Dóńgelektegi klınıka degenimiz ne?

                        Elbasy bıylǵy «Bolashaqtyń irgesin birge qalaıyq!» atty Qa­zaqstan halqyna Joldaýynda «...Aýyl turǵyndary úshin medı­sınalyq kómektiń qoljetimdiligin keńeıtýge aıryqsha nazar aýdarý qajet. О́tken jyly jańa áleýmettik joba – maman­dan­dyrylǵan emdeý-dıagnostıkalyq eki «Densaýlyq» poıyzy jumy­syn bastady. Olar elimizdiń eń shalǵaı túkpirlerinde ondaǵan myń adamdardyń densaýlyqtaryn tekserip, em jasady. Qazaq­stan úshin kóliktik medısına óte kókeıkesti, sondyqtan biz ony damytatyn bolamyz. Bıylǵy jyly taǵy bir poıyz jiberiletin bo­lady. Jumylǵysh medısınalyq keshender-avtoklınıkalar sa­nyn 50 birlikke deıin jetkizý qajet. Olardy shyǵarý Qazaq­standa júzege asyrylýǵa tıis» – dep atap kórsetken bolatyn. Mine, osyndaı Qazaqstanda túńǵysh ret jasaqtalǵan, TMD elderinde teńdesi joq jyljymaly klınıkany «Asar-Bereke» qo­ǵamdyq qaıyrymdylyq qory – dúnıe júziniń onnan astam elinen 50-ge jýyq onkologııa salasynyń kórnekti ǵalymdary men bilgir ma­mandary qatysqan Qazaqtyń onkologııa jáne radıologııa ǵy­lymı-zertteý ınstıtýtynyń 50 jyldyǵyna arnalǵan halyq­ara­lyq konferensııada tanystyrylymyn ótkizgen-di. Sol joly bizge de atalmysh avtoklınıkany jaqynyraq kórip-bilip, ta­nysýǵa múmkindik týyp, Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdentiniń qory men «Asar-Bereke» qoǵamdyq qaıyrymdylyq qorynyń jetekshisi Darıǵa NAZARBAEVAǴA jolyǵyp, dóńgelektegi medı­sı­nalyq dıagnostıkalyq keshenniń maqsaty, aldaǵy is-josparlary jaıynda tereńirek bilýdiń reti kelgen-di. – Darıǵa Nursultanqyzy, shalǵaı aýyldaǵy aǵaıyn­dar­ǵa qolaıly da óte tıimdi mun­daı qondyrǵyny jasaq­tap shyǵarýǵa ne túrtki bol­dy? – Barshaǵa aıan, búginde on­kologııalyq jaǵdaı álemde eń damyǵan, ekonomıkasy ósip-ór­kendegen elderde de ózekti de kúrdeli máseleniń biri. DDU-nyń málimeti boıynsha, jyl sa­ıyn jańadan 12 mln. adam qa­terli isikpen tirkeledi eken. Árıne, bul qorqynyshty jaǵ­daı bizdiń elimizge de jaqsy ta­nys. Búginde memleketimiz adam ómirin osy bir tajal aý­zynan alyp qalý úshin ob­lystyq onkodıspanserler men ǵylymı-zert­teý ınstıtýtyn qa­zir­gi zamanaýı dıagnostı­kalyq jáne emdeý qon­dyrǵylarymen, apparatýralarmen jasaqtap, hı­mııa­lyq preparattardy satyp alý­ǵa qy­rýar qarajat bólýde. Soǵan qa­ra­maı, naýqas sany azaı­maı otyr. Máselen, Qazaq­standa qa­terli isikten 2009 jy­ly 17 myń­nan asa adam qaıtys bolsa, olar – bizdiń jaqyn­da­rymyz, dos­tarymyz, áriptes­te­rimiz, kór­­­shilerimiz. Mine, osy qaterli dertpen tek memleket pen medısına jalǵyz kúrese al­maı­ty­nyna kózimiz jetti. Onyń ústine búginde mamandar qaterli isikti