El baǵyna týǵan er

Nursultan Ábishuly Nazarbaev jaıly syr men jyr

Birinshi syr: Elden estigen esti áńgimeler Alla taǵala meıiri túsip tereń aqyl, tegeýrindi kúsh-qýat, parasat patshasy deýge laıyq paıym bergen Nurekeń – Nursultan Ábishuly jaıly kezekti aqjarma sezimderimdi aq qa­ǵazǵa aq qanatty perishte kóńilmen qon­dy­rar­da meniń oıyma ol jaıly estigen esti áńgi­me­ler oralady. Jaqsynyń ózinen buryn aty je­tedi. Men Nurekeńniń ózin kórmeı turyp, onyń jaqsy atyn estidim. О́tken, jıyrmasynshy ǵasyrdyń alpy­syn­shy jyldary. Ystyǵy taıaq tastam jaqyn kelgenniń ózin de shoqtaı qarıtyn eki myń gradýstyq ot-jalynda kún uzaq tapjylmaı turyp tabandy eńbek etip júrgen, alǵan betinen qaıtpaıtyn qaısar da qaıratty namys­qoı jigit – jıyrma jastaǵy Nursultan N­a­zar­baevtyń esimi eldi eleń etkizdi. Basyna kıiz qalpaq kıip, ot kósegen ozat bolat bal­qytý­shy Nursultan Nazarbaev jaıly gazetter ja­rysa jazyp jatty. Sol kóp maqalalardyń birinde onyń kıiz qalpaq kıip, ot kósep tur­ǵan sýreti de bar edi. Búgingi kúnniń bastylaryn izdep júretin jańalyqqa janym qumar jas kezim. Ataǵy aspandap turǵan jas bolat bal­qy­týshy jaıly jazbaq bolyp, Al­matydan Te­mirtaýǵa keldim. О́kinishke qaraı, sol joly Nursul­tan­men jolyǵýdyń sáti túspedi. Áıt­se de, ol bir sátsiz sapar boldy deı almaı­myn. Júgirgenge jórgem ilinedi degen ras. Bul joly men Almatyǵa eki túrli oljamen oraldym. Onyń birinshisi – domna peshindegi bet qaratpaıtyn ystyqty, sol qyp-qyzyl shoq, qyzýly órttiń ótinde turyp bolat bal­qyt­qan erlerdi óz kózimmen kórdim. Myna bir kórinis kúni búginge deıin kóz al­dymda. Shyn­jyr tabandy «DT-54» markaly traktor domna peshine kelip túskende bolat tulpar qas qaǵym sátte sup-suıyq, qyp-qy­zyl ot bolyp, taýdan qulaǵan bulaq sýyndaı aǵyp bara jatty. Ekinshisi – Nursultan jaıly onyń árip­testeri aıtqan kórkem shyǵarmaǵa arqaý bolar kóp áńgimeler estidim. Sol áńgimelerdiń biri bylaı dep syr shertip edi. Temirtaýdy kóger­tip, atymyzdy aspandatamyz dep asyǵyp jetken qazaq jastarynyń birazy jumystyń aýyr­lyǵy men turmystaǵy qıyndyqtarǵa shy­da­maı keri qaıtyp ketipti. Sonda orys jumys­shy­lary: «Qazaq jastarynan bolat balqytý­shy shyq­­paı­dy, búginniń jasy borkemik, boz­ókpe», dep kelemejdese kerek. Soǵan namys­tan­ǵan Nur­­­sultan: «Qazaqtardyń otty qalaı buǵa­lyq­tap, qıyn­dyq­ty qalaı jeńetinine áli-aq kóz­deriń jetedi», dep namysqa qamshy basypty. Sózi men isinde al­shaq­tyq joq jas Nursultan ór­tenip jat­qan ózge tirliktiń bárin jıyp qoıyp, óz maman­dy­ǵynyń qyr-syryn tolyq ıgerý úshin Ýkraınadan bir-aq shyqqan kórinedi. Ekinshi bir áńgi­mede Nur­sul­tannyń: «Qaıyrymdylyqtan asqan qasıet joq», degen sózdi jıi aıtatyndyǵy, ózi únemi sol sóz­diń úde­sinen shyǵatyndyǵy, úshin­shi bir áńgi­mede ál­sizdiń qor­ǵaý­shysy, ádildiń jaq­taýshysy, tór­tin­shi, besinshi ... tamasha has qasıet­teri jaı­ly jas ta, jasamys ta