdeıalary ósip-óndi. *  *  * Jańa memleket, Jańa qoǵam, Jańa el qalyp­tas­tyrý úshin, sózsiz, jasampazdyq ıdeıa ǵana emes, ıdeıalar legi qajet boldy. Sondaı ıdeıalar legin Prezıdent Nursultan Nazarbaev elge usyna bildi, olardyń basty-bastylaryn atap óteıin. Birinshi ıdeıa. Halyq arasynda tyń ekono­mı­kalyq sana, psıhologııa ornyqtyrý qa­jet­­tiligi. Bul menshikke jáne eńbek erkindigine qatysty másele. Naryq menshiktiń mazmunyn  ózgertti. Buryn kommýnıster jerden alyp, jerge soǵyp kelgen jeke menshik keńinen zańdy túrde óris ala bastady. Bul qoǵam, adam psıho­logııasyn sapaly, túbegeıli ózgeriske ákeldi. Buǵan daıarlyq bar ma edi? Árıne, joq! Mine, qıyndyq basy. Sosıalızm kezinde memleket halyqty asyraýshy mindetin atqaryp, soǵan saı ekonomıkalyq daǵdy, ádet, psıhologııa qalyp­tas­qan. Jańa zamanda memleket qyzmeti ózgerdi, ol halyqty tikeleı asy­raý­shy emes, oǵan eńbek etip kún kórýine jaǵdaı ja­saý­shy ınstıtýttar júıe­­sine aınaldy. Memleket óz moınyna alatyndar: jetimder, múge­dekter, qarttar, zeınetkerler. Qalǵandary eńbek erkindigin paı­da­la­­nyp, óz tur­mystaryn ózderi anyqtaýy kerek edi. Halyqtyń birshama parasy osyǵan daıar bol­mady, sondyqtan ony eńbek erkindigine (na­ryq jaǵdaıyna) beıimdeý qajettiligi birinshi orynǵa shyqty. Shyn má­ninde, memleket medıator qyz­metin atqara bastady. Elbasy­nyń áýeli ekonomıka degendegi saıa­satynyń ıdeıalyq mánisi osy bo­latyn. Bul ıdeıa nátıje berdi. Halyq naryq jaǵdaıyna beıimdele bastady. Alaıda, eńbekke degen sosıalıstik daǵdy da óz kórinis­terin berip, iske bóget bola berdi. Eski psıhologııadan ary­lý qıyn iske aınaldy. Sonyń nátıjesinde tur­mysta qıynshylyqtar boldy. Menińshe, basty kedergi sana men psıhologııada. Jetpis jylǵy sosıalıstik nasıhat qalaısha urpaqtar aýys­paı, kete qoımaq. Sony­men qatar jekemenshiktik psıhologııany biryń­ǵaı pozıtıvtik túrde qabyldaý da bolmaıtyn is. Jeke menshik qu­qyq­tyq negizde júrýi qajet­tilik, al tájirı­be­de onyń kóleńkeli jaqtary ósip-ónip shyǵa kelip, kele-kele ol korrýpsııaǵa jol ash­ty. Munyń basty sebep­teriniń biri, jeke menshik­tiń quqyq­tyq negizderin jetildirý isine qatys­ty bola_tyn. Osy jaǵdaıda Prezıdenttiń al­dy­men ekonomıka degen ıdeıasy eskiden arylý­dyń eń tıimdi Ideıasy boldy. Ekinshi ıdeıa. Jańa qala, Astana salý ıdeıasy. Asta­na týraly «Egemen Qazaqstan» gazetinde meniń eki maqalam jaryq kórdi: «Astana – jańasha oılaý sımvoly» (04.07.2008), «Astana – akme-qoǵam sımvoly» (30.06.2009). Astana tek qala ǵana emes, Qazaq eliniń sımvo­ly­na, brendine, ıdeıasyna