qanshalyqty erte anyq­tasa, em­niń tıimdiligi artyp, tipti birinshi satysynda qulan-taza aıy­ǵyp ketýge bolatynyn aıtýda. О́zińiz bilesiz, bizdiń eli­miz­diń jer kólemi aýqymdy, halyq­tyń ornalasý tyǵyzdyǵy da ár qa­laı. Máselen, eń shetki shal­ǵaı jerlerde ornalasqan aýyl­darǵa medısınalyq kómek qol­je­timdi emes. Mine, osyndaı já­ne basqa qadaý-qadaý máse­leler burnaǵy jyly «Asar-Bereke» qoǵamdyq qaıyrymdylyq qoryn qurýǵa muryndyq bolyp, shalǵaı eldi-mekendegi halyqqa arnaıy jyl­jymaly medısı­na­lyq dıagnos­tıkalyq keshen ja­saqtap, aýrý­dy erte anyqtaý­ǵa kómektesýdi uıǵardyq. О́ıt­keni, aýrýdy ne­ǵurlym erte anyq­­taý – ózińiz bilesiz, jarty jetistik. Osylaısha, 2009 jyldyń qyr­kúıek aıynda Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti qorynyń qol­daýymen, Qazaqstan-Reseı me­dısınalyq ýnıversıteti men aımaqtyq densaýlyq saqtaý departamentterimen tyǵyz árip­testik jaǵdaıynda uıymdas­ty­rylǵan birinshi «KamAZ» kóli­gine dıagnostıkalyq ortalyq jınaqtap, aldymen balalar já­ne múgedekter úılerin, pansıonattarda turatyn eńbek jáne soǵys ardagerlerin tekserýdi bas­tadyq. Keıinnen oblys­tar­daǵy eń alys aýyldardy ara­laýǵa kiristik. Onda tek qaterli isik ǵana emes, basqa da birqatar aýrý túrlerine dıagnostıka ja­saldy. Biz bul jetken jetistigimizdi ary qaraı jalǵastyryp, 2010 jyly odan da jetildirilgen, múmkindigi aýqymdy, uzyn­dyǵy bes metrlik taǵy bir ar­naıy «Hovo» kóligin jabdyqtap shyǵardyq. Jańa kólik eń sońǵy sandyq qondyrǵylarmen jaraq­tanyp, bir mezette on adamdy tekserip, alǵashqy medısınalyq kómek kórsete alady, qajet bolsa, operasııa da jasaıdy. Son­dyqtan bastapqy kezde bul kólikpen jumysty júrgize ala­myz ba, almaımyz ba dep ony jarnamalaýǵa asyqpadyq. Nátı­je bolǵan soń ǵana búgin jarııa etip otyrmyz. Sóıtip, álemdegi osy keselmen kúresip kele jat­qan medısınanyń eń betke ustar­lary jınalǵan jıynǵa osy jyl­jymaly klınıkamyzdy maq­ta­nyshpen kórsettik. – Endi jyljymaly keshen­niń jumysyna tolyǵyraq toq­talsańyz. – Jyljymaly klınıkada eń bastysy, adamnyń ishki aǵzalaryn tekseretin japondyq sońǵy ýl­tro­­dybystyq apparat (ÝZI), ózi­mizde jasalǵan reanımasııalyq konsýl, kardıologtyń jumys or­ny, gınekologııalyq oryndyq, la­boratorııalyq zertteý, dáriger­diń jýynatyn, demalatyn jeri bar. Al júk salatyn oryn as­tyńǵy qabatqa ornalasqan. Bir aıta keterligi, dál mundaı jasaq­talǵan dóńgelektegi dıagnostı­kalyq keshen eshbir elde joq. Árıne, Eýropada, Amerıkada, Reseıde jeke jobalarǵa arnalǵan jıyntyq dóń­gelektegi avtokólik­ter bar bolǵanmen, biraq bizdegideı bar­lyǵy bir jerge jınaq­talǵan klınıka eshkimde joq. – Klınıkanyń ishin aralap kórdik. Shyndyǵynda