tógil­dire sóılep berdi deısiń. Onyń bárin baıandasam, áńgime uzaı beredi, onan da ekinshi bir esti áńgimeni baıandaıyn. Áńgimeden aýqymy áldeqaıda úl­ken bul oqıǵa 1998 jyly mamyr aıy­nyń 12-jul­dy­zyn­da bolyp edi. Sol kúni men onymen uzaq syr­lastym. Aı­mań­daıyn terezeden qıǵash­taı qu­ıylǵan kún sáý­lesine súıgizip, bappen shert­ken syrymen, baı­sal­dy tulǵasymen súı­sint­ken aqyl­man aǵa Báıken Áshimov shertken syrdy júregime sińire berdim. О́mirde kópti kórip, kóńiline kóp oı túıgen Báı­ken aǵa aıt­qan toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıi­ni: «Men álem­niń kóptegen qaırat­kerlerin bilemin! Biz­diń Nur­sultan solardyń bárinen de oq boıy ozyq turǵan saıasatker. El baǵyna týǵan erdi baǵalaı bileıik. Jaqsynyń jaqsylyǵyn aıt, nury ta­sysyn. Elbasynyń jaq­sylyǵyn aıtý – ja­ǵym­pazdyq emes, ádilettilik» degenge saıyp edi. О́tken ǵasyrdyń aıaǵynda Venaǵa jol tústi. Sol saparda Vengrııadaǵy elshi Saǵynbek Toqa­baıuly Tursynovpen birneshe kún birge bolyp, armansyz áńgimelestim. Sonda Saǵyn­bek shertken syrǵa qulaq túrelik. Árkimniń de ómirinde umytylmas sátter bo­lady. Meniń ómirimdegi sondaı sáýleli sát­ter­­diń birazy meniń, meniń ǵana emes, hal­qy­myzdyń jú­reginiń tórinde turǵan, bárimizge bir­deı qym­batty Nurekeńniń – Nursultan Ábish­uly Nazar­baevtyń esimimen tyǵyz baı­la­nysty. Jaqsynyń ózinen buryn aty jetedi. Men Nurekeńniń ózin kórmeı turyp onyń atyna qanyq boldym. О́tken, jıyrmasynshy ǵasyrdyń jetpisinshi jyldary. Men Qaraǵandy oblysynyń Mo­lo­dej­­nyı aýdanyndaǵy Telman sovhozynda part­kom hatshysy edim. Joǵarydaǵy basshylar­dyń sheshimimen «Kóktal» sovhozyna dırektor bolyp ta­­ǵaıyndaldym. Jumysqa kirisken al­ǵash­qy kúni bilgenim, bul osy Molodejnyı aý­danyn­da­ǵy bir sovhozdyń úsh bólimshesi negizinde quryl­ǵan jańa sovhoz, ómirbaıanyn endi bas­taǵaly turǵan jas sharýashylyq eken. Sha­rýa­shylyq­tyń basty mindeti sút jáne sút ónimderin mo­laı­tý­ǵa qyzmet etý dep qadap aıt­ty Qaraǵandy ob­komynyń sol kezdegi ekinshi hatshysy Áb­dýálı Sybanov. Oblysta ǵana emes, respýblıka deń­geıin­de de abyroıly, bedeldi basshy qajetti kómek, qoldaýdyń da bolatyndyǵyn eskertti. Áli otyzǵa da jetpegen jalyndap turǵan jas kezim, jumysqa bar ynta-jigerimmen berile kirisip kettim. Jumys qıyndyqsyz bolýshy ma edi?! Buǵanasy qatyp, býyny bekimek túgil, áli qaz turyp ta úl­ger­me­gen jas sharýashylyqtyń qıyn­­dyǵy ózgeshe bo­lyp shyqty. Sovhozdyń bas­ty baı­lyǵy 1200 iri qara. Al sút beretin sıyr­­lardy kú­tip-baptaıtyn kompleks qury­ly­sy áli saly­nyp bitpegen. Qystyń kózi qyraýǵa qara­mastan qurylys jumysyn júrgizeıik desek, oǵan qajetti qurylys materıaldarynyń on ekide bir nusqasy joq. Kómektespek bolǵan Ábdi­ýálı Sybanov qyz­meti ósip, aıaq astynan Al­ma­tyǵa attanyp ketti. «Jyrtyq úıdiń qudaıy bar» degen ras. Qyr­syqqanda qymyran irip turǵan shaqta meniń, eń bastysy endi ǵana