Meńdiqaradaǵy úsh jigit

Aıdyn Sú­leımenov aýdan ákiminiń or­yn­basary Sáń­ki­baı Kıikbaev aǵa­syna ımene kirdi. Arqalyq qalasyndaǵy Y.Altynsarın atyndaǵy pedagogıkalyq ınstıtýttyń óner fakýltetin bitirip, Meńdiǵara aýdanyna kelgen beti osy edi. Jazdyń ortasy aýyp qal­ǵan. Tabıǵattyń tolysqan shaǵy. Aınala aq qaıyń qorshaǵan Meńdiǵara jerdiń sulýy eken. Aıdynǵa bul aýdan kelgen bette una­dy. Aldyn ala osy aýdanǵa baratyny sóz bolǵanda kóńili shamaly qobaljyp baryp ba­sylǵan. О́ıtkeni jastyń aty – jas qoı. Aqmola oblysyndaǵy Jaq­sy aýyly kóz al­dyna keldi. Degenmen, alysqa shyǵyp kór­me­gen adamǵa bári de tańsyq, bári de qyzyq. Sáńkibaı aǵasy aqjarqyn, sózsheń kisi eken. Aıdynnyń qýanǵany Sákeń «siresip qalǵan» sheneýnik emes, baýyryna tarta sóı­leıdi eken. «Jylqy kisiniskenshe, adam túsi­niskenshe» degen emes pe. Aıdynnyń kóńili kóterilip sala berdi. Tezirek jumysqa bar­ǵy­sy, ózin tezirek kórsetkisi, Sákeńniń aı­typ otyrǵan qamqorlyǵyna qaraı onyń da tezirek seniminen shyqqysy keledi. Áı, ýaqyt-aı, adamnyń ıkeminde bolsańshy. Kerek kezinde osylaı jyljymaı qalaryńdy qaıtersiń. – Sen sııaqty maman mýzykant jigitter bizge kerek. Aýdan ortalyǵyndaǵy mádenıet úıin kásibı mamandarmen jasaqtamaqpyz. Aýdandyq mádenıet úıi myqty bolsa, aý­yldardaǵy klýbtardyń da jaǵdaıy ońalady dep oılaı ber. Kishkentaı ǵana aýdan emes pe, keıin bárin de sender túzep jibe­re­siń­der, – deıdi Sáńkibaı aǵasy. Kompozıtor ári ánshi Baqytjan Sáýe­ke­nov te osynda. Bákeń respýblıkaǵa tanymal ánderdiń avtory. Sonymen qatar aýyl má­de­nıetin órge súıreýde de Baqytjannyń sińir­gen eńbegi ushan-teńiz. Torǵaı óńirinde sonaý Nurhan Ahmetbekov bastaǵan ónerpaz­dar­dyń, konservatorııany Ahmet Jubanovtaı mýzyka áýlıesiniń aldynan bitirip, ǵajap ánderin Torǵaıǵa, týǵan jerine kelip jazǵan Bolat Hamzındeı kompozıtordyń salǵan dástúri daladaǵy jaýqazyndaı dúrkirep shyqqan jastarǵa mektep bolǵan. Baqytjan Sáýekenov, Qalıbek Derbisaldın sııaqty saz­gerler, Ǵazıza Jumekenova tárizdi ánshi­ler sol mektepti kórgen, onyń bulaǵynan sýsyndaý baqytyna ıe bolǵandar edi. Solar emes pe edi Torǵaıdyń dabysyn alysqa aparǵan! Qazaq ónerinen, ádebıetinen ha­ba­ry mol aýdan ákimi Bazyl Jaqypov ta, onyń aýdandaǵy búkil áleýmettik máselelerdi ıirip ustap otyrǵan orynbasary Sáńkibaı Kıikbaev ta Meńdiǵarany solaı dúrildetetin jastardy aýylǵa tartýdy maqsat etedi. Sákeń aýdandyq mádenıet úıiniń dırektory Januzaq Aısaǵalıevty shaqyryp alyp, jas mamandy tanystyryp, ertip jiberdi. Jan­uzaq ta joǵary bilimdi jas maman. Kelinshegi Álııa ekeýi osydan eki jyl