aınalǵan qala. Astanamen birge jańa halyq qalyptasyp keledi. Eski qala konservatızmin saqtasa, jańa qala roman­tıkalyq kóńil-kúıde. Qaladan jasampaz­dyq rýhy aıqyn sezilýde, ol ósip, qalyptasyp kele jatqan urpaqtardyń sana-sezimine enip, tyń dúnıeta­nymdyq órister izdeýde. Jaq­sy­lyqqa, jasampaz­dyqqa qumarlyq Astana­nyń, on­daǵy halyqtyń bolmysyn aıqyndaı alatyn rýhanı kúsh – ıdeıa. Ideıa adamdardy alǵa jeteleıdi. Júrip ótken jolym jetedi deý joq, alǵa degen ynta bar. Ol izdeniske bastamaq. Astana – jańa qala. Elbasynyń oıy da sol edi. Jańa ıdeıa jańa qalada óris alýy kerek. Ol Astanada bolmaq, sóıtip, tegis Qazaq eline jaıylmaq. Arman iske asyp keledi. Astana álem tilderinde aıtyla bastady, ony bile bastady. Nazarbaev – Astana – Qazaqstan qatar aıtylýda. Bul sóz ben is bir jerden shyqty. Úshinshi ıdeıa. Saıasat pen mádenıet birligi. Ol – El­basynyń «Mádenı mura» jobasy. О́shkendi jań­ǵyrtý, joǵalǵandy tabý, izdeý, Qazaq eliniń qajet­tigine jaratý. Mádenı qundy­lyqtardy álemdik órke­nıettik úrdister órisinde jetildirý, álemge taratý, nasıhattaý. «Mádenı mura» – Ulttyq baǵdarlamaǵa aınal­dy. Anyǵyn aıtqanda, bul Renessanstyq ıdeıa. Qundylyq­tar­dyń suryptalyp jań­ǵyrýy. Ha­lyq­tyń ótken tarıhy men bolashaǵy arasyndaǵy búgingi kópiri. Jańa zamanda jańa­sha oılaý qajet desek, jas urpaqqa, onyń rýhanı suranysyna qandaı qundylyq­tar usynýymyzdyń birden-bir durys ári kemeldi tásilin Elbasy osy  «Mádenı mura» ıdeıasy arqyly júzege asyrýda. Bul ıdeıa otandyq ǵylym men bilim­niń tyń sapalyq deńgeıge kóterilýine taptyrmaıtyn ıdeıa. Tórtinshi ıdeıa. «Qazaqstan – 2030» Stra­tegııasy, bul naǵyz kóregendik saıasattyń ıdeıa­sy edi. Munda urpaqtar almasýy, qun­dy­­lyqtar almasýy jáne qundylyqtar turaq­­taýy Ideıasy baıandalǵan. Táýelsizdik jyly­nyń ar jaq, ber jaǵynda dúnıege kelgen urpaq búginde jıyrmalar shamasynda, 2020 jyly olar otyzda, 2030 jyly – qyryqta, ıaǵnı akme-jasta bolady. Bılik te, turmys ta bári solarǵa ótpek. Bul Bolashaq týraly keremet Ideıa. Besinshi ıdeıa. Saıası modernızasııa ıdeıasy. Ol 2007 jyly Konstıtýsııaǵa ózgerister engizilip, qoǵam ómi­rinde partııalarǵa óris ashý aıqyndaldy. Ekono­mı­kada qol jetken nátıjeler endigi jerde saıası modernızasııamen aınalysýǵa múmkindik berdi. Eldiń turaqty­ly­ǵy saıasatqa óris ashty. Partııalar shekten tys kópti­gimen emes, sapasy­men aıqyndaldy desek te bolǵandaı. Altynshy ıdeıa. Eldiń ınnovasııalyq-ındýs­trııa­lyq damý baǵytyn anyqtaıtyn Teh­nologııalyq nemese Tehnogendik ıdeıa. Munyń eki arnasy bar: biri