Almatyda Qurmanǵazy atyndaǵy akademııalyq ult-aspaptar orkestriniń zalynda Kompozıtorlar odaǵynyń tóraıymy Balnur Qydyrbek pen Artyq Toqsanbaevtyń el táýelsizdiginiń jıyrma jyldyǵyna arnalǵan shyǵarmashylyq keshi úlken tabyspen ótti. Qazaqstannyń halyq ártisi Gaýhar Myrzabekova jetekshilik etetin Qazaqstan kameratasy memlekettik kameralyq ansambliniń súıemeldeýimen ótken konsertte negizinen egemendik alǵan jyldary jazylǵan shyǵarmalar oryndaldy.
Keshtiń betashary kompozıtor A.Toqsanbaevtyń kameralyq orkestrge arnalǵan «Qazaqstan» kúıimen ashylyp, ishekti aspaptyń maıda qońyr áýezi tyńdaýshysyn birden elitip áketti. Onyń ústine ataǵy shetelge tanymal, negizinen eýropalyq klassıkalyq dúnıeler oryndap, olardyń qyr-syryn kásibı deńgeıde meńgergen ujymnyń joǵary oryndaýshylyq sheberligi de shyǵarmany baıyta óz tyńdaýshysyna jetkizip otyrdy. Bul – konserttiń ón boıynda oryndalǵan barlyq shyǵarmalarǵa qatysty desek bolǵandaı.
Bir eskererligi, keshte eki avtorǵa da ortaq dúnıe – oryndalǵan shyǵarmalar Otan, el, jer taqyrybyna arnaldy. Oǵan A.Toqsanbaevtyń «Sergek», «Dala naqyshtary», «Elim meniń» atty kesek eńbekteri, «Boztorǵaı», «Qarlyǵashym keldiń be?» ánderi dálel bola alady.
Konserttiń ekinshi bólimi Balnur Qydyrbektiń ekpini basym, tyńdaýshysyn jelpintip otyratyn «Aqtaý sarynymen» ashyldy. Qazaqstan boıynsha 94-inshi avtorlyq keshin ótkizgen kompozıtordyń búgingi esebiniń ereksheligi – bul konserttiń táýelsizdik toıyna arnalǵandyǵy.
– «Aqtaý saryny» 1984 jyly jazylǵanmen, – dedi Balnur Balǵabekqyzy, – táýelsizdikti ańsaǵan kez edi. Birde Mańǵystaýǵa konsertpen barǵanymda, jergilikti turǵyndardan: «Shevchenko qalasynyń tarıhı ataýy bar ma?» dep suradym. Biri bilse, biri bilmedi. Sosyn bireýi «Aqtaý ǵoı» dedi. «Qaıran Aqtaý, seniń atyń eń bolmasa shyǵarmamda aıtylsyn» dep osy dúnıeni jazǵan edim. Keıin óz atyn qaıtaryp alǵanda, bári óz ornyna kelgendeı.
Sondaı-aq avtordyń shyǵarma attarynan belgili bolǵandaı, «Ǵasyrlar úndesýi», skrıpka men kúısandyqqa arnalǵan «О́rleý» pesalary qazaq eliniń bolashaǵyna senimdilik uıalatqandaı kórinisti kóz aldyńyzǵa ákeledi. Ásirese, avtordyń Murat О́skenbaevtyń kúıi taqyrybyna jazylǵan «О́ren» shyǵarmasynyń premerasy bıik deńgeıde oryndalyp, kúıdiń qudiretin ishekti aspaptyń múmkindigin paıdalana otyryp, ádemi bere alǵan. 
Aqyn T.Moldaǵalıevtyń sózderine jazylǵan «Senbeısiń», «Almaty týraly gımn», halyq jaýy retinde atylyp ketken aıtysker aqyn Beısebaı Qarataevtyń «Qosh aman bolyna», «Qalqaman-Mamyr» operasynan Mamyrdyń arııasyna da ónersúıer qaýym yqylaspen qol soqty. Al «Toı kóbeısin» ániniń óz tarıhy bar kórinedi. 1993-1994 jyldary ata-babalardyń atyn jańǵyrtyp, as-toı berile bastaǵanda bir áriptesiniń «ashtan óleıik dep jatqanda qazaqtardyń toıy bitpedi-aý» degen sózine ashýlanyp kele jatqanda aldynan shyqqan kórnekti aqynymyz Saǵı Jıenbaevqa: «Aǵa, qazaqtyń toıy bitpesin, darqan dalasynda tek qýanysh bolsyn» degen mátin jazyp berýin ótingen eken. Bul taqyryp ta aqyn kóńilinen shyqqan bolýy kerek, kóp keshikpeı sóz de daıyn bolady.
