El tarıhy jaıyndaǵy qos eńbek

Keshe Ulttyq akademııalyq kitaphanada Memleket tarıhy ınstıtýty ǵalymdarynyń «Rarıtet» baspasynan el táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnalyp jazylǵan «Qazaqstandaǵy prezıdenttik bılik ınstıtýty: tarıh, taǵylym, tájirıbe» jáne «Nezavısımyı Kazahstan ı Lıder nasıı» atty kitaptardyń tusaýkeseri ótkizildi. Memlekettik tapsyryspen 1000 danamen jaryq kórgen bul eki kitap ta ınstıtýttyń dırektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Búrkitbaı Aıa­ǵannyń jetekshiligimen jazylyp, onyń avtorlyǵyna birneshe ǵylym doktorlary tartylypty. Ujymdyq eki eńbektiń alǵashqysynda elimizdegi prezıdenttik bılik ınstıtý­tynyń qalyptasýy ulttyq jáne álemdik tájirıbe aıasynda qa­ras­tyryla otyryp, biz­­diń elimiz­diń ózin­dik joly zertteý ny­sanyna aınal­ǵan. Pre­zı­dent már­te­­besi men ókilettigi, Mem­leket bas­shy­sy­nyń zań shy­ǵarýshy, at­qa­rý­shy já­ne sot bılikterine qa­tysty óki­let­tiginiń jú­zege asy­rylýy, syrt­qy saıa­sattaǵy belesti kezeń­deri naqty derekter negizinde taldanǵan. Jal­py, eki ujymdyq mo­nogra­fııanyń da basty derek kózderi arhıv qujattary bo­lypty. Ol týraly tu­saýkeser rási­mi bastalmastan buryn jýrnalıstermen pikirlesken ǵalymdar aıtyp jatty. «Nezavısımyı Ka­zah­stan ı Lıder nasıı» atty ekinshi eń­bekte Keńes Odaǵy qula­ǵannan keıin qu­ryl­ǵan jańa mem­­le­kettiń qalyp­tasý keze­ńine saraptama ja­sa­lypty. Mono­grafııa­nyń atynyń ózi habar berip turǵandaı, eń­bek­te El­basy Nursultan Nazar­baevtyń táýelsiz memleketti qurý men nyǵaıtý jolyndaǵy tarıhı róli mańyzdy derekter men dáıekter keltirile oty­ryp, jan-jaqty zerdelenip, eńbekti jazýǵa Qazaqstan týraly sheteldik sarap­shy­lardyń, saıasattanýshylar men ekonomısterdiń pikirleri, ózge de tarıhı ma­qalalar men ǵylymı eńbekter jáne joǵaryda aı­tylǵan arhıv qujattary paıdalanylypty. Táýelsizdik tarıhyn jazý ońaı emes kórinedi, dedi ǵalymdar, sondyqtan biz eńbekke kirispesten buryn aldymen onyń tujyrymdamasyn daıyndadyq. Jazý barysynda bir-birimizben aıtysqan, qyzý pikir ta­lastyrǵan kúnderimiz de boldy, óıtkeni, bizdiń qaı-qaısymyz da munyń qanshalyqty mańyzdy eńbek bolatynyn uǵyndyq. Shynyn aıtqanda, Qazaqstannyń jańa zamandaǵy tarıhyna arnalǵan ǵylymı eńbekter tym kóp emes, sondyqtan kitap tarıhshylarǵa, saıa­sattanýshylarǵa jáne elimizdiń tarıhyna qyzy­ǵýshylyqpen qaraıtyn barsha qaýymynyń kádesine jaraıdy ǵoı, dep oılaımyz degen. – Alashtyń asyly Ahmet Baıtursynovtyń bir sózi bar: «Bir halyq óziniń tarıhyn bilmese, bir el óziniń tarıhyn joǵaltsa, onda onyń ózi de joǵalýǵa yńǵaı tanytyp turady», degen, – dep tusaýkeserdiń ashyq ekenin jarııalaǵan ınstıtýttyń dırektory Búrkitbaı Aıaǵan Qazaqstandaǵy prezıdenttik bılik ınstı­týtynyń qalyp­tasýynda eldegi júrgizilgen saıası, ekonomıkalyq, áleýmettik reformalardyń tıimdiligi, eldiń tarıhı arenaǵa shyǵýy, táýelsizdik jylda­ryn­daǵy bizdiń kóz aldymyzda ózimiz kýá bolyp júrgen tarıhı oqıǵalar, Elbasy men ony qoldaýshylardyń, ult zııalylary men saıası elıtanyń eńbegi osy kitapta kórinis tapqanyn atap kórsetti. Kitaptyń resenzenti, tarıh ǵylymdarynyń doktory Qadyr Ahmetov: «Búgin biz Qazaqstannyń ǵylymı ortasy úshin jaqsy bir jańalyqty jarııa etken kúnde kezdesip otyrmyz», – dep sózi bastap, eńbek­tiń 20 jyldyq tarıhtyń jarqyn betterin zerdelegen qundy eńbek ekenin, onyń tarıhshylarmen qatar, saıa­sattanýshylardyń birige jazýymen de erekshelenetinin aıtqan. Meniń asa bir nazarda ustaǵanym, kitapta kórsetilgen myna jáıt. Ol – qazaq dalasynda erteden memlekettiń bolǵandyǵy, ózine tán bılik júıesiniń ómir súrgenin kórsetýi der edim. Han bıliginiń halyqpen sanasýy, dala demokratııasynyń bolýy, Sheraǵań – Sherhan Murtaza aıtqandaı, «Prezıdent – bireý, qalǵanymyz–tireý» degenindeı, qazaq qoǵa­mynda osyndaı úrdistiń barlyǵyn kórsetýi boldy, dedi sheshen sóziniń sońynda. Monografııa avtorlarynyń biri Gúljan Nu­rymbetova alǵash ret memlekettik tilde jaryq kórip otyrǵan eńbektiń erekshelikterine toqtala kelip, ujymdyq avtor­lardyń jumysty ári qaraı damyta, tolyqtyra túsý nıeti barlyǵyn aıtyp ótti. Munan soń sóz alǵan ǵalymdar Sergeı Selıverstov, Álıma Aýanasovanyń pikirleri de aldyńǵylarmen sabaqtas shyqqan. Qazirgi jańa tarıhty jazýdyń, oǵan baǵa berýdiń qıyndyǵyna toqtalǵan ǵalymdar áli de osy turǵydaǵy eńbekter kóp­tep jazylýy qajettigin kóldeneń tartty. Tusaýkeser rásimin qorytyndylaǵan ınstıtýttyń dırektory tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Búrkitbaı Aıaǵan eki eńbektiń oqyrmanǵa jol tartýy qazaq memleketiniń tarıhı arenaǵa shyǵýynyń taǵy bir jarqyn kórinisi – Elbasynyń keshe ǵana ótken kezekten tys prezıdenttik saılaýda jeńiske jetýi men endi ótetin ulyqtaý saltanatyna týra kelip, tartqan tartýymyzdaı bolǵanyna qýanyp turmyz, degen. Instıtýt el tarıhyna qatysty byltyr 15 kitap shyǵarsa, bıyl 20 eńbekti jaryqqa shyǵarýdy josparlap otyr eken. Qazaqstan qoǵamyndaǵy ekonomıkalyq, saıası, mádenı, rýhanı ózgerister qamtylatyn eń­bek­ter alda oqyrmandar qolyna tıedi degen oıdamyz. Anar TО́LEÝHANQYZY.