aqparattyq qoǵam ıdeıasy, ekinshisi postındýs­trııa­lyq qoǵamǵa, ıaǵnı akme-qoǵamǵa qadam basý ıdeıasy. Jetinshi ıdeıa. Dinı kelisim ıdeıasy. Búgingi kún­ge deıin din, dinder el men eldi, halyq pen halyqty bólekteıtin sana bolyp kelgen. Elbasy  din men dinder, kerisinshe, el men eldi, halyq pen halyqty jaqyndastyratyn fenomen bolsa degen bıik ıdeıa usy­nyp, Astanada álemdik jáne dás­túrli din kósh­basshylarynyń úsh sezin ótkizdi, kelesi sezge daıarlyq júrýde. Elbasy dinderge ult­tyq qaýipsizdik máselesinen jalpy adamzattyq deń­geıge deıin óris ashty. Dinaralyq suhbatty ja­ńa deńgeı­ge kóterdi. Dinaralyq tatýlyq el saıa­saty­nyń turaqty máselesine aınaldy. Dinı sezimge qurmet, adamǵa degen qurmet fılosofııasy qa­lyptasty. Segizinshi ıdeıa. Parlamenttik sana ıdeıasy. Zań men saıasat birligi. Qos palataly Parlamentte zań men saıasat máseleleri úılesimin tapqan. Ol qoǵam­daǵy turaqtylyqqa qyzmet etýdiń tabylǵan tásili. Toǵyzynshy ıdeıa. Rýǵa, ultqa bólinbeı el bolý ıdeıasy. Máńgilik el ıdeıasy Kúltegin jazýyn­da bar. «Qazaq eli» monýmenti osy ıdeıa­nyń aıǵaǵy. Onynshy ıdeıa. El birligi ıdeıasy. Ol Qazaq­stan halqy Assambleıasyn qurýdan bastaý alyp, Qazaq eli konseptinen kelip «El birligi doktrı­nasymen» to­lyqty. Munda etnosaralyq kelisim máselesi saıasatta da, zańda da úılesimin tap­ty. Parlament Qazaqstan halqy Assambleıasy týraly Zań qabyldady. Osy aıtylǵandar Elbasynyń mezgil-mezgilimen halyqqa usynǵan ıdeıalary. Biz bul isterdiń kýáger­leri ǵana emes, shama-sharqy­myzsha olar­dy nasıhat­taý­shylar ári ómirge, turmysqa, sanaǵa, daǵdyǵa sińdirýshilermiz. Ideıa elge tegis usynylady. Halyq qoǵam bolyp ony qabyl­da­dy, sonyń nátıjesinde búginde Qazaq eliniń eńsesi bıiktep, Elbasy tek óz elinde ǵana emes, álemdik deńgeıdegi kórnekti saıası Tulǵaǵa aınaldy. Ol taqyr jerge taý turǵyzǵandaı memleket quryp qana qoıǵan joq, ony álemge áıgili etti. Mundaı saıası erlikti jasaǵan álemdik saıasatta kimder bar degende, meniń nazaryma zama­ny, halqy ózge bolǵanymen jańa astana salyp, eline tyń tynys bergen orys patshasy Petr I, AQSh-tyń negizin qala­ǵan Dj. Vashıngton túse­di. Bergi zamannan izgilik saıasatyn berik ustan­ǵan Mahatma Gandıge uqsastyq taba­myn, mysa­ly, qolyndaǵy ıadrolyq qarýdy joıý izgilik fı­lo­sofııasy emes pe? Saıası opponentterine keshirimdilik jaǵynan Ońtústik Afrıkanyń bu­ryn­ǵy Prezıdenti Nelson Mandela, artta qal­ǵan elderdi qaýyrt damý jolyna túsirgen malaızııalyq Mahathır Muham­mad pen sın­ga­pýrlyq Lı Kýan sııaq­ty­lardyń isterimen uqsas­tyq tabamyn. Sony­men