Búginde qazaqstandyq kompozıtorlardyń eńbekterin dáripteýge bet buryp, bastama kótergen ujym jetekshisi G.Myrzabekova mádenıet pen óner de eldiń aınasy ekenin, qazir qazaq tilin úırený kerek dep jatyrmyz, menińshe, qazaqtyń mýzykasy da – til, soǵan mýzykanttar da atsalysyp, qazaq ónerin kórsetýimiz kerek deı kele: «Búgingi eki avtor da talantty kompozıtorlar. A.Toqsanbaevtyń shyǵarmalarynda oınaqylyq, ázil bar, kóńildi, tipti keıbirinde djaz janrynyń elementteri baıqalady. Al Balnur mýzykasy kúrdeligimen erekshelenedi. Ol tutas bir dúnıege birneshe obrazdardy kiriktiredi, eń bastysy áýezderi ulttyq sarynǵa jaqyn», – dedi.
Konsertte halyqaralyq baıqaýdyń júldegerleri Bolat Jomartov, Alfııa Karımova (Reseı), Qýat Baǵysbek, Tahaýı Rahmetov, Raqym Toqsanbaev (fleıta) qos avtordyń shyǵarmalaryn asqan sheberlikpen oryndady.
Kesh sońynda belgili kompozıtor Dúngenbaı Botbaev eki avtordyń mýzyka toıy ótkenin, sazgerlik salada aǵa býyn bastaǵan estafetany jalǵastyrǵan urpaqtyń baryna qýanǵanyn aıta kelip, olarǵa shyǵarmashylyq shabyt tiledi.
Keshti Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Baldyrǵan Baıqadamova júrgizip, mýzyka zertteýshi retinde ár shyǵarmanyń tarıhyna toqtala kele, óz oı-pikirin de bildirip otyrdy.
Gúlzeınep SÁDIRQYZY, Sýretterdi túsirgen Bersinbek SÁRSENOV.
Keshtiń betashary kompozıtor A.Toqsanbaevtyń kameralyq orkestrge arnalǵan «Qazaqstan» kúıimen ashylyp, ishekti aspaptyń maıda qońyr áýezi tyńdaýshysyn birden elitip áketti. Onyń ústine ataǵy shetelge tanymal, negizinen eýropalyq klassıkalyq dúnıeler oryndap, olardyń qyr-syryn kásibı deńgeıde meńgergen ujymnyń joǵary oryndaýshylyq sheberligi de shyǵarmany baıyta óz tyńdaýshysyna jetkizip otyrdy. Bul – konserttiń ón boıynda oryndalǵan barlyq shyǵarmalarǵa qatysty desek bolǵandaı.
Bir eskererligi, keshte eki avtorǵa da ortaq dúnıe – oryndalǵan shyǵarmalar Otan, el, jer taqyrybyna arnaldy. Oǵan A.Toqsanbaevtyń «Sergek», «Dala naqyshtary», «Elim meniń» atty kesek eńbekteri, «Boztorǵaı», «Qarlyǵashym keldiń be?» ánderi dálel bola alady.
Konserttiń ekinshi bólimi Balnur Qydyrbektiń ekpini basym, tyńdaýshysyn jelpintip otyratyn «Aqtaý sarynymen» ashyldy. Qazaqstan boıynsha 94-inshi avtorlyq keshin ótkizgen kompozıtordyń búgingi esebiniń ereksheligi – bul konserttiń táýelsizdik toıyna arnalǵandyǵy.