buryn qol us­tasyp, osynda kelgen. Ekeýi de qazaq áde­bıeti men qazaq tiliniń mamany eken. Álııa­nyń mektepte orny daıar bolatyn, al Ja­nuz­aqqa aýdan basshylyǵy aýdandyq mádenıet úıiniń dırektory qyzmetin usyndy. О́zi ánshi, uıymdastyrý qabileti de bar janyp turǵan jigit jaýapkershilikke jaýapkershilik tanytty, jumysty úıirip alyp ketken. Meńdiǵaraǵa Aıdynnan keıin kóp uzamaı Rýdnyı pedagogıkalyq kolledjiniń mýzyka fa­kýltetin bitirip Mádı Nurmuhambetov kel­di. Januzaqtyń kókten tilegeni de osy edi. Eki jas onyń týǵan inisindeı bolyp ketti. Qazir Meńdiǵara aýdandyq mádenıet úı­in­degi «Dombyra sazy» ansambli sol óńirge belgili bolyp qaldy. Ár merekelerde jı­yn­nyń sánin keltiretin aýdan ónerpaz­da­ry­nyń eńbegi ekeni sózsiz. Naýryz toıyna daı­yn­dyq kezinde Aıdyn men Mádı «Qara jorǵa» bıin shyǵarýdy usyndy. Mýzy­ka­lyq bilimi bar inileriniń ónerine qurmetpen qaraıtyn Jan­uz­aq olardyń myna pikirin birden hosh kórdi. – Jigitter, «Qara jorǵany» shyǵarý týraly usynystaryńa tipti qýanyp turmyn. Áýenin ansambl oınasyn, al bizdiń bıshilermen qosylyp, búkil kórermen bılep ketetindeı etip shyǵaraıyq!–dep jigitterdi qanattandyryp qoıdy. Meńdiǵarada Naýryz merekesi «Dombyra sazy» ansambliniń or­yn­daýyndaǵy «Qara jorǵa» bıimen bastal­ǵanda jınalǵan kópshiliktiń –orys-qa­za­ǵy­nyń delebesi qozbasy bar ma? Qardyń kó­besin sógip jatqan altynkúrek jelge betin tosyp, bári de «Qara jorǵany» bıledi. Bıden keıin qazaqtyń, orystyń, basqa ha­lyq­tardyń ásem ánderine kezek berildi. Dom­by­ranyń qulaǵynda oınaıtyn Mádı Nur­mu­hambetov «Saryarqany» tartqanda, Aıdyn Súleımenov baıanda oınaǵanda jurt siltideı tynyp qalady. Januzaqtyń ásem daýsy da meńdiǵaralyqtardy súısintip úlgergen. – Qazir aýyldarǵa shyǵyp, konsert qoı­yp qaıtamyz. Ár saparymyzda aýyl­das­tar­dy ánmen bir serpiltip tastaımyz. Bul olar­dyń rýhyn kóteredi. Qazir aýylda eshkim de isher astan taryǵyp otyrǵan joq. Al rýhanı azyq­tyń kerektigin ózimiz óner kórsetýge barǵanda asa sezinip qaıtamyz. Bizdi bir jul­dyzdar kelgendeı sahnadan jibergisi kel­meıdi. Ándi shyrqaǵan ústine shyrqaı tús­se eken degen tilekti olardyń kózinen, qolpashtap, shapalaq urýynan baıqap tura­myz, – deıdi Januzaq. Meńdiǵaralyqtar ónerge shóldemeı qaıt­sin. Sonaý jyldary aýdandaǵy tek mádenıet salasy ǵana emes, jalpy ekonomıka tym ju­tań­danyp ketken edi. 90-shy jyldardan keıin oblysta eńsesin tiktep alǵan aýdan­nyń biri de osy Meńdiǵara bolatyn. Qunar­ly ólke topy­ra­ǵynyń túgin tartsa maıy shyǵady, shybyq shanyshsań kókteıdi. Eńbek qaı ýaqytta da elenbeı qalmaıdy. Ataqty