uıymdasyp jatqan jas sov­hoz, jańa ujymnyń baǵyna qýanyshty oqıǵa bol­dy. El «Qaraǵandy oblystyq partııa komı­teti­­­niń ekinshi hatshysy bolyp Nursultan Ábish­uly Nazarbaev saılandy» dep dúr ete qaldy. Bul dúrligý emes, dúrildeý edi. Sebebi – elge ózi­nen buryn aty jetken Nurekeń ja­ly­ny mol, qýa­ty zor, jas bola tura asa para­sat­­ty, asqan isker basshy edi degen halyq ba­ǵasy el qulaǵyn eleńdetip turǵan kez. «Sta­týıa­­ny – turqy, adamdy isi sulýlandyrady» demeýshi me edi Pıfagor. Sol Pıfagordyń taǵy bir tap­qyr sózi bar: «Ba­qyt­ty izdep aramter bolma, ony ózińniń isiń men ishińnen izde», degen. Oblysqa basshy bolyp kelgenge deıin ómirdiń san synaǵynan ótken, syn sa­ǵat­tarda syn­baǵan Nurekeń jaıly ańyz-áńgi­melerdi talaı estigenbiz. Eldiń uly, halyq­tyń quly deýge laıyq irgeli isterin, iri minezderin, eren eńbegin elden de estip, gazetterden de oqy­ǵan­byz. Nurekeńniń jap-jas bolyp «El qamyn jegen erligi» degen jaqsy atyna qanyq bolǵan­dyqtan ózim­di-ózim qamshylap, ol kisiniń qa­byl­daýyn ótindim. Nu­re­keń kóp kútti­r­meı qabyldady da. Sol sol-aq eken, túıtkili kóp tú­ıinder birinen soń biri kezek kezegimen sheshile berdi... Sút komp­leksiniń qurylysy da qanat­ta­nyp sala berdi. Sharýashy­lyǵy­­myz­dyń ón boıyna qan júgirip, jan bitti. Men joǵaryda Nursultan Ábish­­ulynyń Qaraǵandy syndy úlken­ ob­lysqa basshy bolyp kelýi oqıǵa degende bir sha­rýashylyq kóleminde ǵana emes, odan ál­de­qaıda áýletti, oblys, ony aıtasyz, respýblıka aý­qy­myndaǵy asa iri, irgeli ózgeristerge baı­la­nys­ty aıttym. Onyń mánisi my­nada: Nurekeń ob­lys­ta ónerkásippen birge kadr máselesine de jetekshilik etti, ulttyq má­se­lelerde ultymyzdyń esesin eselep qaıtardy. Sol tusta Qaraǵandy qa­lasyndaǵy qazaqtyń úles salmaǵy bar bol­ǵany jeti deıtin jetim sıfr tóńireginde edi, ob­lys­taǵy qazaqtyń sany on eki-aq paıyz bo­la­tyn. Al basshylyq jumys­taryndaǵy qazaq­tar saýsaqpen sanarlyq qana edi. Sonaý Solomensevter men keıingi Akýlınsevter sol az bas­shy­lardyń ózin tuqyrtyp, ashsa alaqanynda, jumsa judy­ry­ǵynda ustap, olar­dyń eńsesin ezip tas­taǵan edi. Nursultan Ábish­uly qazaqtyń aqyl­dy, isker, bilimdi jigitterin birinen soń birin ósire berdi. Qazaq azamat­taryn qyzmet baspaldaǵymen joǵa­ry­latyp qana qo­ı­maı, olardyń eńsesi tik, rýhy bıik bolýyna qat­ty kóńil bóldi. Qyrǵa shyqqan soń qumyrsqaǵa da qanat bitedi. Nurekeń tár­bıe­lep ósirgen qyran tektes jigitter qoltyq­tarynan qýatty qol demegesin, bedeli bıik bas­shynyń ózi jebegen talant, qabiletteri ashy­lyp, qanattaryn qatty qaǵyp, bıikterge samǵap ushty. N.Á.Nazarbaev jaıly Saǵynbek Tursynov­tan estigen esti áńgime jaıly jazyp otyrǵan sátte meniń oıyma Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev­tyń BUU Bas hatshysynyń orynbasary qyz­metine taǵaıyndalǵany orala ketti. «Bárimiz de Gogoldyń shınelinen shyqtyq» degendeı, bú­ginde bıliktiń bıik baspaldaǵynda júrgen­derdiń bári de Nurekeńniń tálim-tárbıesimen qanat­tan­ǵandar. Solardyń biri Qasym-Jomart Toqaevtyń halyq­ara­lyq uıymdaǵy joǵary qyzmetke ta­ǵaıyn­dalýy N.