– «Aqtaý saryny» 1984 jyly jazylǵanmen, – dedi Balnur Balǵabekqyzy, – táýelsizdikti ańsaǵan kez edi. Birde Mańǵystaýǵa konsertpen barǵanymda, jergilikti turǵyndardan: «Shevchenko qalasynyń tarıhı ataýy bar ma?» dep suradym. Biri bilse, biri bilmedi. Sosyn bireýi «Aqtaý ǵoı» dedi. «Qaıran Aqtaý, seniń atyń eń bolmasa shyǵarmamda aıtylsyn» dep osy dúnıeni jazǵan edim. Keıin óz atyn qaıtaryp alǵanda, bári óz ornyna kelgendeı.
Sondaı-aq avtordyń shyǵarma attarynan belgili bolǵandaı, «Ǵasyrlar úndesýi», skrıpka men kúısandyqqa arnalǵan «О́rleý» pesalary qazaq eliniń bolashaǵyna senimdilik uıalatqandaı kórinisti kóz aldyńyzǵa ákeledi. Ásirese, avtordyń Murat О́skenbaevtyń kúıi taqyrybyna jazylǵan «О́ren» shyǵarmasynyń premerasy bıik deńgeıde oryndalyp, kúıdiń qudiretin ishekti aspaptyń múmkindigin paıdalana otyryp, ádemi bere alǵan. Aqyn T.Moldaǵalıevtyń sózderine jazylǵan «Senbeısiń», «Almaty týraly gımn», halyq jaýy retinde atylyp ketken aıtysker aqyn Beısebaı Qarataevtyń «Qosh aman bolyna», «Qalqaman-Mamyr» operasynan Mamyrdyń arııasyna da ónersúıer qaýym yqylaspen qol soqty. Al «Toı kóbeısin» ániniń óz tarıhy bar kórinedi. 1993-1994 jyldary ata-babalardyń atyn jańǵyrtyp, as-toı berile bastaǵanda bir áriptesiniń «ashtan óleıik dep jatqanda qazaqtardyń toıy bitpedi-aý» degen sózine ashýlanyp kele jatqanda aldynan shyqqan kórnekti aqynymyz Saǵı Jıenbaevqa: «Aǵa, qazaqtyń toıy bitpesin, darqan dalasynda tek qýanysh bolsyn» degen mátin jazyp berýin ótingen eken. Bul taqyryp ta aqyn kóńilinen shyqqan bolýy kerek, kóp keshikpeı sóz de daıyn bolady.
Búginde qazaqstandyq kompozıtorlardyń eńbekterin dáripteýge bet buryp, bastama kótergen ujym jetekshisi G.Myrzabekova mádenıet pen óner de eldiń aınasy ekenin, qazir qazaq tilin úırený kerek dep jatyrmyz, menińshe, qazaqtyń mýzykasy da – til, soǵan mýzykanttar da atsalysyp, qazaq ónerin kórsetýimiz kerek deı kele: «Búgingi eki avtor da talantty kompozıtorlar. A.Toqsanbaevtyń shyǵarmalarynda oınaqylyq, ázil bar, kóńildi, tipti keıbirinde djaz janrynyń elementteri baıqalady. Al Balnur mýzykasy kúrdeligimen erekshelenedi. Ol tutas bir dúnıege birneshe obrazdardy kiriktiredi, eń bastysy áýezderi ulttyq sarynǵa jaqyn», – dedi.
Konsertte halyqaralyq baıqaýdyń júldegerleri Bolat Jomartov, Alfııa Karımova (Reseı), Qýat Baǵysbek, Tahaýı Rahmetov, Raqym Toqsanbaev (fleıta) qos avtordyń shyǵarmalaryn asqan sheberlikpen oryndady.
Kesh sońynda belgili kompozıtor Dúngenbaı Botbaev eki avtordyń mýzyka toıy ótkenin, sazgerlik salada aǵa býyn bastaǵan estafetany jalǵastyrǵan urpaqtyń baryna qýanǵanyn aıta kelip, olarǵa shyǵarmashylyq shabyt tiledi.
Keshti Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Baldyrǵan Baıqadamova júrgizip, mýzyka zertteýshi retinde ár shyǵarmanyń tarıhyna toqtala kele, óz oı-pikirin de bildirip otyrdy.
Gúlzeınep SÁDIRQYZY, Sýretterdi túsirgen Bersinbek SÁRSENOV.
