Búgin – el tarıhyndaǵy eleýli kúnderdiń biri. Búgin Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń qyzmetine resmı kirisýine oraı saltanatty Ulyqtaý rásimi – Elbasy ınaýgýrasııasy ótetin kún.

Bárimiz de tebirenis qushaǵyndamyz.
Tebirenisimizdiń basty sebebi, árıne, jeksenbi kúngi saılaýdyń resmı jarııa etilgen qorytyndylary. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń kezekten tys saılaýyna qatysýshylar tizimine 9 200 298 azamat engizilip, olardan 8 279 277 adam daýys bergen eken. Iаǵnı, 89,98 paıyzy. Sol 8 279 277 adamnyń 7 850 958-i Elbasymyz Nursultan Nazarbaevqa daýys beripti. Iаǵnı, 95,55 paıyzy.
Ne aıtýǵa bolady? Ǵajap kórsetkish. Aıtary joq. Elmiz ǵoı, shirkin. El bolǵan degen osy ǵoı. Táýbe. Til-kózden saqtasyn, halyqtyń mundaılyq birtutastyǵy, el bastaǵan azamatyn mundaılyq qadirlep-qurmetteýi arǵy-bergide sırek shyǵar. Bul arada maǵan: «Nege olaı deısiz, burynǵy saılaýlarda tipti 98-99 paıyz jaqtap daýys berýshi edi ǵoı?» dep kólgirsı qalýdyń, ańqaýsı qalýdyń jóni joq. Ol kezdegi saılaýlardyń qalaı uıymdastyrylǵanyn biz jaqsy bilemiz. Tús aýǵannan bastap-aq saılaý ýchaskeleriniń adamdary tizim boıynsha kelmegenderdi anyqtap, páter-páterdi kezip ketetin, talaıyna jalynyp-jalpaıyp, talaıyn aldyna salyp aıdaǵandaı etip alyp keletin. Sóıtip ákelgende tańdaý múmkindigi de joq qoı. Bıýlletenge bir adam ǵana engiziletin, balamalylyq degen uǵym da bolmaıtyn.

Keshegi saılaýdyń aldyn ala qorytyndylary shyqqannan keıin Astanadaǵy «Qazaqstan» sport saraıynda ótkizilgen jeńimpazdar forýmynda Prezıdent Nursultan Nazarbaev saılaýǵa daýys berý jasyndaǵy halyqtyń 90 paıyzǵa jýyǵy qatysýy Batys úshin sensasııa sanalatynyn aıtyp ótti. Iá, dál solaı. Kekirigi azǵan Batys turmaq, demokratııaǵa jańa-jańa aýyzdana bastaǵan Shyǵystyń ózinde de jurttyń talaıy memleket isine nemquraıdy qaraıdy, saıası samarqaýlyǵyn azamattyq erkindiginiń ózinshe bir belgisindeı sanaıdy. Batys úshin sensasııa sııaqty sol kórsetkish bizdiń elimizde halyqtyń el isin óz isi dep qaraıtyndyǵynyń, memlekettiń basty máselesin – memleketti kim basqarady degen máseleni ózi sheshetinin biletindiginiń, soǵan aralasýdy ózine mártebe dep baǵalaıtyndyǵynyń aıǵaǵyna aınaldy. О́zge elderdegi saılaýlar halyqty ara-dara etip, aıtystyryp, tartystyryp, jik-jikke, top-topqa bólip, árekege bastap jatsa, bizdegi saılaý halyqtyń basyn biriktirip, ortaq maqsatqa jumyldyryp, berekege bastap jatty. Al endi saılaý ýchaskelerine kelgen sol halyqtyń túgelge jýyǵy bir adamdy jaqtaýy qalaı degende de júrek tebirenterlik jaǵdaı. Bul kórsetkishtiń astarynda kóp nárse jatyr. Munda halqymyzdyń táýelsizdiktiń qadirine jetýi, basyndaǵy baǵyn baǵalaı bilýi, alǵa tutqan azamatyn ardaqtaı alýy, aýyzbirligi, yntymaǵy, eldik iske jurt bolyp jumylǵyshtyǵy jatyr. Osy arqyly Qazaqstan halqy óziniń jeke basynyń qam-qareketinen memlekettiń múddesin joǵary qoıa biletinin kórsetti. San túrli sebeptermen jaǵdaıy kelispeı júrgen, tipti búgingi bılikke kóńili tolmaıtynyn aıtyp júrgen adamdardyń ózi jeme-jemge kelgende sol bıliktiń ushar basynda turǵan Nursultan Nazarbaevqa daýys berdi. Nege? Sol adamdardyń ózi qazirshe sheshimi tabylmaǵan problemalardy sheshe alatyn adam túptiń túbinde tek qana Nursultan Nazarbaev ekenin bilip otyr. Elbasymyz el tizginin qaıtadan qolǵa alǵanda sol máselelerdi erte me, kesh pe qalaıda sheshetinine senip otyr.