Á.Nazarbaevtyń álemdik aýqym­daǵy bıik bedeliniń aıqyn bir aıǵaǵy. 2007 jyly Parıjde, Sorbonna ýnıversıtetinde meniń shyǵarmashylyq keshime qatysqan fran­sýzdyń áıgili aqyny Leon Robel, 2010 jyly Almatyǵa meniń mereıtoıyma kelgen Tá­ji­k­stan­nyń halyq jazýshysy Momyn Kanoat, fran­sýzdyń asa kórnekti ádebıetshisi Albert Fıshler, О́z­bek­stannyń ataqty jazýshysy Na­syr Fazylov. t.b. N.Á.Nazarbaev jaıly súısine áńgi­me­ledi. El ara­laǵanda Elbasy jaıly halyq aıt­qan qasıetti sóz, kıeli tilek tipten kóp. Halyq aıt­sa, qalt aıt­paı­dy. Ult kóshbasshysy jaıly ulaǵatty sózderdi jınasań, bir emes, birneshe tom bolary haq. Nurekeń jaıly elden estigen esti áńgimeler «Elin súıgen, eli súıgen Elbasynyń» (M.Qasym­bekov) bıik tulǵasyn burynǵydan da beter kór­keıte túsedi. Birinshi jyr: Kózben kórgenim ulylyq pen sulýlyq 1987 jyldyń alǵashqy aıynda Qazaq SSR mınıstrler Keńesiniń Tóraǵasy N.Á.Na­zar­baevtyń qabyldaýynda boldym, Nurekeńniń kómekshisi Vladımır Nıdiń qoldaýymen. Sol tusta KSRO Ádebı qory qazaq bólimshesiniń dırektory edim. Jazý­shy­lardyń taýdaǵy shyǵarmashylyq úıine kúrdeli jóndeý aýadaı qajet edi, qyzmet kóligi, t.b. jetis­peý­shilikter de kóp edi. Ádebı qorynyń qarama­ǵyn­daǵy shyǵarmashylyq úıdiń sol kezdegi dırektory, Keńes Odaǵynyń eki márte Batyry Talǵat Bıgeldınov ekeýmiz talaı basshyǵa bar­saq ta kúrmeýi qatty kúrdeli problemalardy sheshýge eshqaısysy kó­mekte­se almady. Amal joq, Nure­keń­di mazalaýǵa týra keldi. Bul bir qıyn kezeń edi. Jeltoqsan kó­teri­lisiniń izi sýymaǵan. Res­pýb­lıkany basqarý tizginin qolyna alǵan Kolbınniń áli aptyǵy basylmaı, as­panǵa shap­­shyp turǵan shaǵy. Kóp máse­le­de kelispegen Nure­keńe Kolbın qyryn qarap júr degendi de es­tımiz. Nurekeńde ju­mys kóp, ýa­qyt az. Soǵan qa­ramastan, úkimet bas­shysy meni óte jyly qa­byldady. Bul meniń Nurekeńmen birinshi ret júz­be-júz júzdesýim edi. Alǵashqy áserim – N.Á.Na­zarbaev júzinen nur, sózinen jyr tógil­gen, syrt tulǵasy symbatty, jan dúnıe baılyǵy asa qymbatty, jaly bıik, jany jomart jan eken. Meni asyq­paı tyńdap, máseleniń baıy­byna barǵan soń T.Bıgeldınov ekeýmizdiń kúr­meýi qatty kúrdeli problemalar degenimizdi bir-aq sátte sheship berdi. Arada az ýaqyt ótkende N.Á.Na­zarbaev eshkim shaqyrmaı-aq óz yq­tııar, yntasymen Jazýshylar od­aǵy­na kelip, qalamgerlermen kezdesti. Ja­nyn­da birneshe mınıstr bar. Sol kezdesýde kúr­meýi kúrdeli máse­le­lerdiń birazyn qolma-qol sheshti. Soǵan kóp my­saldyń bireýin ǵana aı­taıyn. Birinshi – qalamger aǵa­larymyzdyń biri pálen myń adam turatyn «Orbıta» móltek aýdanynda osy kúnge deıin mektep joqtyǵyn aıtyp edi, Nure­keń: «Bul máseleni tap qazir sheshpesek bol­maı­dy, biz sheshpesek, kim sheshedi», dep janyn­daǵy qurylys mınıstrine tapsyrma berdi. Bir jyldan soń «Orbıtada» jańa mektep ǵımaraty paıdalanýǵa berildi. 