birge ekinshi jahandyq soǵystan aýyr eko­no­mıkalyq, rýhanı daǵdarys­qa túsken nemis halqyn apattan alyp shyǵyp, Germanııanyń irgetasyn myqtap qalaǵan Konrad Adenaýer túsip otyr. Mysaly, ol kansler bo­lysymen bylaı dedi: «Búginde Eýropada jańa shekaralar ornatyp, olardy ózgertý nemese jyljytý emes, odan ózge kózqaras qajet ekendigin biz bilemiz. Eýropada ha­­lyqtar birli­giniń negizi bola alatyn sharýa­shy­lyq aımaqtar paıda bolýy úshin, biz shekara­lar­dy joıýymyz kerek» (Konrad Adenaýer. Mamyr, 1949 jyl). Qazirgi Nursultan Nazarbaevtyń Keden Odaǵy (Reseı, Belorýssııa, Qazaqstan) sheńberin­degi ınte­gra­sııasy kezinde aıtylǵan Eýrazııa ıdeıasynyń naq­tyly kórinisi bolyp shyqty. Bireýler Keden Odaǵy ekonomıkalyq shara emes, taza saıası kelisim deıdi. Sirá, Keden Odaǵy ekonomıka da, saıasat ta. Konrad Adenaýerdiń ekinshi bir aıtqan sózi: «Ekonomıkadaǵy kapıtalıstik júıe nemis hal­qynyń ómirlik saıası jáne áleýmettik maqsat­tary­na sáıkes kelmeıdi. Nemis ekono­mıkasynyń jańa qurylymy kapıta­lızm­niń sheksiz ústem­dik kezeńiniń ótip ketkendigin esepke alýy kerek» (HDO/HÁO-nyń «Dıýsseldorf tezısteri» baǵ­dar­­lamalyq qujatynda baıandalǵan Konrad Aden­aýer men pikirles­teriniń áleýmettik-na­ryq­tyq sha­rýashylyq teorııalarynyń negizderi, 1949 jyl). Konrad Adenaýer saıasaty Germanııada «ekono­mıkalyq keremet» dep atalyp edi. Álemdik qarjy daǵdarysy kezinde Nursultan Nazarbaev daǵda­rys­tan jańaryp shyǵý ıdeıa­syn Qazaq eliniń búgingi kúniniń strategııalyq baǵyty etip anyq­tady. Elbasy atap aıtqan Qazaqstannyń 2020 jyl­ǵy múmkindikterine senemin, sebebi qazirgi alǵan baǵytymyzda esh qatelik joq, kemistikter Úkimettiń, ákimderdiń jumysynda, zań shyǵarý júıesinde, al Elbasy ustanǵan sara baǵytta qatelik joq. *  *  * Qaı eldiń saıası ómiri bolmasyn, onyń oń jáne sol qanaty, ortasy bolady. Bizde ońshyl dáıekti partııa bolmady dese de jaraǵandaı. Ońshyl ba­ǵyt­taǵy partııa qurýǵa, múmkin ynta bolǵan shy­ǵar, biraq ol ynta saıası tájirıbede júzege aspa­dy. Solshyl baǵytta partııa, saıası kúshter únemi bolyp otyrdy, biraq olarda maqsat tutastyǵy, saıa­sı is birligi oryn alǵany joq. Qurylǵan kúni­nen bastap ortany ustaǵan partııa burynǵy «Otan», qazirgi «Nur Otan». Bul partııanyń negizgi qýaty Elbasynyń jo­ǵaryda aıtylǵan ıdeıalaryn usynyp, ony qoǵam qabyldap, Úkimettiń iske asy­rýy úrdisinde qa­lyptasqan saıası kapıtalyna tikeleı qatys­ty. Týrasyn aıtqanda, halyq eń aldy­men partııa­nyń kóshbasshysyna senedi, onyń ıgi isterin qoldaıdy. Elbasy saıasatta ne ońǵa, ne