Demek, bizdi el halqynyń keshegi saılaýdaǵy aıryqsha azamattyq belsendiligi bir qýantsa, memlekettiń bolashaq taǵdyryn álem tanyǵan, moıyndaǵan, qurmettegen tulǵamen – Nursultan Nazarbaevpen ǵana baılanystyratyn danalyǵy, kóregendigi eki qýantady.

Sonymen, búgin, qasıetti jumanyń kúninde bizdiń elimizde Prezıdenttiń qyzmetine kirisý rásimi – ınaýgýrasııa ótkizilmek.
Bylaısha qaraǵanda, ınaýgýrasııa búkilhalyqtyq saılaýda qabyldanǵan sheshimdi resmı jarııa etip, hattamalyq turǵydan tııanaqtaıtyn is-shara ǵana ǵoı deýge de bolatyndaı. Alaıda olaı emes. Bilgen adamǵa el eńseliliginiń, memleket mádenıetiniń bir kórinetin tusy bul. Qazaq eli óziniń táýelsizdik tarıhynda Prezıdent ınaýgýrasııasyn osymen tórtinshi ret ótkizgeli otyr. Bul shara osy joly Astanamyzdyń aıshyǵyn asha túsken saltanatty, sáýletti ǵımaratymyz – Táýelsizdik saraıynda bolmaq. Qarap otyrsańyz el basshysyn ulyqtaý rásimderiniń ózi turmaq, uıymdastyrylǵan oryndarynda da ózindik bir evolıýsııa bar eken. Eń alǵashqy, 1991 jylǵy ınaýgýrasııa Almatydaǵy Respýblıka saraıynda ótkizilgen. Ol ǵımarattyń burynǵy Lenın atyndaǵy saraı ekendigi belgili. Ekinshi ulyqtaý rásimi 1999 jyly Astanadaǵy Kongress-Holl saraıynda ótkizildi. Ol ǵımarattyń burynǵy Tyńgerler saraıy ekeni belgili. 2006 jyldyń basyndaǵy úshinshi ınaýgýrasııa ǵana táýelsizdik turǵyzǵan ǵımaratta – Aqordada ótkizildi. Endi mine, Elbasyn el bolyp ulyqtaý rásimi osyndaı oqıǵa aty da, zaty da ábden saı kelip turǵan ǵımaratta – Táýelsizdik saraıynda ótkizilmek.
Osyndaıda el ómirine táýelsizdik alyp kelgen bul rásimniń ózindik sıpaty, bolmys-bitimi týraly oıǵa qalasyń.
Eske munan jıyrma jyldaı burynǵy jaılar oralady.
1991 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń tuńǵysh Prezıdentin saılaý ótisimen biz ózimizde buryn-sońdy bolyp kórmegen oqıǵa – ınaýgýrasııanyń daıyndyǵyna kiristik. Ol tusta men Premer-Mınıstrdiń orynbasary qyzmetinde edim. Inaýgýrasııa sóziniń atyn estigenimiz bolmasa, zatyn kórmegen kezimiz. Jabyq qoǵamnan jańa-jańa shyqqaly jatqanbyz, ózge elderde saılanǵan memleket basshysynyń ulyqtaý rásimi qalaı ótkiziletininen habarsyzbyz. Ol sóz ózi áý basta latynnyń inauguro – arnaımyn degeninen shyǵyp, keıin aǵylshyn tilinde inauguration túrine aýysyp, qyzmetke kirisý degen maǵynany ıelengen sóz eken. Árıne, ınaýgýrasııa dep atalmaǵanymen, bizdiń qazaq dalasynda da qaǵannyń, hannyń bılikke kelýin saltanatty túrde aıǵaqtaý dástúri bolǵan. Tipti álemge áıgili Shyńǵyshannyń óziniń uly bıikke kóterilýi osy dalada ótken, Semeı jerindegi Shyńǵystaý solaı atalǵan degen de sóz bar. Dál olaı bolmaǵan kúnde bergidegi óz handarymyzdyń ulyqtaý rásimderi qalaı ótkeni jaqsy málim.