da dári­gerdiń jumys jasaýyna da, tekserilýge kelgen naýqasqa da bar­lyq jaǵdaı jasalǵan eken. Endi alǵashqy nátıjelerińizben bólisseńiz. – Joǵaryda aıttym ǵoı, qa­terli isikten qoryqpaıtyn adam joq. Qazirgi kezde memleketimiz osy aýrýǵa shaldyqqan naýqas­tar­ǵa úlken járdem berip jat­qanmen, ol kómektiń ár adamǵa jetpeýi múmkin. Al biz osyndaı arnaıy jabdyqtalǵan «KamAZ» avtokóli­gi­men alǵashqy bir jyl ishinde 40 myń shaqyrym jol júrip, júz­degen eldi-mekendi aralap, 16 myń­ǵa jýyq adamdy tegin medı­sınalyq tekserýden ótkizdik. Olar­dyń 6 myńyn jasy otyzdan asqandar qurasa, 58-inde onkopatologııa kórsetkenimen, 15 adamnan onkologııalyq aýrý tapty. Munyń ózi úlken nátıje emes pe!? – Qandaı oblystarda, aı­maq­tarda boldyńyzdar? Aýyl­daǵy jaǵdaı qalaı eken? – Almaty oblysynyń shalǵaı aımaqtaryn túgel derlik aralap shyqtyq. Jambyl, Qostanaı, Qa­ra­ǵandy, Aqmola, Soltústik Qa­zaqstan, Ońtústik Qazaqstan ob­lys­tarynyń da alys aýylda­rynda boldyq. Aldaǵy ýaqytta aıaǵymyz jetpegen basqa da eldi-mekenderge barýdy josparlap otyrmyz. Árıne, bir kólik bar­lyq eldi-mekendi qamtı almaıdy ǵoı. Bizde osyndaı kólik sany kóbeıse degen tilegimiz bar. Kór­dińizder ǵoı, bir ǵana jyljy­maly klınıka kómegimen jylyna 16 myń adam densaýlyǵyn teksertip, arnaıy mamannyń keńesin alyp, emdelip otyr. Eger mundaı kóliktiń sany kóp bolsa qanshama naýqasty emdep, qanshama aýrý­dyń aldyn alǵan bolar edik. Bú­ginde dárigerlerdiń osy jasaǵan úlken jumysy men úshin maq­tanysh sezimin týǵyzaryn jasyr­maımyn. – Osyndaı aýqymdy dóń­gelektegi klınıkany jasaq­taýǵa qansha qarajat qajet? – Aldyńǵy qurastyryp ja­sal­ǵan «KamAZ» kóligimiz 140 myń dollarǵa tússe, ekinshi «Hovo» kóligine odan eki ese qarajat ketti. Dálirek aıtsaq, 253 myń dol­lar. Al kólikti bizge Almaty qalasy máslıhatynyń depýtaty Qusman Shalabaev aǵa syıǵa tart­ty. Ol kisige kóp rahmet. – Aýyl halqy qalaı qa­byl­dady? – Árıne, úlken qýanyshpen qa­byldap, rahmetterin aıtýda. Qazir az halyq turatyn kishkene aýyl­darda dárigerlik ambýlatorııalar qysqarýda. Bolǵan kúnde ol jerlerge bilikti dárigerdi aparý qı­yn. Al bizdiń jaǵdaıymyzda birneshe arnaıy maman bir jerge shoǵyrlanǵan. Ekinshiden, bul kó­lik kez kelgen jerge toqtaı qa­lyp, operasııa da jasaı alady. Aýrýlardy tekserip, analızderin qol­daryna ustatady, ári emdelýge keńes beredi. Aǵartýshylyq ju­mys­taryn da júrgizip, paraq­sha­lar, kitapshalar taratady. Árı­ne, mundaı jaǵdaı eldiń kóńilinen shyǵary haq. – Darıǵa Nursultanqyzy, sonda «Asar-Bereke» qaıyrym­dylyq qory Qazaqstannyń Tuń­­ǵysh Prezıdenti qorynyń aıa­synda qurylyp otyr ma? – Joq. «Asar-Bereke» bul óz aldyna