1993 jyldyń jazy. Ordabasydaǵy uly jıyn. Qazaqstan, О́zbekstan, Qyrǵyzstan prezıdentteri Ordabasy málimdemesine qol qoıǵan soń, N.Á. Nazarbaev Ordabasy taýynyń basynda turyp jazǵyturǵy jasarǵan Jer-Ana men jań­byrdan keıin shaıdaı ashylǵan Aspan-Ata­nyń kógildir túsindeı kók baıraǵymyzdy zeńgir kókke kóterip, uly birlik jaıly ulaǵatty sóz aıtyp, tolymdy oılar tolǵaǵan sátte myńdaǵan halyq daýyldy kúngi teńizdeı tolqyp, tebirendi. Júrekten shyq­qan sóz júrekke jetip, jan dú­nıem qatty tol­qy­ǵandyqtan, janarym­nan jal­ǵyz tamshy jas úzi­lip tústi. Jalǵyz men ǵana emes, Ordabasy tórin­de turǵan kórshi el­der­diń prezıdentteri de, Kemer oblystyq keńesiniń tóraǵasy Aman Tóleev te, О́mirbek Baıgeldı, Oralbaı Ábdikárimov, Qýa­nysh Sultanov ta – bár-báriniń qatty tolqyp tu­r­ǵa­nyn jasaýraǵan ja­narlarynan anyq baıqadym. О́zge túgil, ózińe baıqatpaı ótip jatqan ómir­diń esten ketpeıtin eleýli sátteri de az emes. Men úshin sondaı este qalar eleýli sáttiń biri 1998 jyldyń kók­teminde bolyp edi. Áli este, bári este. Mamyr aıy­­nyń 28 juldyzy, senbi. Kúndizgi 10. Dál sol sát­ten N.Á.Nazarbaevtyń Katar eline resmı sapary bastaldy. Aýanyń tem­p­eratýrasy 45 gradýs ystyq, ylǵaldylyǵy 80 paıyz. Katar memleketi men Astana qalasy­nyń arasyndaǵy uzaq joldy Prezıdent ushaǵy tórt saǵatta ótti. Prezıdenttiń jumys kestesi osy­dan tórt saǵat buryn Astanadan ushyp shyq­­qanda bastalǵany­nan habardarmyz. Jol boıy – aspanda jumys istep kelgenine, jergilikti jer­diń boı úıren­begen aýa raıynyń jaısyzdyǵyna qara­mas­tan, Nure­keń ushaqtan ádettegisinshe jum­saq jymıyp, sergek tústi. Ushaq baspal­daǵynda Qazaq­stan Prezıdentin Katar eliniń Ámiri Sheıh Hamad ben Halıp ál-Tanı, taq murageri Sheıh Jasý ben Halıf ál-Tanı, premer-mınıstrdiń orynbasary Mu­ha­med ben ál-Tanı qarsy aldy. Qarsy aldy­myzda jelbirep turǵan kók baıraǵymyz kózge erekshe ystyq kórindi. Elimiz­diń Ánurany oryn­dal­ǵan­da janary­myz jasaýrap, qat­ty tolqydyq. Eki el ara­syndaǵy kelissózder men qu­jattarǵa qol qoıý Katar ámiriniń kúmispen kúpte­lip, altynmen apta­lyp, asyl tastarmen zerlengen aq mramor sara­ıy «Kasr-ad-Dıafta» sol kúni-aq bas­tal­dy. Katar­daǵy ataqty sheıhtarmen, ártúrli top, san saladaǵy saıasatkerlermen kezdesýler, kelis­sóz­der, baspasóz más­lıhaty birinen-soń biri úzilis­siz, úz­dik­siz ótip jat­ty. Sonyń bárindegi basty salmaq tún­niń bir mezgiline deıin jumys istegen Prezıdentke túsip jatty... Katarda úsh kún bolǵannan keıin tórtinshi kúni Birikken Arab Ámirlikterine keldik. Abý-Da­bı áýe­jaıynda QR Prezıdenti N.Á.Nazar­baev­ty BAÁ-niń Prezıdenti Zaıd bın Sultan ál-Nahaıan qar­sy aldy. Taǵy da kelissózder, kezdesýler, baspasóz más­lıhaty syndy sharalar bas­ta­lyp ketti. N.