mehanızator Kám­shat Dónenbaeva mańdaıyn kúnge qaqtap jer jyrtyp, egin ekken Harkov aýy­lyn qazir Saı­ran Buqanov ustap otyr. Osyn­daǵy «Qar­qyn» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigin de damytqan, tehnı­kanyń bar­ly­ǵyn jańalaǵan. Aldyńǵy jyly Sákeń de keýdesine táýelsiz elimizdiń Altyn jul­dy­zyn taqty. Tek Sákeń­niń ǵana aýyly emes, basqa sha­rýashylyqtar da aýyldy tozdyr­maý­ǵa ty­ry­syp baǵady. Meńdiǵara osyndaı jer. Endi osy jerge kelgen jas mamandar Januz­aq, Aı­dyn, Mádı meń­di­ǵa­ralyq bolmasyna kim kepil. – Biz Álııa ekeýmiz jas maman retinde úsh bólmeli úı, bir ret beriletin járde­m­aqy­myz­dy aldyq. Qysymen úı jyly, otyn-sýy­myz mol boldy. Mine, eki jyldan beri esh­teńeden muqtaj emespiz, eshqaıda ketetin de oıymyz joq. O basta aýylda týyp, aýyl­da óstik ǵoı, al búgin ony nege jatyr­qaýy­myz kerek? Qıyndyǵyn jeńemiz, qyzyǵyn ózimiz jasaımyz, – deıdi Januzaq. Bıyl kelgen Aıdyn men Mádıge de aýdan ákimi Bazyl Jaqypovtyń ózi páter kiltin tap­syr­dy. Ishi jaqsy jóndelgen, qaladaǵy úıler­den bir de kemshiligi joq. Onyń ústine bir ret beriletin járdemaqydan olardy da kende etpedi. Otyn-sýyn olar da kúzde kelisimen daıarlap, qamdanyp aldy. Qysymen eshqandaı qıynshylyq kórmeı shyqty. Úsh jigit aýdandyq mádenıet úıinde túr­li sharalar uıymdastyrady. Ásirese, jastar jaǵyn zeriktirmeıdi. Dıskoteka, túrli konsert, keshter dúrsildep ótip jatady. Jastar mádenıet úıine úıirsekteıdi. – Aýylda jumys bolsa, áleýmettik tur­mys jaqsarsa jáne bos ýaqyt durys uıym­dastyrylsa týǵan jerden ketem deıtin kim bar?–deıdi jas maman Aıdyn Súleımenov. Mende osynyń úsheýi de bar. О́zimniń súıikti jumysymdy taptym, baspanam bar. Kúzde kelisimen sábıli boldyq. Qazir Jákeńmen, Mádımen birge týǵan baýyrlardaı arala­sa­myz. Munan artyq ne bolýy kerek? – Úsheýmiz «Dombyra sazynyń» reper­týa­ryn baıytýdy kúndiz-túni oılaımyz. Ba­symyz qosylǵandaǵy eń qyzyq áńgime biz úshin osy, – dep aǵynan jarylady Januzaq. – Aıdyn men Mádı inim sııaqty, osy aý­dan­daǵy ulttyq ónerdiń damýyna, ulttyq rýh­tyń kóterilýine úles qossaq deımiz. Qazdaı tizilip sahnaǵa shyǵatyn úsh jigit qazir meńdiǵaralyqtarǵa tanymal bolyp qalǵan. Olardyń ánin jurtshylyq saǵynyp oty­rady. Mádı negizgi jumysymen qatar aý­dandyq mýzyka mektebindegi jetkinshekterge dombyradan dáris berip júr. Aýyldarǵa baryp konsert qoıǵanda támpish muryn qara domalaqtar olarǵa kóz almaı qaraıdy, eliktegisi keletin jas talaptar da bar. Olar kelgende ár kóńilde aýyldyń ajary kirip sala bergendeı bolady... Názıra JÁRIMBETOVA, Qostanaı oblysy, Meńdiǵara aýdany.