qaıyrymdylyq qor. Ony ózim qurdym. Qazir eki qordy da basqaramyn. Eki qor jınalyp, osyndaı qaıyrym­dy­lyq jumy­syn jasap otyr. Biz birqatar oblystarda bolǵanmen, barlyq aýyldardy qamtı alǵan joqpyz. Bul aldaǵy jospary­myzda bar. Mundaı kólikter kóp bolǵan saıyn, eldi-mekenderdi kóp aralap, adamdarǵa meılinshe kó­birek kómek beretin bolamyz. Menińshe, ózimiz barǵan aýylǵa jylyna bir ret baryp tursaq, ol keremet kórsetkish bolar edi. Dárigerler nege jylyna bir ret tekserilýge úgit jasaıdy deısiz. О́ıtkeni, byltyr barǵanda aýrý belgisi tabylmasa, jyl boıyna ol adam aýyrmaıdy dep eshkim kepildik bere almaıdy. Bul osy­laı úzdiksiz eńbekti kóp qajet etetin jumys. Sondyqtan alda atqaratyn jumys kóp. Qazaq­standa 7 myń eldi-meken bolsa, mine, solardy jylyna bir ret aralap, adamdardyń densaý­ly­ǵyn tekserip otyrsa deımiz. Olaı deıtinim, úkimetimizge sha­ǵyn aýyldarda aýrýhana ashyp, dárigerlerdi ustaý óte qymbatqa túsedi. Menińshe, bizderge qol qýsyryp, memleket osyndaı kó­lik jasaqtaıdy dep otyra berýge bolmas. Aldaǵy ýaqytta elimizde eń bolmasa eki-úsh aýdanǵa osyndaı kólik júrip tursa, onda úkimetke de, halyqqa da tıimdi bolar edi. Halyqtyń jaǵdaıy ártúrli. Olardyń arasynda qara­jaty bolmaı, qalaǵa, aýdan ortalyǵyna kelip tekserile al­maıtyndar barshylyq. Ondaı kezde eń shetki aýdannyń eń shetki aýylyndaǵy halyqqa joǵary tehnologııalyq jabdyqtalǵan, ári barlyq maman dárigerleri bar keshen esiginiń aldyna kelip tursa ǵanıbet emes pe. Halyq jer túbine baryp sharshamaıdy. Adam densaýlyǵyn tekserip, aý­rýdyń aldyn alsa, aýyrǵan­nan góri saqtanǵan tıimdi. Munda bári kompıýterlengen. Barlyq tekserilgenderdi kompıýterge en­gizip, aýdandyq, ob­lystyq em­hanalarǵa ákelip ta­bystap, «my­na adamdardy sha­qyr­ta­syzdar, myna adamnyń naýqasy osyndaı» dep eskertedi. Bul qarapaıym adamǵa tap­tyr­maı­tyn tamasha joba. Qazir elimizde qaıyrym­dy­lyq kómek kórsetip, bolmasa meshit salyp jatqan aǵaıyndar, mesenattar sany barshylyq. Olar da osyndaı kólikti uıym­dastyrýǵa atsalyssa deımin. Eger ondaı qol ushyn beretinder tabylyp jatsa, biz óz tá­ji­rıbemizben bólisýge daıyn­byz. Aldaǵy ýaqytta memleketimiz osyndaı 50 jyljymaly me­dısı­nalyq ortalyqty shy­ǵarý­dy josparlap otyr. Men búgingi múmkindikti paıdalana otyryp, osy istiń basy-qasynda júrgen dárigerlerge, basqa da qyzmetkerlerge rahmetimdi aıtyp, basymdy ıemin. Oılap qarańyzshy, olar otba­sylaryn tastap, uzaq ýaqytqa ketedi. Onyń ústine ylǵı jolda júredi. Shynynda da, bul úlken qajyrly eńbek. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Gúlzeınep SÁDIRQYZY. ____________________________________ Sýretterdi túsirgen Iý.BEKKER.