Á.Na­zar­baevtyń jumys kestesi óte tyǵyz, tańnyń aty­synan kúnniń batysyna deıin bir tynym joq. Ja­nyn­da erqara bolyp júrgen jolserikteri – bizder qaradaı bosqa jú­rip shar­shaı­myz. Al Nurekeń tyń, sergek. Ara-arasynda ázildep, eldiń kóńilin de kó­terip qoıady. Júris-turysy symbatty, sóı­legen sózi tunyp turǵan ulylyq. Sulýlyq pen uly­­lyq­tyń jasandylyǵy joq jara­sy­my bizdi ǵana emes, Katar men BAÁ-niń úlken-kishisin de, shet elderdiń synap-mineýge daıyn turatyn shamshyl tilshilerin de tań qaldyryp, tańdaı qaqqyzdy. Prezıdent ádettegisindeı bul joly da shap­shańdyq pen shalymdylyq tanytýdan tanǵan joq. Soǵan kóp dáıektiń bireýin ǵana aıtsaq, Katar eliniń bir kásipkeriniń «О́z qarjyma meshit salyp beremin», degen sózin lezde ilip áke­tip: «Ol meshitti halqy tyǵyz ornalasqan, qaza­ǵy kóp Shymkent qalasynan turǵyzýǵa keńes be­remin. Meshitke jer berýdi osy zalda oty­r­ǵan oblys ákimine tapsyra­myn», dep sart etkiz­di. Qarjy demekshi, Nu­rekeńniń bul jolǵy saparyndaǵy ózine-ózi júktegen aýyr mindettiń biri – el ekon­o­mı­kasyna qan júgirtetin mol qarjy tabý eken. Nurekeń bul mindetti de ózine tán týabitti dıplomatııalyq danalyqpen minsiz orynda­dy. Qarjylyq kó­mek­ti keıbireýlerdeı ala­qan jaıyp, tómen­shik­tep suraǵan joq, tórde tóbebı bolyp otyryp-aq qıyn istiń qııýyn op-ońaı keltirdi. Bir ǵana mysal. Qazaqstanǵa ınvestısııa tartý sóz bol­ǵanda, eldegi turaq­ty­lyq­ty, shetel ınvestı­sııalaryna beriletin je­ńil­dikterdi alǵa tarta kelip, delegasııa qura­myn­daǵy sol kezdegi geologııa mı­nıs­tri Serikbek Dáýkeevke arjaǵyn óziń jalǵa dep jumsaq jymıdy. Tosynnan sóz berilse de Serikbek inimiz tosylǵan joq, aǵyl­shynsha aǵyp ala jó­nel­di. Qazaqstannyń qazba baı­lyq­tary men keleshegi jaıly keń tynysty keleli sóz sheteldikterdi aırandaı uıytty. S.Dáýkeevke to­syn­­nan sóz berý arqyly Nurekeń, bizdińshe bir oqpen birneshe qoıan­dy atty. Onyń biri – geologııa mınıstriniń aýzymen Qazaq­stan­nyń qazba baı­ly­ǵyna sheteldikterdiń qyzy­ǵýshylyǵyn art­tyrý bolsa, ekinshisi – óz komandasyndaǵy ji­gitter osal emestigin, qajet bolsa qazaqsha, orys­sha ǵana emes, aǵylshynsha da oıyn erkin jetkizetindigin ańǵartý dep topshyladyq. Nure­keń­men eki shetelde tórt kún boıy birge júr­gen­de alǵan áser, ol kisiniń sózimen ǵana emes, isimen, tipti júris-turys, ázil-qaljyńymen bergen sabaǵy – meniń bul ómirde tapqan eń úlken oljalarymnyń biri ǵana emes, biregeıi. Arada bir jyl ótkesin sáýir aıynyń sáý­leli kúnderiniń birinde Prezıdent Nur­sultan Ábish­uly Nazarbaevtyń qaby­ldaýynda bolý baqyty buıyrdy. Almatydaǵy Aqordada bolǵan qabyl­daý kezinde radıo men tele­vı­denıeniń altyn qorynyń buzylyp, joıylyp ketý qaýpi týǵanyn, olardy tezirek qaıta kó­shirý qajettigin, ulttyq Ǵy­lym akademııa­syn­­daǵy qoljazbalar men qol­ónerimizdiń umy­­­tylyp bara jatqanyń, onyń sheberlerine qamqorlyq máseleleri, t.b. ulttyq qun­dy­­lyqtar men problemalar jaıly baıanda­dym. Nurekeń ol oılaryma túsinistikpen qarap, tıisti oryndarǵa naqty tapsyrmalar berdi. Prezıdentti ulyqtaý saltanatynyń bá­rin­de bolmasa da birazynda boldym. So­nyń erekshe este qalǵan bireýi jaıly júrek­jar­dy syr. 1999 jyl. Qańtar aıynyń 20-jul­dyzy. Tańerteńgi saǵat 10-nan 50 mınýt ót­kende Esildiń oń jaǵa­laýyndaǵy Aqordadan shyqqan N.