solǵa buryl­maı, orta baǵytty ustanýda. Ortadaǵy adam eki shetki adamdy estıdi, al eki shetki adam birin-biri estýi ekitalaı. Sondyqtan el turaqtylyǵy úshin únemi ortaǵa baǵyttalǵan saıasat qajet. Sol saıasatty bastaýshy ári onyń jetekshisi Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev. Halyqtyń oǵan balama joq deýiniń mánisi de nyq ornyqqan halyq seniminde. Nursultan Nazarbaev saıasaty júzege asyp otyrǵan Qazaq eli suńqardyń samǵaýyn kóz aldy­myzǵa elestetedi. Búgingi ekonomı­ka­lyq ósý sonyń dáleli. 1994 jyly jan basy­na shaqqanda ishki jal­py ónim 700 dollardan sál ǵana assa, 2010 jyl­­dyń 1 qarashasynda bul kórsetkish 12 eseden ósip, 9 myń dollardan asty. Mundaı jaǵdaıǵa 2015 jyly jetemiz dep eseptegen edik. Táýel­sizdiktiń 20 jyldyǵy ishinde mundaı jetistikke jetken elder joq. Táýelsizdiktiń alǵashqy jıyr­ma jylynda Ońtústik Malaızııa – 2 esege, Koreıa 3 esege, Sıngapýr men Polsha – 4 esege, Vengrııa – 5 esege 4 esege ósken. Mundaı jetistik neniń arqa­synda desek, ol Elbasy saıasaty­nyń ómirsheń­diginiń, onyń qalyptastyrǵan saıası elıtasynyń zaman júgin alyp júrer qýaty bolǵandyǵynyń aıqyn kórinisi. *  *  * Nursultan Nazarbaev – «Nur Otan» halyq­ty­q-demokratııalyq partııasynyń kósh­bas­shysy. Bul partııa segiz júz myńdaı múshesi bar, elimizdegi eń iri ári qoǵamǵa, Úkimetke yq­pa­ly aıtar­lyqtaı tájirıbeli partııa. Alaıda, Elba­synyń saıası mektebi deg­ende, bul uǵym tek «Nur Otan» partııasy arqyly ǵana anyq­tal­maıdy, ol keń maǵynadaǵy túsinikti qajet etedi. Elbasynyń saıası mektebiniń aýqymy joǵaryda atap kórsetilgen ıdeıalardy is júzine asyrýdaǵy eren eńbek etip jatqan mıl­lıon­darǵa tegis qatysty. Saıasat árkim­niń turmys, is, qareketinen tys turǵan quby­lys emes, ol Elbasy usynǵan «Balapan» baǵ­dar­lamasynan búgingi tańda kún tárti­bine qoıylyp otyrǵan absolıýtti ın­no­vasııalyq saıasatqa deıingi keńistikti alyp jatqan qoǵamdyq sana órisi. Ony naq­tylap aıtsaq, Tár­bıeden Bilimge, Ǵy­lym­ǵa odan Táji­rıbege, Tehnologııaǵa deıingi sanaly is, qareketter júıesin aıtpaq­pyz. Elbasy usynǵan saıasatta sóz ben istiń alshaq­tyǵy joq. Son­dyqtan da kezekten tys prezıdenttik saılaýda Nur­sul­tan Ábish­uly Nazarbaev­tyń tolyq jeńis­ke jetýine kúdik kel­tirýdiń esh negizi joq. Halyq Joldaýda kór­setil­gen sara ba­ǵyt­ty Elbasymen birge júrip óteti­nin kúni keshegi saılaýda taǵy da tamasha tanytty. Bul halyq tań­daýy­­nyń taǵylymy mol! 3 sáýirdegi jar­­qyn jeńis – Na­zar­baevtyń saıası mek­te­biniń de sal­­­­ta­na­ty. Ǵarıfolla ESIM,    senator, akademık.