Zııaly qaýym ókilderiniń basyn qosyp, aqyldasqanymyzda da negizgi oı túıini Memleket basshysyn ulyqtaý rásiminde jańa qurylyp jatqan jas memlekettiń ulttyq ereksheligin aıshyqtap kórsetý kerek, sonymen birge jalpyadamzattyq úrdister aıasynda damıtyn órkenıetti eldiń sıpaty da ashylýy jón degenge tireldi. Al endi munyń úılesimin qalaı etý kerek? Oılana kelip, Prezıdent antty aq kıizdiń ústinde qabyldaýy kerek, halyqtyq dástúrmen bata berilýi kerek, búgingi órkenıetti saltqa saı tilek aıtylýy kerek dep sheshtik. Osyǵan toqtaǵan soń men rásimniń naqty ssenarıı jobasyn jasaýdy bizdegi bólim meńgerýshisiniń orynbasary Saýytbek Abdrahmanovqa tapsyrdym. Onyń kimdermen aqyldasqanyn bilmeımin, áıteýir, tap-tuınaqtaı etip daıyndady. Elbasyna batany sol tusta jasy toqsannan asqan halyq aqyny Shákir Ábenov berse, tilek sózdi halqymyzdyń kórnekti qalamgeri, oıshyly Ábish Kekilbaev aıtsa degen usynys aıtyp keldi. Sózine astarly ázil aralastyryp sóıleıtin ádetimen: «Batany Abaı eliniń adamy bersin, tilekti Adaı eliniń adamy aıtsyn» degeni esimde. Munda da ózindik oı qısyny bar, árıne. Usynysy birden kókeıimizge qondy. Keıinnen Saýytbek Shákir aqsaqaldy bata bererde sahnaǵa ózi alyp shyqty. Áppaq aq kıiz daıyndatýdy men sol kezdegi Jambyl oblysynyń ákimi О́mirbek Báıgeldıge tapsyrdym. Sol aq kıizdiń ústinde turyp Prezıdent: «Dana babalar dástúrimen osy saltanatty sáttegi sózimdi aldymen ata jurtyma, qasıetti halqyma arnaımyn!», dep bastady óz sózin. «Búgingi kún – qazaq eliniń shejiresine máńgi enetin kún. Tarıhtyń talaı buralań belesinen ótip, bul kúnge de jetip otyrmyz. Bárin de kórgen halyqpyz, bárine kóngen halyqpyz. Ejelden erkindikti ańsap, azattyqty kóksep kele jatqan elimizdiń basyna talaı ret baq ta ornap, baǵy da taıyp, saǵy da synǵan, qıly kezeń, zar zamanǵa da talaı ushyraǵan. Aıqaılap júrip asharshylyqqa urynyp, urandap júrip ult múddesin umytqanymyz da aqıqat. Shúkir, keshteý de bolsa es jıyp, eńse kóterip, egemendi eldiń týyn da tige bastadyq. Qazaq Respýblıkasynyń Prezıdentin búkil halyq saılaǵany – osy joldaǵy eń bıik belestiń biri. Eldiń qamyn oılaıdy, namysyn jibermeıdi dep bir aýyzdan senim artqandaryńyz úshin shyn júrekten alǵysymdy aıtamyn. Elim úshin, halqym úshin, Qazaqstanym úshin tarıhtyń qaı synaǵyna da táýekel dep bas tigýge daıynmyn. Bul jolda eń aldymen dana halqyma, darqan elime, ata-babanyń arýaǵyna súıenemin», dep qazaqtyń qara tilimen tógildire, barshany tebirente sóıledi.
Elbasyn ulyqtaý rásimi halyq kóńilinen shyqty. Áli kúnge jurttyń esinde júrgeni de sonyń belgisi ǵoı dep oılaımyn. Sol keshtegi myna bir jaıdy buryn da aıtqanmyn, jazǵanmyn. Áıtse de osyndaı tusta eske sala ketýdi artyq kórmeı otyrmyn.
Inaýgýrasııa rásimi aıaqtalyp kele jatty. Bári de jınalǵan jurtshylyqtyń kókeıinen shyqqandaı boldy. Sóıtip turǵanda... Sol sátti esime alsam, áli de júregim atqaqtap soǵa jóneledi. Iá, sóıtip turǵanda sahna tórindegi memlekettik tý kóz aldymyzda qısaıyp bara jatyr... Kenet, o qudiret, álgi qulap bara jatqan týdy Prezıdent bir qolymen qaǵyp alǵany!... Tý syrtynda turǵan týdyń qulap bara jatqanyn qalaı kórip qalǵany, sony qalaı ustap úlgergeni tańǵalarlyq. Al endi osy jaı adamnyń isi me? Joq, bul jaı adamnyń isi emes. Sol oqıǵanyń sımvoldyq máni bar sııaqty bolady da turady maǵan. Nursultan Nazarbaev, shynynda da, qazaqtyń jyǵyla jazdaǵan týyn qaıta tiktegen azamat.
Sol qazaqtyń qaıta tiktelgen týyn, mine, jıyrma jyldan beri aspanymyzda jelbiretýmen kele jatyr Elbasymyz.
Eldik týy berik qolda!
Búgin táýelsizdik tarıhynyń jańa paraǵy ashylady. Ol paraqqa da Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń qolymen jasampazdyqtyń jarqyn joldary jazylatyny sózsiz.
Myrzataı JOLDASBEKOV.