Syrtqy saıasatta oń ımıdj qalyptastyrǵan elmiz

Táýelsizdiktiń shırek ǵasyrynda Qazaqstan óziniń syrtqy saıasattaǵy beı­­bit ustanymyn álemdik qoǵam­das­­tyqqa moıyndatyp, ózge memle­ket­­termen teń dárejede qatynas or­nat­­qan el ekendigin dáleldedi deýge to­­lyq negiz bar. Búginde álemniń jetpisten astam memleketinde elimizdiń dıplomatııalyq mıs­­sııasy jumys isteıdi. Reseı, Qytaı syn­dy irgeles ornalasqan alyp derjavalarmen arada strategııalyq ynty­maqtastyqqa qol jetkizdik. Ortalyq Azııa memleketterimen yntymaqtastyq eń joǵary deńgeıde. Osy oraıda, Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń 2014-2020 jyl­dar­ǵa ar­nal­ǵan syrtqy saıasat tujy­rym­damasy ta­bysty júzege asyry­lyp jatqanyn atap ótken jón. Bul Tu­jy­rymdamada Or­ta­lyq Azııa mem­le­ket­terimen q­a­ty­nas ornatý tý­ra­ly da jan-jaqty kór­setilgen. Al­­daǵy bir­neshe jylda mem­leket bas­shy­la­rynyń kezdesýlerin ót­­kizý, saý­da-eko­nomıkalyq, áskerı teh­­nı­ka­lyq, má­denı, rýhanı qarym-qa­ty­nastardy art­tyrý jáne nyǵaıtý jos­­parlanǵan. Qazaqstan búgingi tańda qaýip­siz­­dikti qamtamasyz etý, áleý­met­tik-eko­­nomıkalyq máselelerdi sheshý, saıa­­sı únqatysý jónindegi asa iri ha­lyq­aralyq uıymdardyń múshesi bolyp tabylady. Atap aıtar bolsaq, Shan­haı yntymaqtastyq uıymynyń, Ujym­dyq qaýipsizdik týraly shart uıymy­nyń, Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne se­nim sharalary jónindegi keńestiń mú­shesi, «Ortalyq Azııa – Japonııa» dıa­logy, Ortalyq Azııa – Koreıa Res­pýb­­lıkasy», «Ortalyq Azııa – EO» dıa­­logtaryna, Ortalyq Azııa elderiniń eko­­nomıkasyna ar­nalǵan BUU arnaıy baǵ­darlamasyna qa­tysýshy. Qura­my­na on memleket kiretin Ortalyq Azııa aı­maqtyq ekonomıkalyq ynty­maq­tas­tyq baǵdarlamasyna qatysýshy elder­diń birimiz. Aldaǵy ýaqytta Ortalyq Azııa el­deriniń Aýǵanstanmen aradaǵy qa­ty­­­nastaryn damytý úshin Halyq­ara­­­­lyq qatynastar agenttigin qurý jos­­­parlanyp otyr. Qazaqstannyń bas­­­tamasy boıynsha ózara únqatysý ót­­kizý alańy ázirlenýde. S5-1 dep ata­la­tyn únqatysý alańy aımaqtaǵy 5 memleketti jahandyq ekonomıkalyq úderisterge yqpaldastyrý úshin turaq­ty túrde pikir almasý, únqatysý ju­mys­taryn úılestirýge tıis. Bárimizge málim, EýrAzEQ-tyń ju­mys jospary 2024 jylǵa deıingi ara­lyq­ty qamtıdy. Osy uıymnyń aıasynda ekonomıkalyq máseleler bo­ıynsha júz­den astam qujat qabyldanyp, tıis­ti jumystar jasalyp jatyr. Soń­ǵy birneshe jyl ishinde Qazaqstan Pre­zı­dentiniń jeke bastamasymen basqa da kóptegen halyqaralyq ke­li­sim­der qa­byldanyp, túrli baǵytta ju­mys­tar jol­ǵa qoıyldy. Jalpy, bizdiń elimiz Táýelsizdiktiń al­ǵashqy jyldarynan bastap-aq óte qysqa merzim ishinde syrtqy saıasatta oń ımıdj qalyptastyrdy dep sanaı­myn. 1992 jyly BUU múshe­li­gine qa­­byldanýymyz syrty saıa­sat­taǵy du­­­­rys ustanym men kóregen she­shim­der­­­­­diń tolymdy nátıjesi boldy. So­dan bergi aralyqta elimiz BUU Jar­ǵy­­­­sy boıynsha ózine qabyldaǵan min­­­­­dettemelerdi múltiksiz oryndap, Uıym­­nyń qyzmetine laıyqty úles qo­syp kele jatyr. Elimiz Jalpyǵa or­taq adam quqyǵy deklarasııasynda be­ki­til­­gen basymdyqtardy tanı oty­ryp, dú­­nıejúzilik qoǵamdastyqqa la­ı­yqty qo­syldy. Jahandyq eko­no­mı­ka­nyń aı­nymas bóligine aınaldy. Ol úshin elimizdiń ekonomıkalyq áleýeti de, tabıǵı resýrsy da, naryq talap­tary­na saı ekonomıkalyq qury­lym­dary da jetkilikti bolatyn. Jalpy, Qazaqstannyń mańdaıyna Azııa men Eýropanyń, Batys pen Shy­ǵys­tyń arasynda uly mádenıettiń altyn kópiri bolý mıssııasy jazylǵan. Eli­miz BUU-ǵa qabyldanǵan jyldardyń ishin­de osy mıssııany abyroımen oryndap kele jatyr. Otanymyz óziniń beı­bit­shilikke negizdelgen syrtqy saıasatyn júrgizip, barlyq memlekettermen aradaǵy qatynastaryn halyqaralyq quqyq qaǵıdattary negizinde júzege asyrady. О́tken jyldyń maýsym aıynda Qazaqstan BUU Qaýipsizdik Keńesi­niń turaqty emes músheligine saılanǵa­ny belgili. Nıý-Iorktegi BUU shtab-pá­terinde Bas Assambleıada ótken da­ý­ys berý rásiminde 193 memleket­tiń 138-­iniń qol­daýyna ıe bolǵan Qazaq­stan osy már­tebeli mindetti at­qa­­­r­a­­t­yn bolyp she­shildi. Bul – eli­miz­diń álem­dik qoǵam­das­tyq tara­py­nan moı­yn­­­dal­ǵanynyń aıqyn bir kóri­ni­si. Qa­ýip­sizdik Keńesiniń turaq­ty emes mú­­sheligine Ortalyq Azııa mem­le­ket­te­­riniń ishinde birinshi bolyp saı­lan­ǵa­nyn eskersek, muny Qazaq­stan­nyń syrt­qy saıasattaǵy úlken je­ńisi deýge bo­lady. Mundaı pikir bil­dirip otyrǵan biz emes, halyqaralyq sa­rap­shylar, dıp­­lo­mattar, kóptegen mem­leketterdiń kósh­basshylary.

Eńlik NURǴALIEVA,

zań ǵylymdarynyń doktory