Á.Nazarbaev tósenish kilem ústin­degi aq jolmen aıańdaı basyp, qos qaptaldaǵy halyqpen sálemdesip, ınaýgýrasııa – ulyqtaý ótetin Kongress-holǵa bettedi. Prezıdent júrip kele jatqan jol appaq, aspannan aq ulpa qar jaýyp tur. El nazary elordada, kóz bitken kógildir ekranǵa qadalǵan. «Dál osy sát Elbasy qandaı oı men sezim qushaǵynda eken, – dep oıladym men. – Jaýapkershilik júgin sezinip kele jatqan bolar». Sezimim aldamapty. Elbasy Ortalyq saılaý komıssııa­sy­nyń tóraıymy Zaǵıpa Balıeva­nyń qolynan Prezıdent kýáligin alyp, ant bergennen keıin sóıle­gen sózinde bylaı dedi: «Meniń aldymda qazir syrt qaraǵanda qarapaıym tárizdi kórinetin eki min­det tur. Biraq, olar­dyń eń qıyn da kúrdeli mindet ekendigin ta­rıh­tyń ózi úıretip otyr. Ertede ata-baba­lary­myzdyń bıleýshilerge aıtatyn eń jaqsy maqtaýy «ol óz halqyn taryqtyrmaı asy­ra­dy» degen sóz eken. Sondyqtan birinshi mindet – halyqtyń tur­mys-tirshiligin jaq­sar­tý. Tasty laqtyratyn da, tasty jı­naıtyn da kez bola­dy. Re­for­ma­lardy júr­gi­ze­tin de, refor­ma­lar­dyń je­misin teretin de ýa­qyt boldy. Al­da­ǵy je­ti jyl­­dyń ishinde halqymyz re­for­ma­lardyń jemisin óz das­tarqany men óz qaltasy ar­qy­ly kórýge tıis. Ekin­shi mindet – elimizde demo­kra­tııa­ny damytý». Inaýgýrasııa sátinde eldiń aýyr júgin arqalaǵan asyl azamat Nursultan Ábish­ulynyń shıryqqan shıraq túrinen el múddesi jolyndaǵy sert pen senimdi aıqyn ańǵardym. Onyń kóńi­linde tolqý, kózinde salıqaly oı, salmaqty muń bardaı kórindi maǵan. Sol sát sol tórde Nurekeń bolmaı, ózge bireýmiz bolsaq, basymyzǵa qonǵan baqtan kózimiz jaınap, shattyqtan shalqyp, shalqaqtap turar ma ek, kim bilsin? Sál alǵa ozyp, anyǵyn aıtsaq, Elbasy sonda aıtqan sózinde turdy. О́mir sol kezgiden álde­qaıda alǵa ketti, ózgerdi, ózgergendi kóz kórdi. Sol kúni keshkisin aq kórpege oranǵan elorda­da­ǵy Ortalyq alań halyqqa lyq toldy. Astana­lyq­tar Almatydan kelgen ánshilermen birge aspan as­tyn án-dýmanǵa bóledi. Osy jol­dar­dy jazyp otyr­ǵanda meniń oıyma órkenıetti elý eldiń qata­rynda bolýǵa nyq qadam basqan Qazaqstannyń EQYU-ǵa tór­aǵalyqqa saılanyp, tóbebı bolyp qana qoımaı, jetinshi Sammıt ótkizip, Astana dek­larasııasyn qabyldap, el ta­rı­hynda buryn-sońdy bolmaǵan tarıhı uly oqıǵa men talaı juldyzdy sát, baqytty shaqty bastan ótkiz­genimiz oraldy, Elim men Elbasym úshin maq­tanysh sezimi keýdeni kernedi. Ekinshi syr: Syrt kóz – synshy Ulylar ultqa bólinbeıdi. Sol ultqa ból­meıtin ulylardyń biri – Sergeı Vladımırovıch Mıhalkov 1999 jyly Máskeýde shyǵar­mashylyq kesh ótkizgen meni otbasymmen úıine shaqyryp, uzaq áńgime-dúken qurdyq. Sonda sol uly sýretker aıtqan: «Men qazaq­tarmen qudamyn. Bul – bir. Ekinshi – Nur­sultan Ábish­ulyn jaqsy kóre­min. On danyshpan. Qudaı ózi qalaǵan saıasatker. Nazarbaevtaı Prezıdenti bar el  – baqytty», degen sóz kókeıime qona ketti. Sol S.V.Mıhalkovtyń 2008 jyly, naý­ryz aıynyń 13-juldyzynda Más­keýdiń Úlken teatrynda ótken 95 jasqa tol­ǵan mereıtoıyn­da alys-jaqyn shetelderden kel­gen talaı jaqsy men jaısańnyń Nurekeń jaı­ly asa joǵary baǵasyn estý kóńildi kókke kó­terip edi. Ásirese, kórnekti memleket qaı­rat­keri Gennadıı Zıýganov aıtqan: «Nazarbaev – kemel oıly kemeńger. Ol – aldyna qıyn asý, uly min­detter qoıyp, sony júzege asyra alatyn asa ta­lantty saıasatker» degen sóz jadymda jattaýly. Jańa – HHI ǵasyrdyń basynda Máskeýde ótken TMD elderiniń shyǵarmashylyq jáne ǵylymı birinshi forýmyna qatysqanda Máskeý ýnıver­sı­teti­niń rektory Vıktor Sadovnıchıı, akademık Felıks Kýznesov, «Lıteratýrnaıa gazetanyń» bas redak­tory Iýrıı Polıakov, Ýkraına Ǵylym akade­mııa­synyń prezıdenti, álemge áıgili ǵalym B.Paton, t.b. talaı tarlandardyń Elbasymyz jaıly ishten shyqqan ishti sózderin estip, taǵy bir marqaıyp qalyp ek. Mundaı naqty derekter kóp-aq. Onyń bárin tize bersek, sóz uzaı beredi.   Ekinshi jyr: Abyz aǵa, ańyz adam amanaty Kózi tirisinde-aq aty ańyzǵa aınalǵan abyzdary da bar qazaqtyń. Solardyń biri – ómirdiń ashysyn da, tushysyn da bir kisideı tatqan meniń qalamdas dosym, qazaqtyń klassık jazýshysy, halyq Ázaǵań atap ketken Ázilhan Nurshaıyqov. «Mahabbat, qyzyq mol jyldar» atty bir romany qyryq jyl boıy oqýshynyń qolynan túspeı, san urpaqqa rýhanı azyq bolǵan, sol qyryq jyldyń júzinde on tórt ret qaıta basylǵan Nurshaıyqovtaı jazýshy sırek. Sońǵy 20 jyl boıy bir-birimizden syr ja­syr­mas syrlas, muńdas bolǵan Ázaǵam 90-ǵa qa­ra­ǵan jasynda pánıden baqıǵa attanyp kete bar­dy. Qaıtys bolarynan onshaqty kún buryn ma­ǵan telefon shalyp, Prezıdentpen kezdesýge baraty­nyn aıtyp, sol kezdesýde sóıleıtin sózin faks arqyly jiberip edi. Alaıda, densaýlyǵy syr berip sóıleı almapty. Ol úlken áriptermen te­rilgen bar bolǵany eki bettik qana sóz bola­tyn. Áli esh jerde jarııalanbaǵan ári qysqa, ári nusqa sol sóz abyz aǵa, ańyz adamnyń sońynda ýaqytsha qalyp turǵan bizderge aıtqan amanaty tárizdi kórinedi de turady. Túıin: Abyz aqsaqal Báıken Áshimov osy gazetke bergen sońǵy suhbatynda aıtqan bir sóz qalam ushyna oralyp tur: «Eldiń tizgini Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń qolynda barynsha uzaq bolýy úshin qolda bar múmkindiktiń bárin de jasaýymyz kerek». El baǵyna týǵan er jasaı bersin; týǵan halqyn, tuǵyry bıik Elin baqytqa bastaı bersin! Alla ózi jar bolsyn, Baqyt ár kez par bolsyn! Sábıt DOSANOV, jazýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, M. Sholohov jáne V.Pıkýl atyndaǵy  halyqaralyq syılyqtardyń laýreaty.